KosNet

KosNet

WALTER BENJAMIN

Μάρτυς κατηγορίας κατά της αστικής τάξης στο δικαστήριο της ανθρώπινης ιστορίας. (Ρ. Τίντεμαν για τον Μπωντλαίρ.)

του Άγγελου Αθανασόπουλου κοινωνιολόγου

«θέλω να γράψω κάτι που να βγαίνει από τα πράγματα όπως το κρασί από τα σταφύλια» Βάλτερ Μπένζαμιν «Όλη η φύση είναι έμψυχη , όλα τα όντα είναι προικισμένα με μια εμβρυώδη μορφή υποκειμενικότητας και ο άνθρωπος δεν είναι παρά εκείνος που αναδέχεται στη δική του ρηματική γλώσσα τούτο τον ατελείωτο και μεστό νοήματος ψίθυρο της φύσης».

Τροχιές του αισθητικού (Φ. Τερζάκης ,2007, για τον Μπένζαμιν). Ο Μπένζαμιν δεν ανήκε τεχνικά στο στη Σχολή της Φρανκφούρτης, με την έννοια ότι δεν εργάστηκε ποτέ κανονικά ως ερευνητής στο Ινστιτούτο υπό την καθοδήγηση του Μαξ Χορκχάιμερ – ήταν «ελευθέρως κινούμενος» διανοούμενος, όπως λέμε... Αν όμως λέγοντας «Σχολή της Φρανκφούρτης» εννοούμε τον ευρύτερο πνευματικό κύκλο και κυρίως τις ιδέες τους, τότε είχε διαμορφωτικό ρόλο, διότι η επίδρασή του, προπαντός στον Αντόρνο, ήταν καταλυτική. Η πολιτική σκέψη του Μπένζαμιν διατρέχει τη ζωή του από μια πρώιμη αναρχική στράτευση σε μια ύστερη μαρξιστική.

Στο έργο του :Για μια κριτική της βίας (1916) διαλέγεται με τον Σορέλ (επαναστατικός βολονταρισμός-γενική απεργία-μαζική επαναστατική βία) αλλά και με τον Καρλ Σμιτ (ο Χομπς του 20ου αιώνα είχε αποκληθεί ή ο δικηγόρος του Χίτλερ).Φαίνεται λοιπόν παραδόξως να υιοθετεί τις θέσεις του δεύτερου ότι το κοινοβούλιο είναι μια οπερέτα αλλά από αριστερή σκοπιά γιατί έτσι αποκαλύπτεται το πραγματικό πρόσωπο της εξουσίας. Ο νόμος, λέει, δεν είναι προϊόν συναινέσεων (όπως λένε οι φιλελεύθερες μυθολογίες) αλλά παγωμένη βία που γεννά δύο μορφές βίας εκείνη που γεννά τον νόμο κι εκείνη που τον περιφρουρεί. Αυτή την βία την αποκαλεί μυθική βία. Και αναγνωρίζει την ύπαρξη μιας άλλης βίας αντίπαλης (αντίβία) που θέλει να ανατρέψει τους νόμους, που είναι δικαιωμένη από την γέννηση της αφού απαντά στη βίαιη γέννηση των νόμων. Αυτή η βία είναι η επαναστατική και την ονομάζει θεϊκή βία. Ακόμα και το κοινό έγκλημα είναι επαναστατική βία αφού διεκδικεί αυτεξουσιότητα και ο εγκληματίας είναι οιονεί κυρίαρχος (μεγάλες οι ομοιότητες με το “εγκώμιον του εγκλήματος” του Μαρξ). Δηλαδή όλη η βία είναι πολιτική αλλιώς, ο νόμος είναι ο δείκτης της βίας. Αν ο αναγνώστης ξενίζεται από τις θεολογικού περιεχομένου λέξεις του Μπένζαμιν (υπάρχουν πολλές τέτοιες στο έργο του) θα πρέπει να σκεφτεί τις μεγάλες Ιουδαϊκές του επιρροές που όμως ακόμα και σ αυτές παίρνει το μέρος του μεσσιανικού επαναστατικού στοιχείου (μυστικισμός-Καμπάλα) και σίγουρα όχι του Σιωνισμού. Στο ύστερο έργο του, «θέσεις για την φιλοσοφία της ιστορίας» επενδύει τα παραπάνω με μαρξιστική ορολογία κάτω από την επιρροή του Μπρεχτ, αλλά πάντα ο «νάνος της θεολογίας» κρύβεται στο σκοτάδι. Αυτή τη μεσσιανική στιγμή που θα γίνει η ρήξη με την καταπιεστική συνέχεια της προόδου, που θα πηδήξουμε από το τρένο της ιστορίας, που ξεχαρβαλώνει το συνεχές του χρόνου, ο πεπληρωμένος χρόνος του παρόντος είναι για τον φιλόσοφο η επανάσταση. Γιατί αν έχουμε ακόμα ελπίδα είναι μόνο χάρη σ εκείνους που είναι απελπισμένοι αλλιώς ούτε οι νεκροί δεν θα ναι ασφαλείς αν κερδίσει ο εχθρός, αφού την ιστορία την γράφουν οι νικητές. Ζητούμενο δηλαδή η διακοπή της ιστορίας από την επαναστατική σπίθα κάθε ιστορικής στιγμής αφού κάθε τέτοια περιέχει οιονεί δυνατότητες απολύτρωσης. Πρόκειται για έναν επαναστατικό μεσσιανισμό αντιγραφή του ιουδαϊκού (όπως κάνει και ο Ε .Μπλοχ).

Aλλά η σκέψη του φιλοσόφου ξεδιπλώνεται με μαγικό τρόπο σ ένα άλλο πεδίο, εκείνο της φιλοσοφίας της γλώσσας. Το 1916 εκδίδει το : Για την γλώσσα ως τέτοια και για την γλώσσα του ανθρώπου , ήδη από τον τίτλο φαίνεται ότι βλέπει τη γλώσσα σαν κάτι ευρύτερο και την ανθρώπινη γλώσσα ως ειδική περίπτωση. Πρόκειται για μια κριτική της νομιναλιστικής γλώσσας (αυθαιρεσία του σημαίνοντος-Σωσσύρ) σύμφωνα με την οποία θεώρηση της γλώσσας η λέξη δεν έχει καμιά σχέση με το πράγμα που «καλεί», καμιά σχέση με την εγγενή σημασία των σημαινομένων αλλά μόνο με την συντακτική δομή της δηλαδή τη σχέση(θέση της) της με τις άλλες λέξεις ως σημαινόμενα και μόνον. Δηλαδή επιβάλλεται από τα έξω ένα όνομα, με σκοπό και μόνο τον χειρισμό του πράγματος (αστικό ιδεώδες). Η γλώσσα (για τον νομιναλισμό είναι εργαλείο για την καθυπόταξη του κόσμου. Αντίθετα ο φιλόσοφος πιστεύει πως στη λέξη πρέπει να ζει κάτι από την ουσία του πράγματος, εγγενώς δεμένο με το πράγμα. Ένα Άρρητο Όνομα που ελλοχεύει στο βάθος της γλώσσας και είναι τέλεια εκφραστικό της ουσίας του συνιστά τη γλώσσα του θεού(εμφανίζεται πάλι η θεολογία),το όνομα με το οποίο κάλεσε ο θεός τα πράγματα τη μέρα της δημιουργίας δηλαδή ένα πρωτο-σημαινόμενο ( ο Χομπς στον «Λεβιάθαν», κεφάλαιο 4, διατυπώνει παρεμφερή θέση που επίσης δεν φημιζόταν για την θρησκευτική του πίστη1 .

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι οι θεολογικοί όροι που χρησιμοποιεί ο Μπένζαμιν πρέπει να γίνονται αντιληπτοί μεταφορικά. Η γλώσσα είναι λοιπόν έκφραση, μια δίχως άλλο εξπρεσιονιστική προσέγγιση, που κοινοποιεί την ουσία ενός όντος. Όλα τα όντα έχουν γλώσσα τους -έκφραση που από βαθμίδα σε βαθμίδα μεταφράζεται μέχρι την τελική βαθμίδα του ανθρώπου που περιέχει μεταφρασμένες όλες τις άλλες γλώσσες. Μια αυτοκοινοποίηση της ουσίας του όντος σ ένα πανθεϊστικό όραμα μια διυποκειμενικότητα χωρίς αντικείμενο μια 1 εισαγωγή του Αιμίλιου Μεταξόπουλου στο Λεβιάθαν του Χομπς εκδόσεις : Γνώση, 2006. αλληλουχία από γλώσσες που μεταφράζονται η μία στην άλλη, από τα φυτά προς τον άνθρωπο. Τι είναι όμως αυτό που μεταφράζεται; η σημασία περίσσευμα μορφής που μπορεί να χυθεί σε μια νέα μορφή, μια ροή ανάμεσα στις μορφές(ο αναδιπλωμένος στον εαυτό του άρρητος δημιουργός εκδιπλώνεται) Από το Χάος στην ύπαρξη στα όντα που είναι οι δυνατές εκφράσεις του (και πάλι μυστικισμός της Καμπάλα). Άρα η φύση δεν είναι κτίσμα άλλα έκφραση, η φύση προβιβάζεται από αντικείμενο σε έμψυχο συνομιλητή, σχέση διυποκειμενικότητας μεταξύ φύσης και ανθρώπου. Ας δούμε όμως το πραξεολογικό επίπεδο αυτής της θεωρίας μετά και τον επηρεασμό του από τον μαρξισμό(μια υλιστική επανατροφοδότηση της σκέψης του).

Τρείς σημαντικοί επιστήμονες (εμπειριστές) τον επηρεάζουν – τροφοδοτούν : ο ανθρωπολόγος L. Bruhl μιλάει για το μιμητικό παιχνίδι ως υψηλή μαθησιακή αξία ως πρωτο-γλώσσα ο Marcel Mauss κοινωνικός ανθρωπολόγος (ανιψιός και μαθητής του Εμίλ Ντυρκάϊμ) στο έργο του για την μαγεία (1902) μιλάει για την «συμπάθεια» (καλύτερη μετάφραση: ομοιοπάθεια) την ενσυναίσθηση (βίωση από τα μέσα), ενσυναισθητική ταύτιση με το άλλο στην πιο ριζική της σημασία (κινησιακή – χειρονομιακή προέλευση της γλώσσας). Ο Πιαζέ (1930) δείχνει πως πριν από την γλωσσική νοημοσύνη αναπτύσσεται στο παιδί η αισθησιοκινητική, οι πρώτες κινήσεις είναι προϋπόθεση της γλώσσας στηρίζεται δηλαδή πάνω στις κινητικές δομές. Πώς; Παίζοντας το παιδί μιμείται τον κόσμο (γίνεται το ποτάμι, γίνεται το βουνό). Αισθησιοκινητική μιμητική πράξη ανασυγκρότησης του άλλου σαν κομμάτι του εαυτού. Ιδού λοιπόν πως μεταβιβάζεται η γλώσσα δια της μιμητικής ικανότητας. Ο άνθρωπος είναι μια πρωταρχική ικανότητα μίμησης της φύσης αποκρυσταλλώνει έτσι νοήματα που αργότερα εκφράζει γλωσσικά. «Το νόημα έρχεται από τα ζώα» έγραφε ο φιλόσοφος. Η γλώσσα είναι μια συνολική μιμητική πράξη είναι ο χορός, συνοψιζόμενη στην άκρη των δακτύλων γίνεται γραφή, συνοψιζόμενη στους μύες του στόματος γίνεται ομιλία. Με την «πρόοδο» του πολιτισμού η μιμητική ικανότητα συρρικνώθηκε και απαλλοτριώθηκε. Η σημερινή γλώσσα είναι η γλώσσα της πτώσης της αποξένωσης. Κι από εδώ ακριβώς οι Αντόρνο -Χορκχάϊμερ συνεχίζουν στην «Διαλεκτική του διαφωτισμού».

