Displaying items by tag: Εαυτός

Η αίσθηση κατωτερότητας και χαμηλής αυτοεκτίμησης είναι μια συνηθισμένη συναισθηματική κατάσταση που βιώνουν πολλοί άνθρωποι.

Σκέψεις και φράσεις όπως «δεν είμαι αρκετά ικανός», «δεν πετυχαίνω τίποτα..», «οι άλλοι είναι καλύτεροι από εμένα», είναι αυτές που ταλανίζουν το μυαλό, δημιουργώντας λανθασμένα, την αίσθηση ανικανότητας και μειωμένης αξίας. Αυτό που υποβόσκει πίσω από αυτές τις φράσεις, πέραν της χαμηλής αυτοεκτίμησης, είναι ο φόβος της αποτυχίας και της απόρριψης,  που συντελούν στο σύμπλεγμα κατωτερότητας. Το σύμπλεγμα κατωτερότητας ορίζεται ως μια γενική αίσθηση ανεπάρκειας και μη ρεαλιστική αίσθηση μειονεξίας που έχει κάποιος για τον εαυτό του.  Ο όρος σύμπλεγμα δηλώνει τη συναισθηματική διέγερση, που όταν εξελίσσεται αρνητικά έχει ως συνέπεια την υπερβολική αίσθηση κατωτερότητας ή υπεροχής.

Το αίσθημα κατωτερότητας τις περισσότερες φορές, προέρχεται από την παιδικά ηλικία και συνδέεται με έναν αυταρχικό και καταπιεστικό τρόπο διαπαιδαγώγησης από το οικογενειακό περιβάλλον.  Συχνά οι γονείς έχοντας την αίσθηση του ανικανοποίητου, καταπιέζουν τα παιδιά συγκρίνοντάς τα με συνομήλικούς τους και αποφεύγουν να τα επιβραβεύουν στις επιτυχίες τους. Έτσι τα παιδιά αισθάνονται ελλιπείς και εγκλωβίζονται σε μια ατέρμονη προσπάθεια για την κατάκτηση του «επάθλου» και της επιβράβευσης. Το άγχος και το στρες που προκαλούνται σε αυτές τις περιπτώσεις, διογκώνονται μέσα στα χρόνια και έτσι τα άτομα νιώθουν συνεχώς ότι είναι ανεπαρκείς σε πολλούς τομείς της ζωής τους. Σε ένα άλλο επίπεδο, το σύμπλεγμα κατωτερότητας, συνδέεται με την ανάγκη για «τελειότητα» η οποία συνοδεύεται από αισθήματα απαισιοδοξίας και αρνητισμού σε περίπτωση μη επιδίωξης του στόχου.

Σύμφωνα με τον Adler, όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν αδυναμίες και πρέπει να αναπτύξουν υψηλή αυτοεκτίμηση και εμπιστοσύνη στον εαυτό ώστε να τις ξεπεράσουν. Όταν αυτό δεν επιτυγχάνεται, το άτομο γίνεται  δέσμιο του αισθήματος ανεπάρκειας και ανικανότητας. Επιπλέον ο παράγοντας της σύγκρισης, προκαλεί αναπόφευκτα στον άνθρωπο μειωμένη αυτοπεποίθηση. Ο κάθε ένας είναι μοναδικός και διαφορετικός με ιδιαίτερες ικανότητες και βιώματα. Αμφιβολίες ή τυχόν αμφισβητήσεις, οφείλουν να αντικατασταθούν με την αφοσίωση στους προσωπικούς στόχους, την αυτοεκτίμηση και την εμπιστοσύνη στον εαυτό. Η αυτογνωσία και η αναγνώριση των ικανοτήτων και επιτυχιών μας είναι πολύ πιο σημαντικές από τις γνώμες των «άλλων».

Όσον αφορά  τον τρόπο έκφρασης του ατόμου που βιώνει αισθήματα ανεπάρκειας και κατωτερότητας, συνήθως εκφράζεται  με υπερβολική ευθιξία.  Πολλές φορές νιώθει ότι οι άλλοι του επιτίθενται, τον μειώνουν και τον υποτιμούν, με αποτέλεσμα να αμύνεται εκφράζοντας έναν έντονο και επιθετικό χαρακτήρα. Αισθάνεται επίσης ανασφάλεια, θεωρώντας ότι οι άλλοι του προκαλούν αυτά τα συναισθήματα και παρουσιάζει μια εικόνα αντίθετη του χαρακτήρα του. Συχνά επιδιώκει να ξεπεράσει τα όρια και τις δυνάμεις του, προκειμένου να αποδείξει ότι είναι ικανός.  Ακόμη, είναι χαρακτηριστικό στοιχείο η συνεχής αναζήτηση για επιβεβαίωση, καθώς θέλει να πείσει τον εαυτό του πως είναι κοινωνικά αποδεκτός.  Είναι πραγματικότητα, πως άνθρωποι που βιώνουν το αίσθημα κατωτερότητας έχουν οι ίδιοι διαστρεβλωμένη εικόνα για τον εαυτό τους, για αυτό επιζητούν το ενδιαφέρον των άλλων.

Συμπερασματικά,  το σύμπλεγμα κατωτερότητας  δημιουργείται από ένα συνονθύλευμα παραγόντων είτε εσωτερικών είτε εξωτερικών και ο βαθμός που επηρεάζει τον κάθε άνθρωπο εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο. Η αναγνώριση της προσωπικής αξίας, των ικανοτήτων και η πίστη στον εαυτό θα συμβάλλει στην αύξηση της αυτοεκτίμησης. Ο Adler έχει επισημάνει  πως κάποιοι αντιμετωπίζουν το σύμπλεγμα κατωτερότητας ως προκλήσεις που χρειάζεται να αντιμετωπιστούν και κάποιοι άλλοι ως πρόβλημα στο οποίο πρέπει να αμυνθούν και να απωθήσουν. Έτσι λοιπόν, κρίνεται καλύτερη επιλογή να αντιμετωπιστεί ως μια πρόκληση και  πρέπει να εκλαμβάνεται  ως κίνητρο για αυτοβελτίωση και εκπλήρωση στόχων.