Ο Μπένζαμιν όμως ήταν πάνω απ’ όλα θεωρητικός της τέχνης ,κριτικός της τέχνης με την βαθύτερη ουσία του όρου. Εισήγαγε τον όρο «αύρα» του έργου τέχνης. Στο μνημειώδες έργο του: «το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνολογικής (μηχανικής) αναπαραγωγιμότητας» αναρωτιέται τι διακρίνει το αυθεντικό από το αντίγραφο κι απαντά είναι η αύρα του κάτι σαν φωτοστέφανο .Συνίσταται α) στην μοναδική υλική του ποιότητα και β) αξία ιστορικής του μαρτυρίας. Το υλικό είναι ζωντανό (υποκείμενο) στο έργο τέχνης και διαλέγεται- επικοινωνεί με τον καλλιτέχνη δημιουργό του, διϋποκειμενικά. Αυτή η ύλη φέρνει την εμπειρία που έζησε σαν ζωντανός οργανισμός που γερνά. Αυτά δεν έχει το αντίγραφο (του έργου τέχνης) γιατί χάνονται όταν μπαίνει στην εποχή της μηχανικής αναπαραγωγής του. Ο Αντόρνο έλεγε πως μια ηχογράφηση συναυλίας χάνει την αύρα του πρωτότυπου παιξίματος κατά την πρώτη εκτέλεση. Ως εδώ καλά και εξηγείται η γνωστή επιφυλακτικότητα (επιεικής όρος) της σχολής για κάθε είδος μοντέρνας τέχνης. Αλλά ο Μπένζαμιν δεν έχει ολοκληρώσει την σκέψη του ,μαζί με την αύρα χάνεται και η ελιτίστικη μορφή του καλλιτέχνη και του έργου τέχνης. Τώρα το καλλιτεχνικό δημιούργημα μπορεί να αγγιχτεί από τον καθένα ακόμα περισσότερο ο καθένας μπορεί να γίνει παραγωγός του έργου τέχνης κι αυτό ανοίγει μια νέου τύπου δυνατότητα απελευθέρωσης. Άραγε βρισκόμαστε μπροστά σε μια βαθιά διαφωνία της σχολής, όχι γιατί ο Μπένζαμιν σαν απαραίτητη προϋπόθεση της κατάργησης του έργου τέχνης θέτει τον Σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, χωρίς αυτόν η αναπαραγωγιμότητα οδηγεί στην παράδοση του έργου τέχνης στον εμπορευματικό χαρακτήρα της καπιταλιστικής κοινωνίας κι έτσι ξανασυναντιέται με τον Αντόρνο. Το corpus του Μπένζαμιν θα ολοκληρωνόταν μ ένα αριστούργημα : Passagenwerk (μελέτη του για τον Μπωντλαίρ και το Παρίσι του 19ου αιώνα) αλλά ο ξαφνικός του χαμός άφησε μόνο σχεδιάσματα και σημειώσεις. Το σχεδιαζόμενο βιβλίο θα είχε τη μορφή ομόκεντρων κομματιών, σε πρώτο επίπεδο η ποίηση του Μπωντλαίρ, σε δεύτερο το Παρίσι και σε τρίτο ο 19ος αιώνας αφού θεωρούσε το Παρίσι αντιπροσωπευτικό δείγμα μεγαλούπολης εκείνης της περιόδου (πάλι μια καβαλιστική διάταξη).

Πρόκειται δηλαδή για μια ανασυγκρότηση του 19ου αιώνα μέσα από την ποίηση του Σαρλ Μπωντλαίρ. Δύο κρίσιμες έννοιες διατρέχουν το έργο του, οι «διαλεκτικές εικόνες» και η αλληγορία. Η πρώτη σημαίνει την διαμεσολάβηση του εικονικού με το μη εικονικό στοιχείο (ανεικονικό).Συλλαμβάνεται δηλαδή ολόκληρη η ιστορική εποχή αφού διασώζεται και το ανεικονικό στοιχείο (το ανείπωτο ,το άρρητο) στο έργο τέχνης. Και έτσι το έργο τέχνης μετατρέπεται σε ιδεόγραμμα μιας εποχής, η μεγάλη ποίηση συνοψίζει ένα πολυεπίπεδο πλέγμα σχέσεων που είναι η εποχή της. (Η αλληγορία είναι στη σφαίρα της σκέψης ότι τα ερείπια στη σφαίρα των πραγμάτων-Μπένζαμιν και Όλο το ορατό σύμπαν δεν είναι παρά ένα κατάστημα εικόνων και σημείωνΜπωντλαίρ) . Ο Μπωντλαίρ εξαίρεται ως μεγάλος αλληγοριστής αλλά σε προηγούμενο έργο του Μπένζαμιν καταγγέλλεται η αλληγορία ότι «είναι για τον κόσμο του πνεύματος ότι τα ερείπια για τον κόσμο των πραγμάτων»… επιβάλλεται στο πράγμα κάτι που δεν θέλει να πει και εντέλει επιβάλλεται μια ανθρώπινη ερμηνεία για να τιθασευτεί ένα υλικό που δεν ανήκει στον άνθρωπο. Και αυτή την έξωθεν ερμηνεία που θέλει να ποδηγετήσει τις λέξεις τη συνδέει με την επικράτηση της ανταλλακτικής αξίας έναντι της χρηστικής. Γι’ αυτό άλλωστε η γέννηση της αστικής εποχής (17ος) συνδέεται με το Μπαρόκ (εξόχως αλληγορικό) όπως για παράδειγμα οι ζωγραφικοί πίνακες που παρουσιάζουν συστρεφόμενα, βασανιζόμενα κορμιά δηλαδή το εικονικό ισοδύναμο της αλληγορίας, η ταλαιπωρία της ύλης. Αλλά τότε γιατί τιμάται ο αλληγοριστής Μπωντλαίρ; Γιατί χρησιμοποιεί έναν ντεμοντέ, παρωχημένο τρόπο για να παρουσιάσει τον απονεκρωμένο κόσμο του εμπορεύματος το θρίαμβο του νεκρού πάνω στο ζωντανό. Δηλαδή χρησιμοποιεί το σωστό εργαλείο, τον απονεκρωμένο τρόπο της αλληγορίας για να συλλάβει την εικόνα της εποχής του, μιας εποχής που κινεί την αμαξοστοιχία της ανθρωπότητας ολοταχώς προς τα εμπρός (πρόοδος)που όμως στην διάρκεια του 20ου αιώνα εγκατέστησε παρά μόνον την καταστροφή και τον θάνατο .

Έναν κόσμο όπου η σημασία του εμπορεύματος δεν είναι η πράξη δημιουργίας του αλλά η εξωγενής και αυθαίρετη τιμή του. Αλλά αυτή η νέα φύση δεν είναι κακή ,διάσπαρτες σ όλα τα αντικείμενα οι «θεϊκές σπίθες» (που περιγράφονται από τον Ισαάκ Λουρία στο καββαλιστικό δόγμα του Tikkun) παίρνουν τη μορφή ενός σοσιαλιστικού δυναμικού ενός υπερβατικού στοιχείου ,η ύπαρξη του οποίου δεν είναι λιγότερο πραγματική από τις καπιταλιστικές κοινωνικές σχέσεις που εμποδίζουν την πραγμάτωση του (Σούζαν Μπακ –Μορς : αλληγορία/ μοντάζ/ μεσσιανισμός) Ο Μπωντλαίρ είναι ένας λυρικός στην ακμή του καπιταλισμού είναι ένας μάρτυρας κατηγορίας(που καλείται από τον Μπένζαμιν) κατά της αστικής τάξης (Ρ. Τίντεμαν) στο δικαστήριο της ανθρώπινης ιστορίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΗΓΕΣ

Walter Benjamin, Για μια κριτική της βίας (Ελευθεριακή Κουλτούρα, 2002) Walter Benjamin, Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνολογικής του αναπαραγωγιμότητας (Επέκεινα, 2013) Walter Benjamin, Σαρλ Μπωντλαίρ: ένας λυρικός στην ακμή τού καπιταλισμού (Αλεξάνδρεια, 1994)

Walter Benjamin, Δοκίμια φιλοσοφίας της γλώσσας (Νήσος, 1999)

Martin Jay, Η διαλεκτική φαντασία. Ιστορία της Σχολής της Φραγκφούρτης και του Ινστιτούτου Κοινωνικών Ερευνών, 1923-1950 (Αλεξάνδρεια, 2009)

Jean-Marie Vincent, Η Σχολή τής Φραγκφούρτης και η Κριτική Θεωρία (Επίκουρος, 1977)

«Η αισθητική θεωρία της Σχολής της Φραγκφούρτης», επιμ. Γ. Σαγκριώτης & Φ.Τερζάκης, περ. Πλανόδιον 23 (Αθήνα 1996)

Φώτης Τερζάκης, Ερμηνευτικά για τη Σχολή της Φραγκφούρτης (Αλεξάνδρεια, 2009)

Δευτέρα, 14 Σεπτεμβρίου 2020 17:53

Ο ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΖΩΗ

Συγγραφέας: Άγγελος Αθανασόπουλος

HENRY GIROUX

Αμερικανός ριζοσπάστης κοινωνικός αναλυτής, Χένρι Ζιρού, γεννημένος στις 18 Σεπτεμβρίου 1943 καθηγητής στην έδρα Πολιτιστικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο McMaster του Καναδά και διευθυντής του Κέντρου για τη Δημόσια Έρευνα στο εν λόγω πανεπιστήμιο, ένας από τους

πατέρες της κριτικής παιδαγωγικής, Πριν από τον Καναδά, δίδαξε για πολλά χρόνια ως καθηγητής έδρας στα πανεπιστήμια της Πενσυλβανίας και της Βοστώνης. Διαθέτει τεράστιο συγγραφικό έργο που πλησιάζει τα 60 βιβλία και ξεπερνά τα 200 επιστημονικά κείμενα. Είναι επίσης αρθρογράφος στο «Τruthout» (το δημοφιλέστερο πλέον και πιο προοδευτικό / ριζοσπαστικό ηλεκτρονικό έντυπο στις ΗΠΑ) και ιδρυτής του προγράμματος «Δημόσιοι Διανοούμενοι».

« Στο Truthout, το δημοφιλέστερο πλέον και πιο προοδευτικό / ριζοσπαστικό ηλεκτρονικό έντυπο στις ΗΠΑ, έχεις δημιουργήσει το πρότζεκτ των Δημόσιων Διανοουμένων. Ποιες είναι οι ελπίδες και οι προσδοκίες σου σχετικά με αυτό το εγχείρημα όσον αφορά την υπεράσπιση του ρόλου του δημόσιου πανεπιστημίου»; (ερώτηση για την εφημερίδα Αυγή του Χ.Ι. Πολυχρονίου ο οποίος είναι ερευνητής στο Levy Economics Institute και μέλος του πρότζεκτ Δημόσιοι Διανοούμενοι στο Τruthout, που ίδρυσε και κατευθύνει ο Χένρι Ζιρού)Ακολουθεί η απάντηση του Ζιρού «Το πρότζεκτ Δημόσιοι Διανοούμενοι αποτελεί μια προσπάθεια να έρθουν κοντά, από όλο τον κόσμο, ακαδημαϊκοί, καλλιτέχνες, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι και άλλοι πνευματικοί εργάτες που θα αναλύουν σημαντικά ζητήματα των καιρών μας με τρόπο που είναι ταυτόχρονα αυστηρός και προσβάσιμος. Ο στόχος είναι να προωθηθεί η δημόσια έρευνα, να υπάρχει ένας χώρος όπου μπορεί αυτό να γίνει, και να προσφερθεί στους διανοούμενους η ευκαιρία να απευθυνθούν σε ένα διευρυμένο, παγκόσμιο ακαδημαϊκό και λαϊκό κοινό.

Αυτό στο οποίο μπορεί τουλάχιστον να συνεισφέρει το συγκεκριμένο εγχείρημα είναι η δυνατότητα της διαμόρφωσης ενός εναλλακτικού λόγου για τους διανοούμενους με σκοπό να

επανακαθοριστεί το πανεπιστήμιο ως μια δημοκρατική σφαίρα, να συνδεθεί η μάθηση με την κοινωνική

 

 

αλλαγή και να προσφερθεί χώρος στους διανοούμενους να χτίσουν διεθνείς συμμαχίες και

 

οργανώσεις μέσα από τις οποίες θα μπορούν να κινητοποιηθούν εκπαιδευτικοί, πολιτιστικοί εργάτες και νέοι άνθρωποι για να συνδεθεί η μάχη για το πανεπιστήμιο ως κεντρικό σημείο του αγώνα για την ίδια τη δημοκρατία.» Είναι φανερές οι ομοιότητες με την δημόσια σφαίρα του

Χάμπερμας.Επηρεασμένος πολύ από τον Αλτουσέρ αλλά και τον Μπουρντιέ (πολιτισμικό

κεφάλαιο) καθώς και από τους Μπόουλς και Γκίντις διατυπώνει τις θεωρίες αντίστασης όπου αντιλαμβάνεται το σχολείο σαν κοινωνικό χώρο που δομούν τις εμπειρίες τους οι υποτελείς ομάδες καθώς επίσης δίνει έμφαση στην αλληλόδραση σχολείου κοινωνίας και στις εντασιακές

/συγκρουσιακές σχέσεις που διαμορφώνονται .Προσπαθεί να αναλύσει τις «αντίπαλες συμπεριφορές» μέσα στην εκπαίδευση όχι σαν παθογενούς προέλευσης από την πλευρά του υποκειμένου. Στο δοκίμιο του: Αναπαραγωγή και αντίσταση στη νέα κοινωνιολογία της εκπαίδευσης1 αναφέρει :Η φύση και σημασία μιας δραστηριότητας αντίστασης πρέπει να ορίζεται από τον βαθμό στον οποίο  περιέχει δυνατότητες ανάπτυξης εκείνου που ο Herbert

Marcuse, αποκάλεσε «δέσμευση για μια χειραφέτηση της ευαισθησίας ,της φαντασίας και της λογικής σε όλες τις σφαίρες της υποκειμενικότητας και της αντικειμενικότητας («Αισθητική

Διάσταση» Marcuse, 1978).Πρόκειται για μια διαλεκτική αντίληψη της αντίστασης που οδηγεί σε μια κριτική θεωρία της σχολικής εκπαίδευσης .Εισάγει έτσι μια νέα ριζοσπαστική

παιδαγωγική παρατηρώντας ότι τα σχολεία δεν θ αλλάξουν την κοινωνία αλλά θα γίνουν θύλακες αντίστασης παράγοντας παιδαγωγικά πρότυπα για νέες μορφές μάθησης και κοινωνικών σχέσεων.Στο δοκίμιο :συνοριακή παιδαγωγική στην εποχή του μεταμοντερνισμού ,παρατηρεί μια προνομιακή αντιμετώπιση της δυτικής πατριαρχικής κουλτούρας έτσι που αμελούνται οι

ασυνέχειες ,ρήξεις ,διαφορές των μαθητών οι οποίοι εμπλέκονται διαφορετικούς πολιτισμικούς κώδικες ,εμπειρίες και γλώσσες .Ο μαθητής πρέπει να ασχοληθεί με την γνώση ως κάποιος που διασχίζει τα σύνορα (όχι μόνο φυσικά αλλά και πολιτισμικά),ως πρόσωπο το οποίο κινείται μέσα και έξω από σύνορα που κατασκευάζονται γύρω από συντεταγμένες διαφοράς και εξουσίας.