Αντιγόνη Κολιού

Τρίτη, 15 Σεπτεμβρίου 2020 09:47

Μαθαίνω να Αγαπώ τον Εαυτό μου

Συγγραφέας: Όλγα Μούστου

Οι άνθρωποι σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας σπαταλάμε ώρες ατελείωτες προσπαθώντας να κατανοήσουμε ή να ερμηνεύσουμε τις συμπεριφορές των σημαντικών ή των λιγότερο σημαντικών ανθρώπων της ζωής μας. Μέσα από τη δική μας οπτική, γνώση ή εμπειρία, προσπαθούμε να δώσουμε εξηγήσεις, για ποιο λόγο οι άλλοι συμπεριφέρονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ο οποίος πολλές φορές μπορεί να μας πληγώνει και να μας προσβάλει. Είναι λογικά πιο εύκολο να παρατηρούμε τους άλλους, παρά τον εαυτό μας. Για να μπορέσουμε να δείξουμε αγάπη προς ένα άλλο πρόσωπο και να καταφέρουμε να ενδιαφερθούμε για τον άλλον, θα πρέπει να γνωρίζουμε και να αποδεχόμαστε αυτόν τον άνθρωπο σε βάθος, τα θετικά και τα αρνητικά του δηλαδή σημεία, τον τρόπο που αντιδράει, τις συνήθειές του, τους φόβους και τις ελπίδες του. Όμως μέσα από αυτήν τη διαδικασία ενασχόλησης με τους άλλους χάνουμε το κομμάτι της επαφής με τον εαυτό μας, ο οποίος αποτελεί τον μόνιμο σύντροφο της ζωής μας!

Πόσο πραγματικά όμως γνωρίζουμε τον εαυτό μας; Τι εννοούμε λέγοντας «αγαπώ τον εαυτό μου»; Ό,τι ισχύει για την αγάπη που δείχνουμε προς ένα άλλο πρόσωπο, ισχύει και για την αγάπη προς τον εαυτό μας. Πώς θα τον αγαπήσουμε αν δεν τον γνωρίσουμε πρώτα καλά; Έτσι αρχίζει η επίπονη διαδικασία της αυτογνωσίας. Θα πρέπει να σταθούμε με ειλικρίνεια απέναντι σε εμάς τους ίδιους και να μελετήσουμε τον εαυτό μας σε βάθος, τους φόβους, τα ελαττώματά μας, τη συμπεριφορά μας απέναντι στους άλλους, τα ευάλωτα σημεία μας, τις επιθυμίες και τις ανάγκες μας, τα τραύματα που πιθανόν κουβαλάμε, όλα όσα μας κάνουν να ντρεπόμαστε ή να νιώθουμε ενοχές. Παράλληλα θα πρέπει να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να δει τα θετικά μας στοιχεία με θάρρος και ειλικρίνεια, τα όμορφα δηλαδή στοιχεία του χαρακτήρα μας, τις ικανότητές μας, τα προτερήματα της προσωπικότητας και του σώματός μας και ό,τι γενικά μας κάνει να νιώθουμε περήφανοι.

Ο δρόμος της αυτογνωσίας δεν είναι εύκολος. Πολλές φορές μας φέρνει αντιμέτωπους με πλευρές και παραδοχές, που πιθανόν μας είναι άγνωστες ή δυσάρεστες. Ταυτόχρονα μας βοηθάει να καταλάβουμε τον εαυτό μας και να τον αποδεχτούμε όπως ακριβώς είναι και όχι όπως θέλουμε να φαίνεται προς τα έξω. Η αλήθεια είναι πως και οι ίδιοι πολλές φορές δεν έχουμε σαφή εικόνα του εαυτού μας. Συχνά εγκλωβιζόμαστε στην εικόνα που παρουσιάζουμε στους άλλους, εστιάζοντας σε επιφανειακές πλευρές του

 

εαυτού μας και αγνοώντας το ποιοι ουσιαστικά είμαστε. Η αυτοεκτίμηση και η αγάπη από εμάς για εμάς είναι μια υπέρτατη αξία που ξεκινάει από μέσα μας και μεταφέρεται στους γύρω μας. Αν δεν μας αγαπήσουμε και δεν μας εκτιμήσουμε οι ίδιοι δεν υπάρχει λόγος να το κάνουν και οι άλλοι. Η πορεία προς την αυτογνωσία είναι μια χρονοβόρα και αρκετά κουραστική διαδικασία, που όμως καταλήγει να είναι συναρπαστική. Θα πρέπει να αγαπήσουμε κάθε κομμάτι του εαυτού μας, ακόμα και τα ελαττώματά μας. Συχνά είμαστε πολύ αυστηροί και επικριτικοί με τον εαυτό μας, κάτι που εμποδίζει την αγάπη προς αυτόν. Στεκόμαστε στα άσχημα και αγνοούμε τα θετικά μας σημεία, την ουσιαστική ομορφιά που κρύβουμε μέσα μας. Όταν κριτικάρουμε συνέχεια τον εαυτό μας δεν μας μένει χρόνος να τον αγαπήσουμε και να συνειδητοποιήσουμε πως μπορούμε να πετύχουμε πολλά.

 Πώς να αγαπήσεις ουσιαστικά τον εαυτό σου.

  • Σεβάσου αυτό που είσαι.