Χρησιμοποιεί αναλυτικά τη σκέψη του Φουκώ για τη σχέση γνώσης /εξουσίας αλλά και για την

«αντι-μνήμη» αφού πρέπει ν αλλάξουμε το παρόν τοποθετώντας το σε μια νέα σχέση με το παρελθόν. Σχολιάζει ότι το εν λόγω παιδαγωγικό εγχείρημα μοιάζει ενδεχομένως ουτοπικό…όπως ο άγγελος του Κλέε στον πίνακα angelus novus ,η νεωτερικότητα παρέχει πίστη στην

υποκειμενική παρέμβαση ενώ συγχρόνως αναγνωρίζει ότι το παρελθόν έχει χτιστεί πάνω στα δεινά των άλλων. Στην καλύτερη περίπτωση επισημαίνει πόσο σημαντικό είναι να ξαναγραφτεί η σχέση ανάμεσα στην γνώση, την εξουσία και την επιθυμία ,πόσο απαραίτητο είναι να επαναπροσδιοριστεί η σημασία της διαφοράς (εθνικιστική, σεξιστική, ρατσιστική ,ταξική) και να αναζητηθούν σημεία συνάρθρωσης ανάμεσα σε υποτελείς και προνομιούχες ομάδες.Στο δοκίμιο του : «κάτι

λείπει»(ευθεία αναφορά σε Ζαπατίστικα κείμενα) πολιτισμικές σπουδές ,νεοφιλελευθερισμός και η

 
   

 

1         (μετάφραση Κ. Θεριανός)

 

πολιτική της ελπίδας που θεμελιώνεται στην εκπαίδευση χρησιμοποιεί τις αναλύσεις του Bloch και του Marcuse αναγνωρίζοντας ξανά έναν ουτοπισμό που όμως διορθώνεται από ένα «όχι ακόμη». Αργότερα στο κείμενο παραθέτει την σκέψη του Καστοριάδη για το σύγχρονο φαντασιακό καθώς και για τον ρόλο της εκπαίδευσης ως χώρου δημοκρατικού αγώνα και ελπίδας και τελειώνει με την φράση του Ernst Bloch το να είσαι άνθρωπος στην πραγματικότητα σημαίνει να έχεις

ουτοπίες.Τέλος στο δοκίμιο του : ενάντια στην νεοφιλελεύθερη κοινή λογική , επανεξετάζοντας την πολιτισμική πολιτική και τη δημόσια παιδαγωγική σε σκοτεινούς καιρούς αναφέρει :όπως

έχουν επανειλημμένα επισημάνει οι Aronowitz, Zinn, και άλλοι οι ακαδημαϊκοί έχουν την ευθύνη ν αντιμετωπίσουν το πανεπιστήμιο ως χώρο υπό αμφισβήτηση ,έναν χώρο όπου η εξάπλωση των νεοφιλελεύθερων ιδεών πρέπει να αμφισβητηθεί κριτικά κι αλλού :.είναι απαραίτητο να

διεκδικήσουμε εκ νέου παιδαγωγικές συνθήκες και οράματα που κάνουν την υπόσχεση μιας δημοκρατίας κι ενός διαφορετικού μέλλοντος στόχο για τον οποίο αξίζει κάποιος να αγωνιστεί.

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ-ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

 

 

Το αντικειμενικό  συναντιέται  με  το υποκειμενικό σ ένα  προνομιακό  πεδίο, εκείνο της

παιδαγωγικής. Τα δάνεια της κριτικής παιδαγωγικής μοιάζουν ετερόκλητα αλλά αυτό μόνο σαν πλούτος της καταγράφεται. Από τις φιλελεύθερες ιδεολογίες και παιδαγωγικές προτάσεις των Dewey ,Freire στις μαρξιστικές και μετα-μαρξιστικές αναλύσεις των Gramsci, Althusser (περί ηγεμονίας) κι από κει στον Κ. Καστοριάδη και στους μεταμοντέρνους, κι ενδεχομένως στον ζαπατίστικο λόγο και στον Ζαπατισμό , το ταξίδι μοιάζει μεγάλο. Η προσφορά του Giroux

(κεντρική    φυσιογνωμία στην κριτική παιδαγωγική) είναι μεγάλη αφού μιλά για την μεταμοντέρνα αντίσταση κι όχι απάθεια και για μια κουλτούρα της διαφοράς εμπλουτισμένη με την Φουκωική ανάλυση περί σχέσης γνώσης –εξουσίας κι αξιοποιώντας το πολιτικό,

κοινωνικό, οικονομικό, πολιτισμικό πεδίο με συνυπολογισμό όλων των αποκλεισμών δηλαδή όχι μονό των ταξικών αλλά και εκείνων των έμφυλων και φυλετικών (ισότιμα). Πληθώρα νέων όρων και εννοιών όπως εκείνη της δημοφιλούς κουλτούρας ή της συνοριακής παιδαγωγικής ή και γλώσσες της δυνατότητας και κριτικής(και των χρήσεων τους παιδαγωγικά) δημιουργεί ένα πλαίσιο δημιουργικότητας που μόνο να αισιοδοξεί μπορεί ότι αυτό που άλλαξε κοινωνικά (εργαλειοτεχνική μάθηση- ωφελιμισμός- απόδοση «λογαριασμού» κι όχι κριτική-αναστοχαστική μάθηση με στόχο την χειραφέτηση και την αυτοπραγμάτωση) κοινωνικά μπορεί να ξαναλλάξει.

Για παράδειγμα, το μάθημα της ιστορίας θα μπορούσε να μην αποτελεί μια συνολική αφήγηση (μεταμοντέρνα προσέγγιση ) αλλά να στηρίζεται στις επιμέρους αφηγήσεις των μαθητών (ενδεχομένως εκφρασμένες σε ντοπιολαλιές –γλωσσική παρέμβαση), προερχόμενες από μέλη

 

ομάδων υποτέλειας ή κυριαρχίας και συνδεδεμένες με την οικογενειακή ιστορία κι άρα την τοπική ιστορία της κοινότητας. Χωρίς λοιπόν σφιχτό αναλυτικό πρόγραμμα που να επιτρέπει

στον διδάσκοντα να επιλέγει την κατάλληλη θεματική (για παράδειγμα στο Λαύριο τα

«Λαυρεωτικά»2, στην Πάτρα η σταφιδική κρίση κ.λπ. ) κι έτσι (επιπλέον) να μην αισθάνεται αλλοτριωμένος (ο εκπαιδευτικός), απλός ιμάντας μεταβίβασης σχεδίων κι εντολών άνωθεν, αλλά δημιουργικός -παρεμβατικός. Η δε εξιστόρηση να μην ακούγεται παθητικά (από τους συμμαθητές και τον εκπαιδευτικό) αλλά να αναλύεται στις μορφές κυριαρχίας που υποκρύπτει κι έτσι το υποκείμενο (ο εκπαιδευόμενος) να συνειδητοποιεί τις κρυφές σχέσεις εξουσίας κι εκμετάλλευσης (συγκαλυμμένες από ιδεολογίες που φυσικοποιούν την τωρινή κατάσταση κοινωνικής αδικίας κι

εκμετάλλευσης σε ταξικό , έμφυλο, φυλετικό επίπεδο) και εντέλει να χειραφετείται. Πρόκειται ουσιαστικά για μια ιστορία από τα κάτω , κινηματική (Χάουαρντ Ζινν) και εντέλει για

«ιστορίες» όπως λένε και οι Ζαπατίστας το αντίστοιχο μάθημα στα σχολεία τους, μια ιστορία ατομική, οικογενειακή, κοινοτική, ένα πολύχρωμο μωσαϊκό που αποδομεί τις μεγάλες αφηγήσεις και ίσως συνθέτει εκ νέου, ξαναγράφει τον σύγχρονο μύθο μας.

Θεωρώ ότι αναδεικνύεται από τις παραπάνω παρατηρήσεις-σκέψεις-προτάσεις η ανάγκη συνειδητοποίησης του σύνθετου χαρακτήρα ενός εγχειρήματος συγκρότησης μιας παιδαγωγικής η οποία αμφισβητεί την  υπάρχουσα κοινωνική τάξη πραγμάτων και  θέτει  ως κεντρικό σκοπό της να συμβάλλει στο ριζικό ,κοινωνικό, πολιτικό και εκπαιδευτικό μετασχηματισμό.

Κι  όπως μεταφέρουν τον    Giroux οι Γούναρη& Γρόλλιος ,2010 : ….πόσο σημαντικό είναι να ξαναγραφτεί η σχέση ανάμεσα στη γνώση, την εξουσία και την επιθυμία, πόσο απαραίτητο είναι να επαναπροσδιοριστεί η σημασία της διαφοράς και συγχρόνως να αναζητηθούν

στοιχεία συνάρθρωσης ανάμεσα σε υποτελείς και σε ιστορικά προνομιούχες ομάδες, να εμβαθυνθεί η δυνατότητα για ριζοσπαστική δημοκρατία και ανθρώπινη επιβίωση.

«… ο άνθρωπος ξέρει πως είναι κύριος της ζωής του ,τότε ξαναγυρίζει στην ζωή του, ο Σίσυφος –πηγαίνοντας πάλι προς τον βράχο του –μελετάει αυτή την σειρά των πράξεων του

που γίνεται πεπρωμένο του ,φτιαγμένο από τον ίδιο, απλό κάτω από το βλέμμα της μνήμης και σφραγισμένο σε λίγο με το θάνατο του. Έτσι πεισμένος για την εντελώς ανθρώπινη

προέλευση όλων των ανθρώπινων ,τυφλός ποθεί να δει και ξέρει πως η νύχτα είναι ατελείωτη

,βρίσκεται πάντα σε πορεία .Ο βράχος γυρίζει ακόμα..»

 

 
   

 

2 Σε επίρρωση των παραπάνω ,ενδιαφέρον παράδειγμα αποτελεί το σήριαλ : η μεγάλη απεργία –τα Λαυρεωτικά (ΕΡΤ 1982) του Γιώργου Μιχαηλίδη που «δίδαξε» τους ντόπιους την αληθινή ιστορία τους ειπωμένη από τα «κάτω» με εντονότατες κοινωνικές αντιδράσεις στο χώρο του Λαυρίου έναν αιώνα  μετά τα Λαυρεωτικά.

 

Ο μύθος του Σίσυφου, δοκίμιο για το παράλογο (Καμύ , 1942)

 

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ -ΠΗΓΕΣ

Aronowitz, S.& Giroux, H. (1986).Education Under Siege. The Conservative, Liberal and Radical Debate overSchooling. London:RoutledgeandKegan Paul.

Aronowitz, S. & Giroux, H. (2010α).Η Διδασκαλία και ο ρόλος του Αναμορφωτή Διανοούμενου (μτφρ. Κ. Θεριανός). Στο Π. Γούναρη & Γ. Γρόλλιος (Επιμ.),Κριτική Παιδαγωγική: Μια Συλλογή Κειμένων (σελ. 160-188).Αθήνα:gutenberg.

Aronowitz,S. &Giroux,H. (2010β). Θεωρία του Αναλυτικού Προγράμματος, Εξουσία και Πολιτισμική Πρακτική (μτφρ. Κ. Θεριανός). Στο Π. Γούναρη & Γ. Γρόλλιος (Επιμ.),Κριτική Παιδαγωγική: Μια Συλλογή Κειμένων(σσ.189-220).Αθήνα:Gutenberg.

 

Γούναρη, Π. & Γρόλλιος, Γ. (Επιμ.)(2010).Κριτική Παιδαγωγική; Μια Συλλογή Κειμένων.Αθήνα:Gutenberg.

 

Giroux,H. (2010α).Θεωρίες της Αναπαραγωγή και της Αντίστασης στη Νέα Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης: Προς μια Κριτική Θεωρία του Σχολείου και μια Αντίπαλη Παιδαγωγική (μτφρ. Κ. Θεριανός). Στο Π. Γούναρη & Γ. Γρόλλιος (Επιμ.),Κριτική Παιδαγωγική: Μια Συλλογή Κειμένων(σσ.63-120).Αθήνα:Guttenberg.

 

Giroux,H. (2010β). Κάνοντας Πολιτισμικές Σπουδές: Η Νεολαία και η Πρόκληση της Παιδαγωγικής (μτφρ. Β. Παππή). Στο Π.Γούναρη & Γ. Γρόλλιος (Επιμ.),Κριτική Παιδαγωγική: Μια Συλλογή Κειμένων(σσ.63-120).Αθήνα: Guttenberg.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Συγγραφέας: Ελένη Κωφονικόλου

Περίληψη

Είναι κοινώς αποδεκτό ότι η διαφοροποίηση των εκπαιδευτικών αναγκών των μαθητών αυξάνεται στα σχολικά περιβάλλοντα.

Η ελληνική πολιτεία θεσμοθέτησε τη συμπεριληπτική εκπαίδευση των μαθητών με αναπηρία και/ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (εεα) στις γενικές τάξεις.

Η επιτυχής υλοποίηση της συνεκπαίδευσης απαιτεί μια αναδιαμόρφωση των εκπαιδευτικών δομών αλλά και των πρακτικών . Κυρίαρχο ρόλο καλούνται να διαδραματίσουν οι εκπαιδευτικοί οι οποίοι θα υλοποιήσουν Προγράμματα Συνεκπαίδευσης. καθώς και οι Δ/ντριες- Δ/ντές των σχολείων οι οποίοι μπορούν ν’ αναπτύξουν πρακτικές συμπερίληψης , να δημιουργήσουν σχέσεις μεταξύ σχολείου και κοινωνίας , να μεταδώσουν μηνύματα.

Στην παρούσα έρευνα επιδιώξαμε να διερευνήσουμε τις απόψεις των διευθυντριών- διευθυντών απέναντι στη συμπερίληψη μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις συνηθισμένες τάξεις ενός γενικού σχολείου .

Ως μεθοδολογικό εργαλείο χρησιμοποιήθηκε η ημιδομημένη συνέντευξη και ως δείγμα 8 σχολεία της Διεύθυνσης ΠΕ Πειραιά.

Λέξεις κλειδιά: συμπερίληψη, Δ/ντής -Δ/ντρια, σχολικός ηγέτης , Ειδική Αγωγή, συνεκπαίδευση.

Εισαγωγή

Όπως αναφέρεται στη Διεθνή Βιβλιογραφία υπάρχουν άτομα , που λόγω κάποιων χαρακτηριστικών τους βιώνουν συναισθήματα περιθωριοποίησης. Στα άτομα αυτά περιλαμβάνονται και τα άτομα με αναπηρία και\ ή εεα. Τα άτομα αυτά είναι δυνατόν να επωφεληθούν από την ενσωμάτωσή τους στα σχολεία της γειτονιάς τους.

Η συγκεκριμένη προσπάθεια τα τελευταία χρόνια τείνει να μεγιστοποιηθεί. Με τον όρο συμπεριληπτική εκπαίδευση ( Ιinclusion Education) εννοούμε την εκπαίδευση του κάθε παιδιού στο σχολείο της γειτονιάς του. Η συμπεριληπτική εκπαίδευση στηρίζεται στην αρχή της μηδενικής απόρριψης . Αναλαμβάνει την εκπαίδευση όλων των μαθητών δίνοντάς τους την ιδιότητα να συμμετέχουν ως ισότιμα μέλη στην τάξη μα και στη σχολική κοινότητα . Η συμπερίληψη αποτελεί δικαίωμα του κάθε ατόμου να ζει και να μεγαλώνει σ’ ένα κοινωνικό σχολικό περιβάλλον που θα έχει τα λιγότερα εμπόδια όσο αυτό είναι εφικτό.

Σπουδαίο ρόλο στην αποτελεσματική εφαρμογή της εκπαιδευτικής συμπερίληψης φαίνεται σε πρώτη φάση να διαδραματίζουν οι εκπαιδευτικοί. Εξίσου όμως σημαντική είναι και η στάση που υιοθετούν οι Δ/ντριες- Δ/ντές των σχολείων, γιατί είναι άτομα που μπορούν ν’ ασκήσουν ίσως μια πολύ ισχυρή επιρροή .

1.1 Ο ρόλος του εκπαιδευτικού ηγέτη στην επιτυχή εφαρμογή της εκπαιδευτικής συμπερίληψης

Η συμπερίληψη συνιστά τη μεταμόρφωση της σχολικής μονάδας. Η επιτυχία της εξαρτάται κατά πολύ από τις δ/ντριες-δ/ντές των σχολείων. Οι έρευνες που αφορούν το ρόλο τους είναι λιγοστές. Το σχολικό κλίμα και η κουλτούρα μιας σχολικής μονάδας έχουν άμεσο αντίκτυπο στην αποδοχή των μαθητών με διαφορετικότητα. Οι διευθυντές είναι κατεξοχήν τα άτομα που επηρεάζουν τη διαμόρφωση του κλίματος και της κουλτούρας ενός σχολείου. Ο ρόλος τους στην καλλιέργεια θετικού κλίματος για τη συμπερίληψη καθώς και στην υλοποίηση υποστηρικτικών δράσεων μέσα στο σχολείο είναι πρωταρχικός. 1Για να είναι επιτυχής η εκπαιδευτική συμπερίληψη πρέπει ο διευθυντής να εμφανίζει θετική στάση και δέσμευση για την εφαρμογή της. Ως ηγέτες οι δ/ντριες –δ/ντές μπορούν να λειτουργήσουν καταλυτικά μέσα στα σχολεία τους όταν οι ίδιοι πιστεύουν στις αρχές της ισότιμης πρόσβασης και των  ίσων ευκαιριών.

1Σαΐτης , Χ. ( 2007). Ο Διευθυντής στο σύγχρονο σχολείο. Αθήνα: Αυτοέκδοση. 

 

2.1 Σκοπός της έρευνας και ερευνητικά ερωτήματα

 

 

Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση των απόψεων και των εμπειριών των Δ/ντριών-Δ/ντών Δημοτικών Σχολείων απέναντι στη συμπερίληψη μαθητών με αναπηρία και\ ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στις συνηθισμένες τάξεις ενός γενικού σχολείου.

Συγκεκριμένα εξετάστηκαν οι απόψεις οκτώ διευθυντριών-διευθυντών της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά. Από αυτούς οι πέντε (5) ήταν άντρες και οι τρεις (3) γυναίκες.

Η επιλογή του δείγματος έγινε με βάση την προσβασιμότητα της ερευνήτριας στους συγκεκριμένους διευθυντές.

Το βασικό ερώτημα που διερευνήθηκε αφορούσε το ρόλο που διαδραματίζει ο κάθε σχολικός ηγέτης στην προώθηση της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Τα γενικά ερευνητικά ερωτήματα και υποερωτήματα που η παρούσα εργασία προσέγγισε είναι τα εξής:

  • Τι σημαίνει ο όρος συμπερίληψη για τις Δ/ντριες- Δ/ντές Δημ, Σχολείων; 1.1) Συμφωνούν με το θεσμό της παράλληλης στήριξης;
  • Πώς αντιλαμβάνονται οι σχολικοί ηγέτες το ρόλο τους στην προώθηση της συμπερίληψης;
    • Τι σημαίνει γι΄ αυτούς επιτυχία της εκπαιδευτικής συμπερίληψης;
  • Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός σχολικού ηγέτη που υπηρετεί τη συμπερίληψη;
    • Θεωρούν το έργο του δύσκολο;
    • Συμφωνούν ότι η  διαμόρφωση  ενός  συμπεριληπτικού    σχολικού περιβάλλοντος εξαρτάται από τη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στο διευθυντή του σχολείου και στους εκπαιδευτικούς;
  • Ποιες συμπεριληπτικές πρακτικές σχολικής ηγεσίας θεωρούν ότι είναι απαραίτητες προκειμένου το σχολικό περιβάλλον να γίνει πιο συμπεριληπτικό;

4.1) Ποιους βασικούς παράγοντες ονομάζουν για την επιτυχία της συμπερίληψης; 4.2) Πιστεύουν ότι μαθαίνουν οι ίδιοι συνεχώς κι επινοούν νέες πρακτικές καθώς η συμπερίληψη εξελίσσεται στα σχολεία τους;

 

  • Ποιοι είναι οι προβληματισμοί τους και οι ανησυχίες τους για την εφαρμογή της εκπαιδευτικής συμπερίληψης;
  • Τι προβλήματα πιθανολογούν ν’ αντιμετωπίσουν οι εκπαιδευτικοί της Γενικής Αγωγής;
    • Ωφελούνται μαθησιακά οι τυπικά αναπτυσσόμενοι μαθητές;
    • Διαταράσσεται η ομαλή διεξαγωγή του μαθήματος με την παρουσία ειδικού προσωπικού στην τάξη;
    • Οι τυπικά αναπτυσσόμενοι μαθητές ωφελούνται κοινωνικά από τη συμπερίληψη; 6.4) Οι ακαδημαϊκές επιδόσεις των τυπικά αναπτυσσόμενων μαθητών μπορούν να επηρεαστούν αρνητικά από την εφαρμογή της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης;
  • Τι είδους προβλήματα θα αντιμετωπίσουν οι εκπαιδευτικοί της σχολικής μονάδας στο ενδεχόμενο εφαρμογής της εκπαιδευτικής συμπερίληψης;
  • Ποιες δυσκολίες θ’ αντιμετωπίσει το σχολείο κατά την εφαρμογή της εκπαιδευτικής συμπερίληψης;
  • Θα προκαλέσει η συμπερίληψη μαθητών με αναπηρία και \ή εεα στο σχολείο αυξημένα επίπεδα ανησυχίας και στρες στη διεύθυνση του σχολείου;
  • Μεθοδολογία έρευνας

Η παρούσα έρευνα βασίστηκε στην ποιοτική μεθοδολογία τόσο ως προς το σχεδιασμό της όσο κι ως προς την ανάλυση των δεδομένων.

Ως αρνητικά σημεία της έρευνας αναφέρουμε το μικρό αριθμό «του δείγματος » ο οποίος παρέχει μικρότερες πιθανότητες για σύγκριση και γενίκευση καθώς επίσης και την υποκειμενική ματιά του ερευνητή για τη μελέτη του φαινομένου2 . Η ημιδομημένη συνέντευξη επιλέχτηκε ως η καταλληλότερη για τη συλλογή δεδομένων της παρούσας έρευνας.

Στη συγκεκριμένη έρευνα η ημιδομημένη συνέντευξη που χρησιμοποιήθηκε βασίστηκε σε ανοιχτές ερωτήσεις οι οποίες είχαν ως βάση θεματικούς άξονες που δημιουργήθηκαν ανάλογα με τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν.

Για να δημιουργηθούν και να αποφασιστούν οι θεματικοί άξονες του θέματος προηγήθηκε συστηματική μελέτη της βιβλιογραφίας πάνω στο θέμα. Στην πορεία

 
   

 

2 Ιωσηφίδης, Θ .( 2008).Ποιοτικές μέθοδοι έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες. Αθήνα: Κριτική

 

καταγράφτηκαν πιθανές ερωτήσεις . Από αυτές που επιλέχτηκαν τελικά , κάποιες αναλύθηκαν σε υποθέματα που είχαν ως στόχο τους να υπηρετήσουν όσο το δυνατόν καλύτερα τους σκοπούς της έρευνας. Κατόπιν δημιουργήθηκε ο οδηγός συνέντευξης που περιλάμβανε δύο θεματικούς άξονες με διαφορετικό αριθμό ερωτήσεων σε συνδυασμό μ΄ ένα ερωτηματολόγιο το οποίο χορηγήθηκε στους συμμετέχοντες έτσι ώστε να συγκεντρωθούν τα δημογραφικά στοιχεία.

Συγκεκριμένα τα στοιχεία των διευθυντών ομαδοποιήθηκαν ως εξής:

Ομάδα Α:  Διευθυντές με μικρή προϋπηρεσία  στη διοίκηση Δημοτικών Σχολείων  και Ομάδα Β : Διευθυντές με μεγάλη προϋπηρεσία στη διοίκηση.