Για να κερδίσεις την αγάπη και το σεβασμό των άλλων, πρέπει πρώτα να σεβαστείς αληθινά ο ίδιος τον εαυτό σου. Το να εκτιμάμε τον εαυτό μας είναι μεγάλη υπόθεση. Με αυτόν τον τρόπο μας δίνουμε αξία και μας μεταχειριζόμαστε με αξιοπρέπεια. Θα πρέπει να σεβόμαστε το μυαλό, το συναίσθημα και το σώμα μας. Αγαπώντας πρώτα τον εαυτό μας και έχοντας αυτοεκτίμηση μπορούμε να αγαπήσουμε και να σεβαστούμε και τους άλλους.

  • Πίστεψε στον εαυτό σου.

Πρέπει να σταματήσουμε να εστιάζουμε στα αρνητικά μας και να επικεντρωθούμε σε αυτά που είμαστε καλοί. Αν εμείς βλέπουμε την αρνητική μας πλευρά, τότε πώς περιμένουμε να δούνε οι άλλοι τη θετική; Θα πρέπει να πιστέψουμε στις ικανότητές μας και να πιστεύουμε ότι αξίζουμε σαν ανθρώπινα όντα. Ο άνθρωπος που δεν αγαπάει και δεν πιστεύει στον εαυτό του ασυνείδητα ή συνειδητά μπορεί να του κάνει κακό, καταστρέφοντας ακόμα και το ίδιο του σώμα (αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές, εξαρτήσεις, αυτοτραυματισμοί).

  • Κοινωνικοποιήσου και βρες τις σωστές παρέες.

Η απόφαση να αλλάξουμε οπτική είναι στα χέρια μας. Οι επαφές με χαρούμενους και θετικούς ανθρώπους μας βοηθάνε να νιώθουμε ευχάριστα. Τα κοινά ενδιαφέροντα και το να μοιραζόμαστε τις σκέψεις μας μας κάνουν να αισθανόμαστε αμέσως πολύ πιο

 

όμορφα με τον εαυτό μας. Είναι σημαντικό να περνάς χρόνο με ειλικρινείς και απλούς ανθρώπους, που σε σέβονται και σε εκτιμούν, γιατί το αξίζεις και μέσα από την παρέα τους θα γίνεις και εσύ καλύτερος και θα νιώσεις πιο χαρούμενος, πιο ευτυχισμένος και ισορροπημένος. Αν έχεις φίλους που θέλουν να σε ελέγχουν, να σε χειρίζονται ή να σου φέρονται υποτιμητικά, καλό είναι να απομακρυνθείς από την παρέα μαζί τους. Να περιτριγυρίζεις τον εαυτό σου με τους κατάλληλους ανθρώπους για σένα, με αυτούς που σε νοιάζονται, σε στηρίζουν στις δύσκολες στιγμές και στην πορεία προς τους στόχους σου, αυτούς που σε βοηθούν να εξελίσσεσαι, που χαίρονται με τη χαρά σου, σε γεμίζουν με θετικότητα και σε αγαπούν για αυτό που πραγματικά είσαι.

  • Βελτίωσε τη φυσική σου κατάσταση.

Σήκω από τον καναπέ και βγες για περπάτημα, μόνος ή με παρέα. Ακόμα και αν δεν είσαι της γυμναστικής, μπορείς να βρεις πολλά να κάνεις. Κολύμπησε, τρέξε, χόρεψε, κάνε δουλειές στο σπίτι. Μην πάρεις το αυτοκίνητο, αλλά πήγαινε στον προορισμό σου με τα πόδια, αν δεν είναι πολύ μακριά. Ανέβα με τις σκάλες, αντί για το ασανσέρ. Προσπάθησε να ξεφύγεις από την καθιστική ζωή, η οποία συμβάλει αρνητικά στο άγχος και την κατάθλιψη. Θα νιώσεις άλλος άνθρωπος και η αυτοπεποίθηση σου θα ανέβει, η διάθεσή σου θα βελτιωθεί, όπως, φυσικά και η σωματική αλλά και η ψυχική σου υγεία. Η σωματική άσκηση βοηθάει στην καλή ψυχολογία, με τη γυμναστική ενισχύεται η αντοχή, η δύναμή σου, γεμίζεις ενέργεια, αυξάνεται η αυτοπεποίθησή σου, γιατί εξοικειώνεσαι με το σώμα σου και αισθάνεσαι καλύτερα μέσα σε αυτό, ενώ παράλληλα φεύγει και η όποια ένταση ή το στρες της καθημερινότητας.

  • Διατήρησε τον έλεγχο της ζωής σου.

Αφήνοντας κάποιον άλλον να ελέγχει τις αποφάσεις και τη ζωή σου γενικά, έρχεσαι σε συνεχή σύγκρουση με τον εαυτό σου, και πιστεύεις ότι είσαι ένας αδύναμος και ανίκανος άνθρωπος. Μην αφήνεις τίποτα αρνητικό να μπει στον ενθουσιασμό σου για μια καλύτερη ζωή. Βγάλε από τη ζωή σου όλους αυτούς τους τοξικούς ανθρώπους που σε μπλοκάρουν. Αν δεν μπορείς να τους αποφύγεις, κλείσε τα αυτιά σου και την καρδιά σου και προχώρα! Άσε πίσω οτιδήποτε σε βαραίνει και τα “τι θα πει ο κόσμος”. Τα αγαπημένα σου πρόσωπα μπορεί να προσπαθήσουν να σε βοηθήσουν με τις συμβουλές τους. Μπορείς φυσικά να τις ακούσεις, αλλά θα πρέπει να ξέρεις πως εσύ έχεις τον έλεγχο και είσαι υπεύθυνος για την ζωή σου. Όσο αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες να

 

αλλάξουμε κάποια πράγματα προς το καλύτερο, αισθανόμαστε πιο ευτυχισμένοι και ολοκληρωμένοι από ποτέ.