  • Διαδικασία συλλογής και ανάλυσης δεδομένων:

Η ανάλυση των ευρημάτων της έρευνας πραγματοποιήθηκε με βάση τις αρχές της ανάλυσης περιεχομένου .

Στην παρούσα εργασία οι κατηγορίες δημιουργήθηκαν από τις θεματικές ενότητες του οδηγού συνέντευξης.

  • Παρουσίαση και ανάλυση του υλικού της έρευνας:

Άξονας 1Ος : Στάσεις απέναντι στη συμπερίληψη μαθητών με αναπηρία και/ή εεα.

Ένα από τα βασικότερα ευρήματα που έθεσε η συγκεκριμένη εργασία , αφορούσε στις απόψεις των Δ\ντριών -Δ\ντιών Δημοτικών Σχολείων αναφορικά με το θέμα της συμπερίληψης.

  • Ερμηνευτικές προσεγγίσεις του όρου « συμπερίληψη»:

Το πρώτο ερώτημα στόχευε στην ερμηνεία του όρου «συμπερίληψη» .

Ενδεικτικά οι Δ/τριες- Δ/ντες αναφέρουν:

« Ο όρος συμπερίληψη σημαίνει θετικό συνεργατικό κλίμα και ίσες ευκαιρίες μάθησης για όλους τους μαθητές με ευέλικτα Προγράμματα διδασκαλίας.» (Β.Δ\ντής α2)

 

Στην προσπάθεια διερεύνησης των απόψεων των δ/ντριών- δ/ντών για την εκπαιδευτική συμπερίληψη δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, εφόσον η πλειονότητά τους προσεγγίζουν την έννοια της εκπαιδευτικής συμπερίληψης με βάση τη συνύπαρξη παιδιών με ή χωρίς αναπηρία και/ ή εεα στα πλαίσια της τάξης του σχολείου με βασικό κριτήριο την ισοτιμία.

Το δεύτερο ερώτημα στο συγκεκριμένο άξονα αφορούσε το θεσμό της Παράλληλης Στήριξης. Οι διευθυντές ρωτήθηκαν εάν συμφωνούν μ’ αυτό το θεσμό ή όχι.

Οι απαντήσεις και των οχτώ ήταν θετικές .

Ωστόσο οι περισσότεροι τονίζουν την ανάγκη ύπαρξης των εκπαιδευτικών Παράλληλης Στήριξης απ’ την αρχή του σχολικού έτους.

Στο τρίτο ερώτημα οι Δ/ντριες- Δ\ντές κλήθηκαν ν’ αναπτύξουν τις απόψεις τους σχετικά με τη σπουδαιότητα του ρόλου τους στην προώθηση της εκπαιδευτικής συμπερίληψης.

Ενδεικτικά αναφέρουν:

«Ο Δ\ντής μπορεί να πείσει εκπαιδευτικούς και γονείς για το θεσμό της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης.»(Β Δ\ντής α1)

Στο τέταρτο ερώτημα οι Δ/ντές έπρεπε να υποστηρίξουν την άποψή τους σχετικά με το αν συμφωνούν ή όχι με την εξής άποψη: « Λέγεται ότι προκειμένου να εδραιωθεί η επιτυχία της εκπαιδευτικής συμπερίληψης η Δ/ντρια- Δ/ντής του σχολείου θα πρέπει να δεσμεύεται απέναντι στη φιλοσοφία της.»

Ενδεικτικά αναφέρουν:

« ο Δ/ντής θα πρέπει και να υποστηρίζει το θεσμό δίνοντας το παράδειγμα σε  γονείς και εκπαιδευτικούς». ( Α Δ/ντής α1).

 

Οι απόψεις των Δ/ντών στην πλειοψηφία τους υπήρξαν θετικές όσον αφορά την εκπαιδευτική συμπερίληψη .

 

Στη συνέχεια της ερευνητικής διαδικασίας ζητήθηκε από τους σχολικούς ηγέτες να αναφέρουν τα χαρακτηριστικά του ηγέτη που υπηρετεί την εκπαιδευτική συμπερίληψη και να τοποθετηθούν σχετικά με το εάν θεωρούν το έργο του αρκετά δύσκολο.

Ενδεικτικά αναφέρουν:

«Δημοκρατικός, καλός ακροατής , να έχει επαφή με τους μαθητές και με τους εκπαιδευτικούς , να έχει συμβουλευτικό ρόλο , να δίνει περιθώρια για ανάπτυξη πρωτοβουλιών. . Το έργο του Δ/ντή δεν είναι δύσκολο. Τίποτα δεν είναι δύσκολο όταν υπάρχει συνεργασία κι επικοινωνία με τους δασκάλους.» (Α Δ/ντρια α2).

 

Από τα ευρήματα της έρευνας συμπεραίνουμε πως οι Δ/ντριες – Δ/ντές που υιοθετούν συμπεριληπτικές πρακτικές χαρακτηρίζονται από το δημοκρατικό συμμετοχικό στυλ ηγεσίας .

Ωστόσο υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στην ομάδα Δντριών –Δ/ντών Α και Β.

Οι Δ/ντριες-Δ/ντές με μικρότερη διοικητική εμπειρία θεωρούν το έργο του σχολικού ηγέτη που υπηρετεί την εκπαιδευτική συμπερίληψη αρκετά δύσκολο γιατί ήδη έχουν αυξημένες ευθύνες και πολύ γραφειοκρατία.

Αντίθετα οι Δ/ντριες –Δ/ντές που διαθέτουν ικανοποιητική διοικητική εμπειρία φαίνεται να είναι πιο έτοιμοι να διαχειριστούν τις σύνθετες καταστάσεις που απαιτεί η εκπαιδευτική συμπερίληψη.

Αδιάφορο φαίνεται να είναι το αποτέλεσμα του ρόλου του φύλου στη διαμόρφωση των στάσεων των σχολικών ηγετών.

Αρκετά σημαντική ήταν η συζήτηση που έγινε με τις Δ/ντριες –Δ/ντές σχετικά με ποιες συμπεριληπτικές πρακτικές σχολικής ηγεσίας μπορούν να δημιουργήσουν τις απαραίτητες συνθήκες για ένα πιο συμπεριληπτικό σχολικό περιβάλλον.

Ενδεικτικά αναφέρουν :

 

 

«συνεργασία με τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς». (Α Δ/ντής α1)

 

 

« η συνεργασία σχολείου- γονέων » (Α Δ/ντής α3)

 

 

« καλό σχολικό κλίμα, συνεργασία με γονείς και τοπική κοινωνία». (Β Δ/ντής α1)

 

 

 

Ένα άλλο ερώτημα που τέθηκε στις Δ/ντριες- Δ/ντές ήταν εάν θεωρούν ότι η διαμόρφωση ενός συμπεριληπτικού περιβάλλοντος εξαρτάται από τη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του σχολικού ηγέτη και των εκπαιδευτικών.

Η απάντηση και των οχτώ ήταν θετική.

Τέλος οι Δ/ντριες –Δ/ντές κλήθηκαν ν’ απαντήσουν στο ερώτημα εάν μαθαίνουν συνεχώς κι επινοούν νέες πρακτικές καθώς η συμπερίληψη εξελίσσεται στα σχολεία τους.

Οι απαντήσεις και των οχτώ ήταν θετικές. Την ανάγκη σχετικής επιμόρφωσης τόνισαν όσοι απ’ αυτούς κατέχουν αρκετή διοικητική εμπειρία.

  • Άξονας 2ος: Προβληματισμοί κι ανησυχίες των Δ/ντών για την εφαρμογή της εκπαιδευτικής συμπερίληψης:

 

Τα ερωτήματα του β΄ άξονα αφορούσαν τις ανησυχίες των Δ/ντών για την εκπαιδευτική συμπερίληψη.

Οι Δ/ντριες-Δ/ντές των σχολείων που συμμετείχαν στην παρούσα έρευνα έδειξαν με τις απαντήσεις τους ότι διακατέχονται από κάποιο βαθμό ανησυχίας σχετικά  με τη συμπερίληψη μαθητών με αναπηρία και/ή εεα στα σχολεία τους.

Όσοι διαθέτουν μεγαλύτερη εκπαιδευτική και  διοικητική  προϋπηρεσία φαίνονται λιγότερο ανήσυχοι σε σχέση με τους νεότερους.

Αναλυτικότερα οι Δντριες-Δ/ντές στην ερώτηση «εάν θεωρούν ότι οι εκπαιδευτικοί της Γενικής Αγωγής μπορούν ν’ αντιμετωπίσουν μαθητές με αναπηρία και \ή εεα στην τάξη τους» απαντούν:

«Ομαλής ένταξης διότι στα σχολεία δεν υπάρχουν υποδομές στήριξης» (Β Δ/ντής α2)

 

Αυτό που φαίνεται ν’ ανησυχεί αρκετά τους συμμετέχοντες στην παρούσα έρευνα είναι η μη έγκαιρη και επαρκής στελέχωση των σχολείων με εξειδικευμένο προσωπικό καθώς και η ελλιπής χρηματοδότηση των σχολικών μονάδων.

Γενικότερα θα λέγαμε ότι η στάση των Δ/ντριών-Δ/ντών εμφανίζεται αρκετά θετική για τους μαθητές με ελαφρά αναπηρία και δηλώνουν ότι συμφωνούν πως προκύπτουν κοινωνικά οφέλη για όλους τους μαθητές.

Επίσης ανησυχούν λιγότερο για τις επιπτώσεις που θα έχει η εφαρμογή της συμπερίληψης στο προσωπικό τους έργο αλλά και στο ακαδημαϊκό επίπεδο του σχολείου.

Δηλώνουν πρόθυμοι να διαχειριστούν τον επιπλέον φόρτο εργασίας και θεωρούν ότι η παρουσία μαθητών με αναπηρία και/ ή εεα δε θα μειώσει τις ακαδημαϊκές επιδόσεις των υπόλοιπων μαθητών.

Ενδεικτικά υποστηρίζουν :

« Η συμπερίληψη μαθητών με αναπηρία και/ή εεα στο σχολείο θεωρώ ότι δε θα προκαλέσει αυξημένα επίπεδα ανησυχίας και στρες στο Δ/ντή του σχολείου αν υπάρξουν οι υποστηρικτικές δομές που απαιτούνται » ( Β Δ/ντής α2)

 

Ιδιαίτερα ανήσυχοι είναι όμως στην αντιμετώπιση των γονέων των μαθητών.

Οι νεότεροι ανησυχούν πολύ περισσότερο από τους παλιότερους για την έλλειψη εξειδικευμένης γνώσης καθώς και για την αδυναμία των εκπαιδευτικών να κατανείμουν πιο αποτελεσματικά το χρόνο σε όλους τους μαθητές μέσα στην τάξη.

Βέβαια και οι αρχαιότεροι ανησυχούν αλλά θεωρούν ότι ίσως να μπορέσουν ν’ αντιμετωπίσουν τις αντικειμενικές δυσκολίες στηριζόμενοι στην εμπειρία τους.

Η λειτουργία τμήματος ένταξης στο σχολείο των Δ/ντριών-Δ/ντών , η εμπειρία διδασκαλίας με μαθητές με αναπηρία και/ή εεα , η εκπαιδευτική προϋπηρεσία τους καθώς και η δυναμικότητα του σχολείου όπου υπηρετούν δε φαίνεται να επηρεάζουν το βαθμό ανησυχίας τους για την εκπαιδευτική συμπερίληψη.

Αναφορικά με το ποσοστό μαθητών με αναπηρία και/ήεεα επί του συνόλου των μαθητών στο σχολείο που υπηρετούν οι Δ/ντριες-Δ/ντές βρέθηκε ότι επιδρά στις ανησυχίες τους . Όσο περισσότεροι είναι οι μαθητές με αναπηρία και/ή εεα που φοιτούν στα σχολεία τόσο ανησυχούν για την πιθανότητα δημιουργίας προβλημάτων στη σχολική μονάδα.

 

Συνοψίζοντας θα λέγαμε ότι από τα ευρήματα της παρούσας έρευνας φαίνεται ότι η στάση των Δ/ντριών-Δ/ντών ως προς την εκπαιδευτική συμπερίληψη των μαθητών με αναπηρία και /ή εεα είναι θετική. Όσοι απ’ αυτούς διαθέτουν αρκετή διοικητική εμπειρία εμφανίζονται πιο έτοιμοι να διαχειριστούν πρακτικά ζητήματα που αφορούν την εκπαιδευτική συμπερίληψη. Ωστόσο θα ήταν αρκετά εποικοδομητικό να διερευνηθεί έμπρακτα η θετική στάση των διευθυντών πώς δηλαδή μεταφράζεται σε πράξη μέσα στις σχολικές μονάδες κι ίσως να καταγραφούν και πρακτικές εκπαιδευτικής συμπερίληψης.

Στην παρούσα έρευνα υπάρχουν περιορισμοί όπως το περιορισμένο εύρος του δείγματος αλλά και η μέθοδος δειγματοληψίας που ακολουθήθηκε. Το δείγμα της έρευνας δεν μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό για τον πληθυσμό των διευθυντών της Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης .

Με βάση τα παραπάνω τα αποτελέσματα που προκύπτουν από την παρούσα έρευνα δεν μπορούν να γενικευτούν.

5 Συμπεράσματα και Μελλοντικές προτάσεις:

Τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την παρούσα έρευνα μπορούν ν’ αποβούν αρκετά χρήσιμα, ειδικά στο σχεδιασμό κατάλληλων προγραμμάτων επιμόρφωσης τόσο των Δ/ντριών-Δ/ντών όσο και των εκπαιδευτικών γενικής αγωγής , προκειμένου ν’ αναβαθμιστεί το περιεχόμενο της παρεχόμενης συμπερίληψης.

Έχει διαπιστωθεί ότι οι Δ/ντριες-Δ/ντές των σχολείων είναι τα άτομα όπου βρίσκονται στην κατάλληλη θέση για να μπορούν να επηρεάσουν είτε θετικά ή αρνητικά την υλοποίηση της εκπαιδευτικής συμπερίληψης. Επηρεάζουν τις στάσεις των εκπαιδευτικών και μπορούν να μοιραστούν το όραμα για ένα σχολείο προσβάσιμο, δημοκρατικό, ανθρώπινο, ίσων ευκαιριών όπου όλα τα μέλη του θα είναι αποδεχτά.

Είναι πολύ σημαντικό οι διευθυντές των σχολείων να καλλιεργούν τη συνεργατική κουλτούρα όχι μόνο με τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές αλλά και με τους γονείς και την τοπική κοινωνία. Έτσι θα καταφέρουν να βελτιώσουν την επίδοση των μαθητών αλλά και να καλλιεργήσουν πολύπλευρα την προσωπικότητά τους και να προετοιμάσουν τους αυριανούς πολίτες .

 

Οι διευθυντές που προωθούν τη συμπερίληψη το δείχνουν έμπρακτα παρέχοντας ελευθερία στους εκπαιδευτικούς ώστε να αισθάνονται ότι εργάζονται σ’ ένα υποστηρικτικό κι ελεύθερο περιβάλλον ,γιατί μ’ αυτόν τον τρόπο οικοδομείται ένα δημοκρατικό κλίμα .

Το δημοκρατικό κλίμα και η συνεργατική κουλτούρα ευνοούν την εκπαιδευτική συμπερίληψη. Χωρίς την ύπαρξη αυτών των δύο δεν μπορούμε να μιλήσουμε για προώθηση εκπαιδευτικής συνεκπαίδευσης.

Η παιδεία αποτελεί το ύψιστο αγαθό για τον κάθε άνθρωπο ανεξάρτητα από τα χαρακτηριστικά του, τις ιδιαιτερότητές του , τις δυσκολίες του. Είναι καθήκον όλων των εκπαιδευτικών της σχολικής κοινότητας να φροντίσουν να το γευτεί το κάθε παιδί χωρίς εξαιρέσεις .

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ

  • Αγαλιώτης , Ι,(2002). Μεθοδολογικές επιλογές για τη Συνεκπαίδευση παιδιών με και χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 33, 57-71.
  • Βαμβούκας ,Μ. (1991).    Εισαγωγή    στην    Ψυχοπαιδαγωγική                      Έρευνα            και Μεθοδολογία. Αθήνα: Γρηγόρη

 

  • Βασιλειάδου ,Δ., & Διερωνίτου, Ε. ( 2014). Η εφαρμογή της μετασχηματιστικής ηγεσίας στην εκπαίδευση. Έρευνα , Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών – Επιστημονικών Θεμάτων , Τεύχος 3, σελ. 92-108. Ανακτήθηκε από http://www.erkyna.gr
  • Γιάγκου,Γ.& θεοφιλίδης, Χ.(2012). Η ανατομία ενός Δημοτικού Σχολείου μέσα από το φακό της κατανεμημένης ηγεσίας. 12ο Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου ,σ.152-163.
  • Ζώνιου- Σιδέρη ,Α. ( 2011) . Σύγχρονες ενταξιακές προσεγγίσεις. Αθήνα : Πεδίο.
  • Ζώνιου Σιδέρη, Α. ( Επιμ.) (2004). Σύγχρονες Ενταξιακές Προσεγγίσεις. Πράξη. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
  • Ιωσηφίδης ,Θ.(2003). Ανάλυση ποιοτικών δεδομένων στις κοινωνικές επιστήμες. Αθήνα: Κριτική.
  • Ιωσηφίδης, Θ .( 2008).Ποιοτικές μέθοδοι έρευνας στις κοινωνικές επιστήμες. Αθήνα: Κριτική.
  • Κατσαρός,Ι. (2008). Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης. Αθήνα: Υπουργείο Εθνικής Παιδείας & Θρησκευμάτων
  • Κυθραιώτης, Α. , Δημητρίου., & Αντωνίου, Π. (2010) . Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου. Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων Διευθυντών Δημοτικών Σχολείων 2010-11. : Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.

 

  • Λαμπροπούλου ,Β. & Παντελιάδου , Σ.(2000). Η Ειδική Αγωγή στην Ελλάδα. Κριτική Θεώρηση .Στο Κυπριωτάκης , Α(Εκδ.) Πρακτικά Συνεδρίου Ειδικής Αγωγής , Πανεπιστήμιο Κρήτης, Σχολή Επιστημών Αγωγής, ΠΤΔΕ Ρέθυμνο 12- 14 Μαΐου
  • Μπουραντάς , Δ.(2005) . Ηγεσία. Αθήνα: Κριτική.
  • Παπάνης, Ε.& Γιαβρίμης, Π. & Βίκη ,Α.(2009). Καινοτόμες Προσεγγίσεις στην Ειδική Αγωγή .

Εκπαιδευτική Έρευνα για τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Αθήνα: Σιδέρης.

  • Παπάνης , Ε.& Γιαβρίμης, Π .& Βίκη , Α. (2011). Έρευνα και Εκπαιδευτική Πράξη στην Ειδική Αγωγή ΙΙ. Θεσσαλονίκη: Κυριακίδη
  • Παπάνης , Ε.& Γιαβρίμης, Π .& Βίκη , Α. (2011). Έρευνα και Εκπαιδευτική Πράξη στην Ειδική Αγωγή ΙΙ. Θεσσαλονίκη: Κυριακίδη.
  • Πασιαρδής, Π.(2004). Εκπαιδευτική ηγεσία . Αθήνα: Μεταίχμιο.
  • Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου( 2011). Έρευνα Εκπαιδευτική Πολιτική και Πράξη στην Ειδική Αγωγή. (Επιμέλεια: Παπάνης , Ε.& Γιαβρίμης, Π .) Μυτιλήνη : Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
  • Σαΐτης , Χ. ( 2007). Ο Διευθυντής στο σύγχρονο σχολείο. Αθήνα: Αυτοέκδοση.
  • Σούλης ,Γ. (2008). Ένα σχολείο για όλους. Αθήνα :Gutenberg.

 

ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ

  • Chhabra, S., Srivasta, R., & Strivasta, I .(2010) .Inclusive education in Botswana: The perceptions of school teachers. Journal of Disability Policy Studies, 20(4), 219-228.
  • Corbett ,J. 92001).Teaching approaches which support inclusive education: a connective pedagogy. British journal of Special Education v28n2 p 55-59
  • Daniels , H & Garner, P.(1999). Inclusive education. London: Biddles
  • Gargiulo, R.(2012).Special Education in contemporary society. California: SAGE
  • Goleman, D. (1998). Η συναισθηματική νοημοσύνη. Αθήνα: Ελληνικά γράμματα.
  • Goleman, D. (2006). Κοινωνική Νοημοσύνη. (μτφρ. Ξενάκη Χρ.) Αθήνα: Ελ. γράμματα
  • Moscovici, (2001) Why a Theory of Social Representations? Στο K. Deaux &

G. Philogène (Επιμ.). Representations of the Social. Oxford: Blackwell, 8-35

  • Tyler,W.( 1988). School organization. Asociological persperctive .New York: Croom
  • UNESCO (1994) . Salamanca statement and framework for action on special education needs.
  • (2002) . Εκπαίδευση. Ο θησαυρός που κρύβει μέσα της. Έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής για την Εκπαίδευση στον 21ο αιώνα, υπό την Προεδρία του JACQUES DELORS.

Αθήνα: GUTENBERG

Τετάρτη, 09 Σεπτεμβρίου 2020 19:11

Κατάχρηση

Αψεγάδιαστο το πρόσωπο σου, καταχραστής, αν τολμήσω να σε κοιτάξω.
Απαλό το χαμόγελο σου, βεβήλωση, αν γελαστώ για πρόσκληση να το εκλάβω.
Από καιρό κάθε δικαίωμα στον έρωτα
με συμβάσεις έχω ανταλλάξει, από εκείνες που μοιάζουν με ευτυχία.
Και τα χρόνια μου προδομένες ετυμηγορίες, που δεν διαλέγονται.
Μα σαγηνεύομαι από τις επιφάσεις σου, κι ας έχω πετύχει όλα όσα απλησίαστα όνειρα είναι για σένα.
Οι πόθοι σου δρόμοι, που χίλιες φορές έχω διαβεί και τα μακρινά σου ταξίδια, ελάχιστη αρχή της δίκης μου πορείας.
Κάθε επόμενο σου βήμα ξέρω κι ας μοιάζει με τρέκλισμα.
Η αλητεία της ομορφιάς σου, όλα όσα είμαι απειλεί.
Η νεότητα σου, τους κόσμους μου περιφρονεί και κάθε σοφία υποκλίνεται στην ορμή σου.
Κι αν σου προσφέρω τα πάντα, χίλια προσχήματα για να σε χάσω.
Μα γιατί τα μάτια σου δεν είναι ζωή, αλλά η σύνοψη της;
Γιατί έγινε λίμνη το βλέμμα σου και μέσα της βυθισμένα τα φιλιά και οι αγκαλιές και οι νύχτες, που έζησα;
Γιατί αναδεύεις κάθε πόνο λησμονημένο και κάθε γυναίκα που έχασα;
Γιατί μοιάζεις τόσο με θάνατο και απολογισμό, που σε κάνει πιο άτρωτη και από τον ίδιο τον έρωτα;

Στράτος Παπάνης

Τετάρτη, 09 Σεπτεμβρίου 2020 18:00

Το ταξίδι του 1962

Ποιο υπολογίζεται να είναι το πιο σημαντικό ταξίδι του Ελύτη στη Μυτιλήνη τόσο για τον ίδιο όσο και για μας τους υπολοίπους, αλλά και για τον κόσμο ολόκληρο; Αν θα μπορούσε να αποφανθεί κανείς με κάποια βεβαιότητα, θα έλεγε πως το ταξίδι αυτό γίνεται το καλοκαίρι του 1962. Ιδού ο λόγος: Καλοκαίρι του 1961, επιστρέφοντας ο Ελύτης από την Αμερική, θα μείνει για μερικές μέρες στο Παρίσι και θα συναντηθεί με τον δαιμόνιο έλληνα τεχνοκριτικό Ε. Τεριάντ. Γίνεται μια μακρά συζήτηση μεταξύ τους για την προοπτική να δημιουργηθεί ένα μουσείο με έργα του Θεόφιλου στη Μυτιλήνη – την ιδέα ο Ελύτης την πιστώνει στον Τεριάντ. Επιστρέφοντας ο Ελύτης στην Ελλάδα, στέλνει στον Τεριάντ τοπογραφικά σχέδια σε σχέση με την περιοχή που θα ήταν η καταλληλότερη για την ανέγερση του μουσείου στη Μυτιλήνη. Η επιλογή όμως θα γίνει και από τους δύο ιδίοις όμμασι το καλοκαίρι του 1962 στη Μυτιλήνη.