Μάθε να σε αγαπάς και να σε προστατεύεις. Γνώρισε τον εαυτό σου, κάθε πτυχή της προσωπικότητάς σου, αφουγκράσου τις ανάγκες και τα θέλω σου. Να φροντίζεις για την ψυχική, σωματική και πνευματική σου υγεία. Χρειάζεται ισορροπία για να είσαι καλά σε όλους τους τομείς της ζωής σου. Άκου τις ανάγκες σου, βάλε στόχους και κυνήγησέ τους. Μην συμβιβάζεσαι. Αυτό δεν σημαίνει να είσαι εγωιστής και να μην υποχωρείς, όμως, μην καταπιέζεις τις ανάγκες σου και μην εξαπατάς τον εαυτό σου και κατά συνέπεια και τους άλλους, προσπαθώντας να γίνεις κάτι που δεν είσαι ή να κάνεις κάτι που δεν θέλεις και δεν σε εκφράζει, μόνο και μόνο για να ευχαριστήσεις κάποιον, για να είσαι αρεστός κι αποδεκτός και να μην είσαι μόνος. Δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα στη ζωή μας, πολλές φορές όμως πρέπει να περάσουμε μέσα από μια καταιγίδα, για να φτάσουμε εκεί που θέλουμε. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μετά την καταιγίδα, αντικρίζουμε το ουράνιο τόξο και εκεί είναι που θα συνειδητοποιήσουμε πόσο άξιζε ο κόπος και η προσπάθεια!

«Ο πιο άγνωστος τελικά είναι ο πλησιέστερος εαυτός μας» Μοναχός Μωυσής ο Αγιορείτης

 

Πηγές

Cummins J.(2002). Ταυτότητες υπό διαπραγμάτευση. Gutenberg

Σατίρ, Β. (1988), Πλάθοντας ανθρώπους, Στυλιανούδη Λ. (μεταφ.), Νίκας Αγγ. (επιμ.), Εκδόσεις Κέδρος.

Fromm, E. (1978), Η τέχνη της αγάπης, Γραμμένος Ε. (μεταφ.), Εκδόσεις Μπουκουμάνη

Μπουκάι Χ. (2006), Να σου πω μια ιστορία, Αθήνα, Εκδόσεις Opera Ψυχολογία της Καθημερινής Ζωής (2006), Αθήνα, Εκδόσεις Lector

Τρίτη, 15 Σεπτεμβρίου 2020 05:42

Άφησε τον Εαυτό σου Ελεύθερο στην Έκθεση

Συγγραφέας: Χριστίνα Ραφτοπούλου

Αν είσαι κι εσύ ένας/μία από αυτούς/αυτές που φοβούνται να εκτεθούν, ντρέπονται να μιλήσουν, διστάζουν να εκφράσουν τα θέλω τους, τότε σε προτρέπω να αφεθείς στην έκθεση. Δεν είσαι μόνος/μόνη σε αυτό. Συνομιλώντας με ανθρώπους όλων των ηλικιών που προέρχονται από διαφορετικά μορφωτικά επίπεδα, συνειδητοποίησα ότι είναι πολλοί εκείνοι που νιώθουν ότι πάντα κάποιος βρίσκεται πίσω τους και σχολιάζει τις κινήσεις τους και προκειμένου να το αποφύγουν αυτό προβαίνουν σε μια σειρά συμπεριφορών, τις οποίες θα χαρακτήριζα βαθιά βασανιστικές: Συγκεκριμένα, προτιμούν να στέκονται στο παρασκήνιο, να γίνονται όσο πιο διακριτικοί γίνεται και να μη μιλούν πολύ γιατί ντρέπονται να ζητούν αυτά που θέλουν. Νιώθουν ότι δεν έχουν δικαιώματα, ότι δεν αξίζουν και κυρίως αισθάνονται ότι γίνονται βάρος, ότι περισσεύουν. Επιπλέον, προσπαθούν να είναι τέλειοι, να μην κάνουν λάθη και να είναι αρεστοί. Γι’ αυτό προσέχουν τι θα πουν αλλά και πώς θα το πουν ώστε να μη δυσαρεστήσουν τον συνομιλητή τους. Προσέχουν τι θα φορέσουν, πώς θα φερθούν, πώς θα κινηθούν στον χώρο.

Με λίγα λόγια κάνουν τα πάντα προκειμένου να μην προσκαλέσουν αρνητικά σχόλια. Πίσω από όλα αυτά κρύβεται η δύναμη των άλλων. Αυτή η δύναμη που υπάρχει μέσα σε όλους τους ανθρώπους και μας οδηγεί στο να σκεφτόμαστε το τι θα πουν οι άλλοι. Η δύναμη αυτή μας αποδυναμώνει και μας απομακρύνει από τις δικές μας επιθυμίες. Μας κάνει να φοβόμαστε να εκτεθούμε γιατί πρωταρχική μας έγνοια είναι το πώς θα σχολιαστούμε από τους άλλους. Έχοντας κι εγώ μέσα μου πολύ ισχυρή αυτή τη φωνή, άρχισα να ψάχνω τρόπους προκειμένου να τη σιγήσω. Κατέληξα λοιπόν στο συμπέρασμα ότι για να πάψω να φοβάμαι την έκθεση πρέπει να βουτήξω ολόκληρη σε αυτήν. Ξεκίνησα έτσι να εκτίθεμαι χωρίς δεύτερη σκέψη σε καταστάσεις που προηγουμένως με έθεταν σε απόσταση και με έκαναν να νιώθω άβολα. Για παράδειγμα, δεν περιμένω τους άλλους να με καλέσουν σε μία μάζωξη, αλλά κάνω το βήμα και αυτοπροσκαλούμαι. Αν θέλω μία εξυπηρέτηση από κάποιον δε σκέφτομαι το πώς θα το εκλάβει αλλά ζητώ απευθείας αυτό που θέλω. Η επιθετική αυτή έκθεση δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Αλλά όλα βρίσκονται στο πρώτο βήμα. Στην αρχή το κάνεις συνειδητά και με πίεση. Η πρώτη φορά είναι δύσκολη, νιώθεις ντροπή και φόβο. Μόλις όμως το επιχειρήσεις αισθάνεσαι μεγάλη δύναμη μέσα σου και έπειτα προσπαθείς να το επαναλάβεις. Σιγά σιγά παρατηρείς πως κάθε επόμενη φορά βγαίνει όλο και πιο αβίαστα. Άφησε λοιπόν τον εαυτό σου ελεύθερο στην έκθεση και μη σε νοιάζει τι θα πουν οι άλλοι. Εμπιστεύσου τον εαυτό σου και ξεπέρασέ τον. Με μικρά βήματα στην αρχή και σε απλά πράγματα. Και μια τελευταία συμβουλή: Κατάγραφε όλες τις φορές που τόλμησες να εκτεθείς και να υπερβείς τα όρια του εαυτού σου. Ανά τακτά διαστήματα ανάτρεχε σε αυτή τη λίστα ώστε να σου υπενθυμίζεις την πορεία σου. Καλή έκθεση! Χριστίνα Ραφτοπούλου Φιλόλογος, Συντονίστρια ομάδων δημιουργικής γραφής και έκφρασης.

Πέμπτη, 11 Αυγούστου 2016 15:19

Σώμα και Εαυτός: Είμαι το σώμα μου

Πίσω από τις σκέψεις και τα συναισθήματά σου αδερφέ μου, στέκεται ένας ισχυρός διοικητής,
ένας άγνωστος σοφός- ο Εαυτός. Κατοικεί μέσα στο σώμα σου, είναι το σώμα σου.
Φ. Νίτσε

 

Ξεκινώντας από το 17ο αιώνα και τον Καρτέσιο ο δυτικός πολιτισμός άρχισε να δίνει έμφαση στο διαχωρισμό της υποκειμενικής ανθρώπινης εμπειρίας (λογική, σκέψη, πνευματικότητα), από τον αντικειμενικό κόσμο της ύλης, ο οποίος περιλαμβάνει το σώμα μας και το φυσικό σύμπαν.

Η ιδέα αυτή του διαχωρισμού του σώματος από το πνεύμα ενσωματώθηκε σε μεγάλο βαθμό στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος άρχισε να τον αναπαράγει (Καρτεσιανός δυισμός).

Η αντίληψη αυτή επηρέασε όλες τις επιστήμες και χωρίς η ψυχολογία να αποτελέσει εξαίρεση ασχολήθηκε συστηματικά με ερωτήματα σχετικά με το νου και αγνόησε εντελώς το σώμα.

Ακόμα όμως και στις περιπτώσεις που το σώμα έκανε την εμφάνισή του ως αντικείμενο μελέτης, η έρευνα περιορίστηκε στη βιολογία και κυρίως στη μελέτη του εγκεφάλου και της λειτουργίας του. Βέβαια ο διαχωρισμός σώματος πνεύματος έχει πλέον χαθεί, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Υιοθετείται μία μονιστική άποψη, κατά την οποία υπάρχει ένα μόνο υλικό και αυτό είναι το φυσικό βιολογικό υλικό. Η προσέγγιση αυτή έδωσε έμφαση στη γενετική βάση της συμπεριφοράς.

Παρόλα αυτά οι πρόσφατες προσεγγίσεις της ψυχολογίας διατηρούν μία κριτική στάση απέναντι στις παραπάνω απόψεις. Η θεώρηση μόνο του βιολογικού παράγοντα ή ο διαχωρισμός σώματος – πνεύματος είναι πολύ απλουστευτικές προσεγγίσεις.

Ο άνθρωπος πρέπει να θεωρηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να αναγνωρίζεται η βιολογική, η ψυχολογική και η κοινωνική του διάσταση. Το σώμα μας είναι στην ουσία το μέσο επικοινωνίας μας με το περιβάλλον και με τους άλλους. Είναι το όχημα με το οποίο κάνουμε το ταξίδι μας σε αυτόν τον κόσμο. Μέσω του σώματος μας ζούμε την καθημερινότητά μας, είναι αδύνατο να ξεχωρίσουμε το σώμα μας από το ποιοι είμαστε και πως ενεργούμε στην κοινωνική σφαίρα.

Για παράδειγμα οι σωματικές διαφορές ανδρών και γυναικών δεν είναι μόνο οι φυσικά δοσμένες.

Όλοι μας δουλεύουμε καθημερινά, συνειδητά ή μη, με σκοπό να μεταμορφώσουμε τους φυσικούς βιολογικούς εαυτούς μας. Δεν είναι εύκολο όμως να προσδιοριστεί σε ποιο βαθμό το σώμα μας και η βιολογία μας καθορίζουν αυτό που είμαστε.

Αν δεχτούμε ότι η αίσθηση του εαυτού έρχεται από το σώμα μας, σε ποιο βαθμό μπορούμε να αλλάξουμε την ταυτότητά μας αλλάζοντας το σώμα μας; Δίαιτες, φάρμακα, άσκηση, ακόμα και επιλογή ρούχων αποτελούν τρόπους για την αλλαγή της εικόνας του σώματος. Ποιο είναι το ιδανικό βάρος για εμάς, ο ιδανικός σωματότυπος; Φανταζόμαστε τον εαυτό μας με μεγαλύτερo ή μικρότερο μυικό όγκο, αλλάζουμε τα μαλλιά μας, ακόμα και το χρώμα του δέρματος ή των ματιών αποτελούν αντικείμενο αλλαγής. Όταν όλα αυτά δεν είναι αρκετά ακολουθούν πλαστικές επεμβάσεις για αλλαγή των χαρακτηριστικών του προσώπου ή του σώματος, ακόμα και τα χαρακτηριστικά του φύλου μπαίνουν σε αμφισβήτηση και διαδικασία αλλαγής. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε έναν εαυτό “δουλεύοντας” το σώμα μας. Προκαλούμε τις καθιερωμένες απόψεις και τα πρότυπα του “φυσιολογικού” ή του “φυσικού σώματος”. Με αυτό τον τρόπο επιδεικνύουμε τις διαφορές μας και δημιουργούμε εναλλακτικές ταυτότητες μέσω μίας πληθώρας δραστηριοτήτων που τροποποιούν το σώμα όπως τα τατουάζ, το piercing ή το body building.