Γράφει ο Ελύτης: «Εφτασε (σημ. ο Τεριάντ) ο ίδιος στην Αθήνα και με πήρε μαζί του στο νησί. Ωραίες μέρες που ανεβοκατεβαίναμε τους χαμηλούς λόφους γύρω από την πολιτεία και συζητούσαμε όλες τις δυνατότητες. Τον ζήλευα που είχε την αρχοντιά να προσφέρει ένα τέτοιο δώρο στη γενέτειρά του, που τον αγνοούσε. Και για άλλη μια φορά θαύμασα την ευθυκρισία του όταν τον είδα να προτιμά από τις περίοπτες θέσεις του Ακλειδιού, που πρότεινα εγώ, τους ταπεινούς ελαιώνες της Βαρειάς, αντίκρυ στο πατρικό του σπίτι, τους πλημμυρισμένους από ένα γαλήνιο και γλυκό φως. Ξαναήρθαμε και τ’ άλλα καλοκαίρια, μαζί πια με τον Γιάννη Τσαρούχη, που εστάθηκε πολύτιμος βοηθός, και τον εξαίρετο αρχιτέκτονα Γιαννουλέλλη». Τα εγκαίνια του μουσείου στη Βαρειά θα γίνουν στις 29 Αυγούστου του 1965 και αν είχαν παραμείνει γι’ αυτά ο Τεριάντ με τον Ελύτη – που είχαν περάσει στο νησί τον μισό Ιούλιο και τον μισό Αύγουστο – θα παρευρίσκονταν τελικά στα εγκαίνια και τα δύο ελληνικά Νομπέλ – το ένα είχε ήδη αποκτηθεί. Αφού ήδη είχε φτάσει στη Μυτιλήνη για τα εγκαίνια και ο Γιώργος Σεφέρης μαζί με τον Ηλία Βενέζη και τον Γιάννη Τσαρούχη.

Τετάρτη, 09 Σεπτεμβρίου 2020 17:59

120 χρόνια Τεριάντ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤΕΛΙΟ Ε. ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ – ΜΟΥΣΕΙΟΓΡΑΦΟ MPHIL ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑ ΑΘΗΝΩΝ //

«Όταν σφαλώ τα μάτια για να δω, ν΄ ακούσω, να μυριστώ και ν΄ αγγίξω μιά χώρα που γνώρισα, νιώθω να ταράζεται και ν΄ αναγαλλιάει το κορμί μου, σα να ΄ρχεται κοντά μου πρόσωπο αγαπημένο. »

Με αυτά τα λόγια το 1935 ο Νίκος Καζαντζάκης ξεκινά το βιβλίο του«Ταξιδεύοντας στην Ιαπωνία» και είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος που ο ίδιος προσεγγίζει μια χώρα, ενεργοποιώντας όλες του τις αισθήσεις.

Ο Tériade με τον Matisse από τον φακό του Bresson

-Έτσι ακριβώς είναι η δημιουργία ενός μουσείου. Απαιτεί από τον μουσειογράφο να αγγίζει τα αντικείμενα του, να αφουγκρασθεί τις ιστορίες που αυτά έχουν να διηγηθούν, να οσμισθεί τα υλικά κατασκευής τους, να δει την ομορφιά που εκπέμπουν ή αυτή που επιμελώς κρύβουν από τους αδιάφορους. Όλες οι αισθήσεις ενεργοποιούνται για να μπορέσουν μετά να μεταδώσουν συναισθήματα σε όσες από αυτές ο κάθε επισκέπτης έχει ανοιχτές κατά την επίσκεψη του. Αισθήσεις και συναισθήματα και γνώσεις σε εύθραυστη ισορροπία.

Ο Tériade με τον Ελύτη – Αρχείο Αριστείδη Κρητικού

Στην περίπτωση του Μουσείου – Βιβλιοθήκη Στρατή Θ. Ελευθεριάδη – Tériade η διαδικασία της ανακάλυψης των αντικειμένων, εξελίχθηκε στην αποκάλυψη της συναρπαστικής προσωπικότητας του δωρητή, …σαν να ήρθε κοντά μου πρόσωπο αγαπημένο.

Ο δεκαοκτάχρονος Στρατής, γιος έμπορου από την Μυτιλήνη, ταξιδεύει το 1915 για να σπουδάσει νομικά με το μυαλό, αλλά η καρδιά του αγαπά την τέχνη και ευτυχώς η καρδιά κερδίζει. Γνωρίζει όλες τις μεγάλες προσωπικότητες των τεχνών και μαζί τους συν-δημιουργεί τα ωραιότερα ίσως βιβλία τέχνης που έχουν εκδοθεί.


Το Παρίσι δεν μπόρεσε να τον κάνει να ξεχάσει το νησί του.

-Ο ίδιος από τη δεκαετία του ’60 σχεδιάζει τη δημιουργία ενός πάρκου μουσείων, έννοια που μουσειολογικά εμφανίζεται δεκαετίες αργότερα, προικίζοντας με μια τεράστια κληρονομιά τον αγαπημένο του τόπο. Μαζί με τους φίλους του, τον ζωγράφο Γιάννη Τσαρούχη και τον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη αποφασίζουν το χώρο[2].

Από τα εγκαίνια Μουσείου Teriade

-O Οδυσσέας Ελύτης αναφέρει σε κείμενό του στο βιβλίο «Ο ζωγράφος Θεόφιλος» τον Νοέμβριο του 1996: «Και για άλλη μία φορά θαύμασα την ευθυκρισία του όταν τον είδα να προτιμά από τις περίοπτες θέσεις του Ακλειδιού, που πρότεινα εγώ, τους ταπεινούς ελαιώνες της Βαρειάς, αντίκρυ στο πατρικό του σπίτι, τους πλημμυρισμένους από ένα γαλήνιο και γλυκό φως.»

Το μουσείο του Θεόφιλου εγκαινιάζεται το 1965 σε σχέδια του Γιάννη Τσαρούχη και του Μυτιληνιού αρχιτέκτονα Γιώργου Γιαννουλέλλη, σαν σπίτι ταπεινό, για να εγκατασταθούν για πάντα τα έργα του ζωγράφου. Παράλληλα, ο Τεριάντ ζητά από τον Τσαρούχη να φιλοτεχνήσει σχέδια για την αγιογράφηση της Αγίας Παρασκευής, το γραφικό εκκλησάκι δίπλα στο Μουσείο, με την πηγή και την τεράστια δρυ. Ωστόσο η υλοποίηση της; δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ, καθώς η εκκλησία δεν έδωσε την έγκριση της. Μόνη κληρονομιά, τα όμορφα σχέδια που εκτίθενται στο μουσείο. Έτσι χάθηκε η ευκαιρία για ένα σύνολο έργων του γνωστού μετέπειτα ζωγράφου, δίπλα στα δύο μουσεία.

Ο Tériade  με τον Τσαρούχη

-Ο μουσειακός ελαιώνας συμπληρώνεται το 1979 με το Μουσείο – Βιβλιοθήκη Στρατή Θ. Ελευθεριάδη – Tériade σε σχέδια του συμπατριώτη του Γ. Γιαννουλέλλη, πάντα βάση των αυστηρών υποδείξεων του ίδιου του Τεριάντ, για να φιλοξενήσει το σύνολο του έργου του που έχει πλέον ολοκληρωθεί το 1975. Οι παρατηρήσεις του προς τον αρχιτέκτονα καθοριστικές. «Έλαβα με μεγάλη χαρά το σχέδιο σας για το μουσείο κ σας ευχαριστώ πάρα πολύ που ανταποκρίνεται σε όλες τις απόψεις μας τις οποίες συζητήσαμε επί μακρόν μαζί στο Παρίσι. Αι τελειοποιήσεις τις οποίες φέρατε στο πρώτο σχήμα… κάνουν το σύνολο να γίνει πιο φυσικό το κτίριο αυτό κ βγαλμένο από το ίδιο το τοπίο, κ δεμένο με το φως» απόσπασμα από γράμμα του ίδιου προς τον αρχιτέκτονα, 27 Δεκεμβρίου 1971. Η μουσειογραφική του ιδέα, η οποία στην επανέκθεση έγινε απόλυτα σεβαστή, ξεδιπλώνεται και στον εσωτερικό σχεδιασμό του μουσείου με αίθουσες που οι διαστάσεις τους είναι πολλαπλάσιο της διάστασης που δίνει η αναδίπλωση του τυπογραφικού φύλλου, 5,60 Χ 4,50 μ..«Τα έργα θέλω να εκτεθούν μέσα στις φυσικές τους διαστάσεις. Μικρές αίθουσες για να κρατούν τον επισκέπτη στην απόσταση που ένα βιβλίο απαιτεί για να γίνονται αντιληπτές οι αρετές τους.»[3]

Ο Tériade  από τον Man Ray

Εμφανείς και οι εκθεσιακές του απόψεις:

«Συγκεντρώσαμε εδώ όλα αυτά τα σχέδια.

Έπρεπε να ήταν εδώ, γιατί σχηματίζουν μια μοναδική στιγμή, ένα έργο που γεννήθηκε από μια λάμψη του δημιουργικού πνεύματος και κάθε ουσιαστική απουσία θα ήταν σαν ένα ρήγμα. Ωστόσο, κομματιάστε οποιοδήποτε σχέδιο, το κάθε κομμάτι είναι τόσο όμορφο όσο και το σύνολο.»[4]

«Ο άνθρωπος των κήπων» που κάπνιζε άνετα καθισμένος μαζί με τον Πικάσο στο ροδόκηπο του σπιτιού του στο Καπ Φερά και έπινε τον καφέ του στην κούπα που του έφτιαξε ο Ματίς, δίπλα στο γλυπτό του Λοράνς, είναι ο ίδιος άνθρωπος που κάθε απόγευμα έκανε τον περίπατο του στο χορταριασμένο ελαιώνα στη Βαρειά, άναβε το κερί του στο εκκλησάκι της Αγ. Παρασκευής, συνομιλώντας με την αγαπημένη του κα. Φωτεινή[5], σχεδιάζοντας αθόρυβα αυτή την τεράστια παρακαταθήκη για την αγαπημένη του Μυτιλήνη.

———————————————-

[1]Claude Bouyeure, <<Un grand éditeur d’art: Tériade>>  Jardin des Arts, τ.218 (Μάιος – Ιούνιος 1973) σελ. 12-13.

[2]Ο ελαιώνας είναι χαρακτηρισμένος ως «τόπος ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους», με Νο 305,Καθημερινή, 4 Ιουλίου 1999.

[3]Περιοδικό Ζυγός, Μάιος-Ιούνιος 1979 (χρονιά εγκαινίων του Mουσείου), μετάφραση κειμένου του JeanLeymarie, σελ.32.

[4]Κείμενο του Tériade,στοVerve 29/30 του 1954, με 180 σχέδια του P. Picassoπου δημιουργήθηκαν μεταξύ 28 Νοεμβρίου 1953 και 3 Φεβρουαρίου 1954.

[5]Φωτεινή Καράλη, οικονόμος του στον ελαιώνα της Βαρειάς, οικογενιακή κληρονομιά καθώς ήταν οικονόμος των γονιών του. Έμεινε δίπλα του ως τα 95 της χρόνια.

Πηγή: https://www.politikalesvos.gr

Τετάρτη, 09 Σεπτεμβρίου 2020 17:57

Τιμή στον Τεριάντ

Η εκπομπή ‘Στη γη της Μακεδονίας’ παρουσιάζει το εντυπωσιακό αφιέρωμα του Τελλογλείου ”Τιμή στον TERIADE”.

Ο σπουδαίος Μυτιληνιός, η γνωριμία του με τους κορυφαίους Πικάσο, Μιρό, Σαγκάλ, Ματίς, οι δρόμοι που άνοιξε στην Ευρωπαική τέχνη. Η ανακάλυψη του Θεόφιλου. Στην εκπομπή μιλούν γνωστοί ιστορικοί της τέχνης.
Την Κυριακή 08/02/15 στις 14:00 και την Τετάρτη 11/02/15 στις 22:00.

H ζωή ενός Έλληνα που κατάφερε να μετατρέψει τις εκδόσεις σε τέχνη και να συνεργαστεί με τους σπουδαιότερους διανοούμενους και καλλιτέχνες της εποχής του.

Στα τέλη του 19ου αιώνα η Λέσβος ήταν ακόμα τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Συγχρόνως, βέβαια, και ένα νησί εκπληκτικής ομορφιάς με μακρόχρονη ιστορία. Ένας τόπος κυριολεκτικά ευλογημένος, ο οποίος χαρακτηριζόταν και από οικονομική ευρωστία, καθώς συνδιαλεγόταν με το υπόλοιπο Αιγαίο, την Ιωνία, την Κωνσταντινούπολη και την τσαρική Ρωσία.

Η κοσμοπολίτικη Σμύρνη των Ελλήνων μεγαλεμπόρων, το «Παρίσι του Αιγαίου», βρισκόταν μια ανάσα από τη Μυτιλήνη και, το δίχως άλλο, επηρέαζε τη ζωή και τους τρόπους της ευκατάστατης τάξης της. Εκεί, στις 2 Μαΐου του 1897, στο προάστιο της Μυτιλήνης Βαρειά, γεννήθηκε ο Ευστράτιος Ελευθεριάδης. Ο πατέρας του Θρασύβουλος, έμπορος ελαιόλαδου και ιδιοκτήτης εργοστασίου σαπωνοποιίας, του πρόσφερε εφόδια στα οποία ελάχιστοι είχαν πρόσβαση εκείνη την εποχή.