Όμως πόσο ελεύθερες είναι οι επιλογές μας; Ίσως να μην είναι και τόσο ελεύθερες όσο φαντάζουν. Στην πραγματικότητα το σώμα, η ταυτότητα και η κοινωνία επηρεάζουν αμοιβαία το ένα το άλλο. Το γεμάτο καμπύλες σώμα της Μέριλιν Μονρόε ήταν κάποτε σύμβολο θηλυκότητας ενώ το ιδανικό γυναικείο σώμα όπως παρουσιάζεται σήμερα, νεανικό, αθλητικό και αδύνατο απέχει πολύ από αυτό το πρότυπο.

Η κοινωνία και ο τρόπος που μας βλέπουν οι άλλοι παίζει ρόλο στο σχηματισμό του σώματος και της ταυτότητας. Χαρακτηριστική είναι η δημοτικότητα εκπομπών “ μεταμορφώσεων” στην τηλεόραση. Άτομα επιλέγονται για να τους δοθούν συμβουλές για ρούχα, δίαιτες ή ακόμα και για να κάνουν πλαστική εγχείρηση. Μεγάλος αριθμός ανθρώπων φαίνεται να πείθεται από την ιδέα ότι η ζωή τους θα αλλάξει μετά από αυτές τις “μεταμορφώσεις”. Μπορεί όμως η αναμόρφωση ή ο επαναπροσδιορισμός του σώματος να αλλάξει τη ζωή μας;

Σίγουρα όχι αν αυτό δεν συνοδευτεί με αλλαγές στις στάσεις και τη συμπεριφορά μας, φαίνεται όμως ότι συχνά το αγνοούμε αυτό και αναλώνουμε πολύ χρόνο και ενέργεια για να αποκτήσουμε την επιθυμητή εικόνα σώματος. Το γεγονός και μόνο ότι μπορούμε να κάνουμε πράγματα με το σώμα μας και να παρουσιάσουμε τον εαυτό μας με διάφορους τρόπους δείχνει ότι η ταυτότητά μας δεν είναι πλήρως καθορισμένη από την εικόνα του σώματος μας. Το σώμα μας δεν είναι μόνο η εικόνα που έχουμε ή η εικόνα που έχουν οι άλλοι για εμάς, περιλαμβάνει επίσης το νευρικό μας σύστημα, τον εγκέφαλο τις ορμόνες και τους νευροδιαβιβαστές, όλα αυτά είναι σε θέση να επηρεάσουν τη συμπεριφορά μας και το ποιοι είμαστε.

Ο κοινωνιολόγος Anthony Giddens (1991)σημείωσε πως οι άνθρωποι “χρησιμοποιούν” το σώμα τους μέσω της άσκησης για παράδειγμα ή της μόδας- για να τους βοηθήσει να επιδιώξουν συγκεκριμένους τρόπους ζωής – lifestyle. Το σώμα γίνεται ένα μέσο για να εκφράσουμε την ατομικότητα μας, τις φιλοδοξίες μας ή ακόμα και το δεσμό μας με ορισμένες ομάδες. Το σώμα μας γίνεται έτσι ένα δικό μας “έργο”. Το παραπάνω φαίνεται πολύ έντονα στην πρόσφατη ενασχόληση στη Δύση με την απόκτηση ενός “υγιούς σώματος”. Σπαταλώνται κάθε χρόνο εκατομμύρια σε γυμναστήρια και ινστιτούτα αδυνατίσματος καθώς και σε περιττά φάρμακα και συμπληρώματα διατροφής.

Ενώ το σώμα μας απειλείται όλο και περισσότερο από παγκόσμιους κινδύνους, εμείς ωθούμαστε να αναλάβουμε εξολοκλήρου την ευθύνη για το σώμα μας και να φροντίσουμε για αυτό.

Με τον τρόπο αυτό προάγεται μία εικόνα του σώματος ως ένα ασφαλές νησί μέσα σε ένα παγκόσμιο σύστημα που χαρακτηρίζεται από πολλαπλά ρίσκα. Όλα αυτά δεν έχουν ως σκοπό μόνο την πρόληψη ασθενειών, αυτό που ενδιαφέρει είναι να νιώσουμε καλά με το σώμα μας όπως αυτό εμφανίζεται στους άλλους.(Shilling 1997.)

Τι μας μένει από όλα αυτά; Είμαστε το σώμα μας και μέσω αυτού πραγματώνουμε τον εαυτό μας.

Βιώνουμε και χρησιμοποιούμε το σώμα μας πριν το σκεφτούμε και με τη χρήση του σώματός μας στις καθημερινές μας δραστηριότητες αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, σχετιζόμαστε με τους άλλους και με αυτή τη διαδικασία μαθαίνουμε για τον εαυτό μας.

Ειρήνη- Μαρία Νταντούτη

Αναφορές

Social Psychology Matters (2007), Wendy Hollway, Ηellen Lucey and Ann Phoenix, Open University Press

Anthony Giddens (1991) Modernity and Self – identity : Self society and Late Modern Age, London, Polity Press

Shilling C. (1997) “ The body and difference “in Woodward K ed Identity and Difference, London Sage

 

Το παράθυρο Johari αντιπροσωπεύει έναν τρόπο θεώρησης του εαυτού: Υπάρχουν σημεία τα οποία γνωρίζει κάποιος για τον εαυτό του και πτυχές τις οποίες δεν έχει ανακαλύψει. Κάποια χαρακτηριστικά του χαρακτήρα είναι φα­νερά στους υπόλοιπους και άλλα είναι σκοπίμως συγκεκαλυμμένα. Όταν τα τέσσερα τεταρτημόρια ενοποιηθούν, αντιπροσωπεύουν τις διαφορετι­κές μορφές του εαυτού.

Η πρώτη περιοχή: «Η περιοχή της ελεύθερης δραστηριότητας» (ξέρω ότι οι άλλοι ξέρουν), αντιπροσωπεύει το δημόσιο εαυτό: Η γνώση που μοιράζεται το άτομο με τους υπολοίπους. Συνήθως περιλαμβάνει πληροφορίες όπως όνομα, κοινωνική τάξη, ηλικία, επάγγελμα, ενδιαφέροντα κ.λπ.. Αυτές οι πληροφορίες είναι προσβάσιμες απ’ όλους και δεν απειλούν την αυτοεκτίμηση.

Η δεύτερη περιοχή: «Η θαμπή περιοχή» (οι άλλοι ξέρουν αυτά που εγώ δεν ξέρω). Περιλαμβάνει πληροφορίες τις οποίες οι άλλοι έχουν για τον εαυτό, αλλά το ίδιο το άτομο δεν τις κατέχει. Ο ήχος της φωνής, η μη λεκτική επικοινωνία, οι ιδιομορφίες, είναι παραδείγματα των πραγμά­των που μπορεί να ανήκουν σε αυτό το τεταρτημόριο. Η περιοχή αυτή μπορεί να αποτελέσει ναρκοπέδιο για όσους διαθέτουν «φαινομενική αυ­τοεκτίμηση».

Η τρίτη περιοχή: «Η κρυμμένη» (ξέρω αυτά που δεν ξέρουν οι άλλοι). Περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία που γνωρίζει κανείς για τον εαυτό του, αλ­λά δεν είναι πρόθυμος να τα μοιραστεί με άλλους. Συνήθως οι άνθρωποι υπεραμύνονται της περιοχής αυτής, παρεμποδίζοντας τους άλλους να εισβάλουν στην ιδιωτική τους ζωή. Παραδείγματα στοιχείων που εμπίπτουν σε αυτή την απροσπέλαστη ζώνη είναι: συναισθήματα, κίνητρα, ανομολόγητες φαντασιώσεις, μυστικά, ενοχές, πόθοι.

Η τέταρτη περιοχή: «Η άγνωστη» (δεν ξέρω αυτά που ούτε οι άλλοι ξέρουν). Περιλαμβάνει εκείνα τα στοιχεία για τον εαυτό που δεν έχουν υποπέσει στην αντίληψη του ατόμου. Πολλές φορές τα περιεχό­μενα του υποσυνειδήτου εμπίπτουν στην κατηγορία αυτή. Είναι πιθανόν η πηγή όλης της μετέπειτα συνειδητής αυτοεκτίμησης να εδράζεται στην περιοχή αυτή των απωθημένων βιωμάτων.

Μέσω της αυτοαποκάλυψης και της εμπιστοσύνης, μπορεί ο άνθρωπος να περιορίσει την κρυμμένη περιοχή, επαυξάνοντας το τεταρτη­μόριο της ελεύθερης δραστηριότητας, γεγονός που επιδρά θετικά στην αυτοεκτίμησή του. Με την ανατροφοδότηση, οι σημαντικοί άλλοι ελαττώ­νουν την εμβέλεια της θαμπής περιοχής, παρέχουν πλήθος πληροφοριών που συντείνουν στην αυτογνωσία, ενώ παράλληλα ανοίγουν το δρόμο για περισσότερη επικοινωνία και κατανόηση. Με την ωρίμανση των σχέσεων, η περιοχή της ελεύθερης δραστηριότητας εξαπλώνεται. Τα τείχη σιγά-σι­γά καταρρέουν μέσω των περισσότερων αποκαλύψεων και αναδράσεων, που προκύπτουν από την ολοένα αυξανόμενη εμπιστοσύνη και την αμοι­βαία οικειότητα. Δυστυχώς, οι περισσότερες σχέσεις χαρακτηρίζονται από δυσπιστία και αμοιβαία επιφυλακτικότητα. Σπάνια κάποιος εμπιστεύεται ξένους και δέχεται να μοιραστεί πτυχές του εαυτού του. Συνήθως οι συζητήσεις πε­ριορίζονται σε ασφαλή θέματα (για τον καιρό, για τον κινηματογράφο, για ανέκδοτα κ.λπ.), χωρίς το απαραίτητο βάθος και την ποιότητα μιας ατό­φιας επικοινωνίας. Συχνά, οι άνθρωποι φορούν προσωπεία για να προ­στατεύσουν τον πραγματικό αδύναμο και ευάλωτο εαυτό από την επικίν­δυνη έκθεση. Παράλληλα, οι άλλοι, από διακριτικότητα ή αδιαφορία, δεν προβαίνουν σε γόνιμη ανατροφοδότηση, παρά μόνο όταν αναφέρονται σε ασφαλείς περιοχές (π.χ. η εξωτερική εμφάνιση, η ενδυμασία). Ένα μεγάλο ποσό ενέργειας καταναλώνεται και από τις δύο μεριές για να κρατηθούν τα τείχη ψηλά.

* Ο Ευστράτιος Παπάνης είναι επίκουρος καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

1.Ταξιδέψτε, όσο πιο πολύ μπορείτε, σε μέρη, που οι αδαείς δεν πάνε. Ενσωματωθείτε στην καθημερινότητα των κατοίκων, προετοιμασμένοι για τις κουλτούρες και τις παραδόσεις εκείνων, που θα συναντήσετε. Προπάντων ξεφύγετε από το μαρασμό της δική σας πόλης. Το κέντρο του κόσμου δεν είναι αυτή, αλλά η καρδιά σας.

2. Αποκτήστε φίλους διαφορετικής ηλικίας, με άλλο μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο, με ξεχωριστή ιδεολογία. Το μυστικό της εξέλιξης είναι πάντα η προσαρμογή και η ποικιλία. Τα δίκτυα γεφύρωσης αφήνουν την πληροφορία να ρέει..

3. Εγγραφείτε σε κάποιο πρόγραμμα ανοιχτού Πανεπιστημίου με γνωστικό αντικείμενο άλλο από το δικό σας. Η μονομέρεια είναι χειρότερη από την αμάθεια. Το κλειδί είναι η διεπιστημονικότητα.

4. Διαβάστε τις πληροφορίες που επιθυμείτε, από πολλές πηγές, διεθνείς και πρωτότυπες κι όχι από τον τοίχο του Facebook ή τη μη αλληλεπιδραστική τηλεόραση.

5. Ενημερωθείτε και λάβετε θέση για τα προβλήματα, που θεωρητικά μόνο μπορεί να νομίζετε πως σας αφορούν, αλλά στην πραγματικότητα είναι εκείνα που διαμορφώνουν τις οικουμενικές συνθήκες: το περιβάλλον, ο υπερπληθυσμός, η οικονομία, ο πολιτισμός. Συνδεθείτε όχι με τη γειτόνισσα, αλλά με διαμορφωτές γνώμης και σκέψης και προπαρασκευασθείτε για όσα θα ακολουθήσουν. Σχολιάστε τις αναρτήσεις, που σας ενδιαφέρουν με τεκμηριωμένο τρόπο.

6. Μην ασκείτε κριτική άνευ προηγούμενης σφαιρικής ενημέρωσης, κι αν το κάνετε, προτείνετε εναλλακτικές.

7. Μάθετε να μπαίνετε στη θέση του άλλου με το δικό του αξιολογικό

σύστημα και αφού ακούσετε τις εμπειρίες του.

8. Συμμετέχετε στην παραγωγή γνώσης και πολιτισμού με κάθε τίμημα. Είναι το ανεξάληπτο στίγμα σας στην κοινωνία.

9. Ξεφύγετε από τη μιζέρια και το ναρκισσισμό της κατάθλιψης και των νευρώσεων. Η αλληλεγγύη πολλές φορές είναι πανάκεια.

10. Σκεφτείτε τον εαυτό σας χωρίς τίτλους και κοινωνικές ιδιότητες και την επόμενη φορά, που θα γνωρίσετε κάποιον αποκρύψτε τις, για να δείτε τις αντιδράσεις.

11. Αφήστε τους άλλους να υποδουλώνονται στην εικόνα και γίνετε μαχητής του ορθού λόγου. Δημοσιεύστε τις σκέψεις σας στο διαδίκτυο, την ώρα που η νέα γενιά θα πατάει likeσε φωτογραφίες και streaming

12. Συγχωρείστε όσους σας πλήγωσαν κατά το παρελθόν, γιατί το ζώο που διαρκώς γλύφει τις πληγές του, το κατασπαράσσει ο επόμενος θηρευτής.

13. Μάθετε, έστω και τα βασικά μιας ξένης γλώσσας, συνδέοντας τις σημασίες με την κοσμοθεωρία του πολιτισμού, που φέρει

14. Οι εμπειρίες σας και οι στερεοτυπίες της καθημερινότητας είναι το πιο ανεπαρκές ερμηνευτικό μοντέλο. Διαβάζετε σε κάθε ανάπαυλα.

15. Ας είναι ο νους εύπλαστος σαν πηλός και η ψυχή χαλυβδωμένη με τις αξίες σας.

16. Εκτός από την αγάπη, όλες οι άλλες αρετές είναι ετερόφωτες..κοσμούν το βίο, αλλά υποχωρούν στο πέρασμα της φθοράς.

17. Μειώστε τους ετεροκαθορισμούς και τις εξαρτήσεις σας, ακόμα κι αν χρειαστεί να φάτε την καρδιά σας. Η αυτοεκτίμηση εκεί κατοικεί κι όχι στην αναγνώριση των άλλων.

18. Δηλώστε συμμετοχή σε συνέδρια και ακούστε με προσοχή τους ομιλητές. Δεν χρειάζεται να είστε επιστήμονας, για να το καταφέρετε

19. Μάθετε να ανήκετε σε διαφορετικές κοινότητες, ακόμα και διαδικτυακές, και αυξήστε το βάθος και το εύρος των δικτύων σας

20. Η μνήμη του θανάτου είναι η επιτομή της ευτυχίας, ακόμα κι αν οι περισσότεροι την απωθούν, μέχρι να είναι αργά.

21. Ακόμα κι αν ακούσετε κάτι που γνωρίζετε, ποτέ μην πείτε πως το ξέρετε. Κάθε επανάληψη είναι μια αναγεννημένη εμπειρία.

Ευστράτιος Παπάνης, Πανεπιστημιο Αιγαίου

Newsletter Subscribe

Όλα τα νέα και οι ενημερώσεις απευθείας στο email σας.

kyklos aspros 116x100

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΛΟΦΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 81100

ppy@aegean.gr

22510 36520 - 36580

Ακολουθήστε μας

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Γενικά στοιχεία

Υπηρεσίες

Η ομάδα μας

Συνεργασίες

Γιατί να μας προτιμήσετε

Διαφημιστείτε σε εμάς

Νομικά ζητήματα

© 2021 psichologia.gr. All Rights Reserved. Designed by Kosnet.gr