Παίρνοντας ως βάση, πέρα από την κλασική ελληνική παιδεία, οτιδήποτε θα του ενίσχυε μια μελλοντική σωστή διαχείριση των οικογενειακών επιχειρήσεων, εντρύφησε από μικρό παιδί στη γαλλική κουλτούρα. Ως έφηβος ήταν συνδρομητής των περιοδικών «L’ Illustration», «L’ echo de la mode», «La revue des deux mondes», ενώ παράλληλα, και ίσως μυστικά, ζωγράφιζε και έγραφε ποίηση. Ποιήματά του στη δημοτική δημοσιεύτηκαν στο λογοτεχνικό περιοδικό «Γράμματα» της Αλεξάνδρειας.

Καθώς μεγάλωνε, το Παρίσι αποκτούσε στη φαντασία του μια διάσταση ιδανική. Το φανταζόταν, όχι άδικα, ως μια σύγχρονη Αθήνα, το επίκεντρο της σκέψης, του ελεύθερου πνεύματος και της δημιουργίας, τον τόπο όπου ήθελε να ζήσει. Ο πατέρας πείστηκε να τον στείλει να σπουδάσει Οικονομικά, ώστε να μπορέσει μια μέρα να διευθύνει το εργοστάσιό του, κι έτσι, το 1915, ο δεκαοκτάχρονος Ελευθεριάδης, με ενδιάμεσο σταθμό τη Μασσαλία, εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου απέρριψε την ιδέα των Οικονομικών και γράφτηκε στη Νομική Σχολή. Ο Ελευθεριάδης πατήρ συμφώνησε και του έγραψε ότι ένα πτυχίο Νομικής θα μπορούσε να του ανοίξει πολλές πόρτες.

Έπιασε δωμάτιο σε ένα μικρό ξενοδοχείο του Μονπαρνάς πολύ κοντά στη Saint-Germaine-des-Prés και ξημεροβραδιαζόταν στα διάσημα καφέ Le Dome, La Coupole, La Rotonde, Brasserie Lipp, Les Deux Magots, Café de Flore, όπου σύχναζε η πνευματική ελίτ της εποχής. Εκεί πρωτοσυναντήθηκε και συνδέθηκε με ποιητές, συγγραφείς, ζωγράφους, διανοητές, με τους οποίους εντρύφησε σε θέματα τέχνης και λογοτεχνίας – οι σπόροι αυτών των συναντήσεων σε μερικά χρόνια θα έδιναν καρπούς μεγάλης αξίας. Παράλληλα, παρακολουθούσε ανελλιπώς το πανεπιστήμιο, καθώς είχε υποσχεθεί στον πατέρα του ότι πτυχίο, τουλάχιστον, θα έπαιρνε. Αλλά ο ίδιος ήξερε ότι θα ζούσε στο Παρίσι, γιατί μόνο εκεί μπορούσε να αφιερωθεί στην τέχνη, η οποία τον έχει αλώσει ολοκληρωτικά. Στο Παρίσι της ελευθερίας του πνεύματος, της μεγάλης άνθησης της τέχνης και του μοντερνισμού.

Ο επίσης Έλληνας Κριστιάν Ζερβός, που το 1925 ίδρυσε τα περίφημα «Cahiers d’ Art»» («Τετράδια της Τέχνης»), του ανέθεσε το τμήμα σχετικά με τη σύγχρονη τέχνη. Ο E. Tériade, όπως θα υπέγραφε στο εξής -γαλλοποιημένη παραφθορά του ονόματός του- έγραψε σαράντα δύο άρθρα τέχνης, αποκτώντας ευρεία κριτική ματιά αλλά και εκδοτική πείρα. Καθώς έγραφε παράλληλα και σε άλλα σημαντικά καλλιτεχνικά περιοδικά, η γνώμη του άρχιζε να αποκτάει ειδικό βάρος. Το 1928, μαζί με τον φίλο του Μωρίς Ραϊνάλ, ανέλαβε την καλλιτεχνική σελίδα που κάποτε υπέγραφε ο Απολινέρ στην εφημερίδα «L’ Intransigeant» («Ο Αδιάλλακτος») και για τέσσερα χρόνια συνυπέγραφαν οι δυο τους ως «Οι δύο τυφλοί» κείμενα μεγάλης ευφυΐας, χιούμορ και σουρεαλιστικής διάθεσης. Όταν έπαιρναν συνεντεύξεις από καλλιτέχνες, τους άφηναν πλήρη ελευθερία να εκφράσουν ό,τι ήθελαν, με όποιον τρόπο τους ερχόταν. Από τη στήλη αποχώρησαν μόνο όταν άλλαξε η διεύθυνση, το 1932.

Le Corbusier, To ποιήμα της ορθής γωνίας, Παρίσι 1955

Le Corbusier, To ποιήμα της ορθής γωνίας, Παρίσι 1955

Έναν χρόνο πριν, έχοντας διαφωνήσει με τον Ζερβός, είχε αφήσει τα «Cahiers d’ Art», αλλά η συνάντηση με τον σπουδαίο Ελβετό εκδότη Αλμπέρ Σκιρά του άνοιξε νέες προοπτικές. Ο Σκιρά, αναγνωρίζοντας το μεγάλο ένστικτο του Έλληνα και την ολοκληρωτική του παράδοση στην τέχνη και στην πρωτοπορία, του ζήτησε να συνεργαστούν σε μια έκδοση ποιημάτων του Μαλαρμέ με εικονογράφηση του Ανρί Ματίς. Κι όταν η έκδοση ολοκληρώθηκε, τον έκανε καλλιτεχνικό διευθυντή μιας νέας τότε καλλιτεχνικής επιθεώρησης, που εκείνη την εποχή δεν ήταν παρά μια απόπειρα μεγάλης πνοής και αισθητικής του θρυλικού σήμερα «Minotaure». Τον τίτλο εμπνεύστηκαν οι Μπατάιγ και Μασσόν, ενώ το πρώτο ιστορικό τεύχος του 1933 φιλοτέχνησε ο Πάμπλο Πικάσο, ο οποίος έτρεφε μεγάλη εκτίμηση για τον Tériade.

Το «Minotaure» ξεχώριζε για την πολυτέλεια, την οποία χαρακτήριζε «οργανική ανάγκη», αλλά κυρίως για τις εξαιρετικές αναπαραγωγές των έργων τέχνης που παρουσίαζε στις σελίδες του. Πολλά χρόνια αργότερα, σε έναν απολογισμό ζωής, θα εξηγούσε ποιος ήταν ο κύριος στόχος του: «Έφυγα από τα “Cahier d’ Art” για να ιδρύσω μια νέα επιθεώρηση, έχοντας την πρόθεση να συμπεριλάβω σε αυτήν τους υπερρεαλιστές, να αντιδράσω στον καθαρολογικό κυβισμό, να συμβάλω στην πάλη των ιδεών και να ενσωματώσω τις εικαστικές τέχνες στην ποίηση, τη φιλοσοφία, την ψυχανάλυση, τη λογοτεχνία, την εθνολογία, μέχρι και τη μουσική». Οι υπερρεαλιστές, όμως, και η κυριαρχική παρουσία του Μπρετόν έγιναν η αιτία να εγκαταλείψει τον Οκτώβριο του 1936 οριστικά το δημιούργημά του. Ενδιάμεσα ίδρυσε, μαζί με τον Ραϊνάλ, το εικονοκλαστικό «La bête noire» («Το μαύρο κτήνος»), μια χιουμοριστική εκδοτική χειρονομία που διένειμαν οι ίδιοι στα περίπτερα. Μια άλλη συνεισφορά του εκείνη την εποχή υπήρξε η αρθρογραφία του στο «Voyage en Gréce» («Το ταξίδι στην Ελλάδα»), που εξέδιδε ο Ηρακλής Ιωαννίδης, διευθυντής του τουριστικού πρακτορείου Neptos, που ανήκε στην Ελληνική Εθνική Εταιρεία Ναυσιπλοΐας του εφοπλιστή Εμπειρίκου. Ο Ιωαννίδης κατάφερε και προσέλκυσε συγγραφείς και καλλιτέχνες κύρους προκειμένου να γράψουν για την Ελλάδα, κι έτσι το έντυπό του συμπεριλάμβανε κείμενα του Κενώ, του Κοκτώ, της Γιουρσενάρ, του Μπατάιγ. Η νοσταλγία και η αγάπη του Tériade για την Ελλάδα είναι εμφανής σε τρία του άρθρα, στα οποία υμνούσε το ελληνικό φως και τη φύση: «Η μοναξιά της Ελλάδας», «Το ελληνικό καλοκαίρι» και «Σημείωμα για τα δένδρα».

Ο Tériade μετέφραζε το «verve» ως «κέφι», «οίστρο», ιδιότητες που χαρακτήριζαν και τον ίδιο.

Henri Laurens, Λουκιανού, Διάλογοι, Παρίσι 1951

Henri Laurens, Λουκιανού, Διάλογοι, Παρίσι 1951

Ο Αμερικανός Ντέιβιντ Σμαρτ, διευθυντής μεγάλου αμερικανικού εκδοτικού οίκου, του πρότεινε να συνεργαστούν σε μια δίγλωσση επιθεώρηση που θα ήταν η ωραιότερη του κόσμου. Έτσι γεννήθηκε το «Verve», που τόσο στα γαλλικά όσο και στα αγγλικά σημαίνει «οίστρος». Ο ίδιος ο Tériade επέμενε να το μεταφράζει στα ελληνικά «κέφι» – το κέφι ως έξαρση του πνεύματος και της ζωής. Τον Δεκέμβριο του 1937, μια εποχή που μαύρα σύννεφα άρχιζαν να καλύπτουν την Ευρώπη και πολλοί δημιουργικοί άνθρωποι ένιωθαν ότι δεν μπορούσαν να είναι παθητικοί και αδιάφοροι, εμφανίστηκε η πολυτελέστερη και τολμηρότερη επιθεώρηση τέχνης που είχε παραχθεί μέχρι τότε στη Γαλλία. Επρόκειτο για χώρο συνάντησης των σημαντικότερων ζωγράφων, ποιητών, συγγραφέων και τυπογράφων της χώρας, τους οποίους ο δαιμόνιος εκδότης –όπως ήθελε να τον αποκαλούν ο Tériade– ενέπνεε ώστε να δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό.
Ο Tériade, τελειομανής και σχολαστικός εξερευνητής της τυπογραφίας, έδωσε μεγάλη έμφαση στο άψογο αποτέλεσμα που, άλλωστε, ήθελε να χαρακτηρίζει το προσωπικό του εκδοτικό όραμα. Επιστράτευσε τη λιθογραφία, που ποτέ πριν δεν είχε χρησιμοποιηθεί σε μαζική παραγωγή, και με συμμάχους του σπουδαίους τυπογράφους Draeger και Mourlot παρουσίασε ένα περιοδικό αφάνταστης ομορφιάς. Τα εξώφυλλα-αναθέσεις σε κορυφαίους καλλιτέχνες, όπως ο Ματίς, ο Μπονάρ, ο Ρουώ, ο Μπρακ, συμπλήρωναν και εναλλάσσονταν με τα κείμενα μέσα από μια αριστουργηματική «σκηνοθεσία» που μόνο εκείνος είχε την ικανότητα να κατευθύνει με τέτοιο οίστρο. Θεματικά, ενώ κάθε τεύχος ξεκινούσε από αφιερωματικές κεντρικές ιδέες, άφηνε ελευθερία στους συνεργάτες του να αναπτύξουν με τον δικό τους τρόπο αυτά για τα οποία ήθελαν να γράψουν. Έτσι, έπεισε ανθρώπους αρνητικούς προς την τέχνη, όπως ο Βαλερί, ο Κλοντέλ, ο Ζιντ αλλά και ο Σαρτρ, ο Χέμινγουεϊ, ο Βαλερί, ο Τζόυς, ο Ζιροντού και μεταπολεμικά ο Ταγκόρ και ο Ελύτης, μεταξύ πολλών άλλων, να γράψουν. Ο Μαλρώ βρήκε το ιδανικό έδαφος για να δημοσιεύσει σε συνέχειες μελετήματα όπως η «Ψυχολογία της τέχνης» και η «Ψυχολογία του κινηματογράφου». «Κάθε σελίδα μας παρουσιάζεται σαν τις διαδοχικές αναβαθμίδες ενός μεγάλου κήπου» έγραψε ο Πολ Κλοντέλ για το «Verve». Juan Gris, Pierre Reverdy, Στον ήλιο της οροφής, Παρίσι 1955

Ο πόλεμος και η ναζιστική κατοχή στο Παρίσι ανάγκασαν τον Tériade να το εγκαταλείψει και να βρει καταφύγιο στη νότια Γαλλία. Έξω από τη Νίκαια, στο Saint-Jean-Cap-Ferrat, νοίκιασε τη βίλα «Νατάσα», ένα σχεδόν φτωχικό οίκημα μέσα σε έναν κατάφυτο κήπο, που από τα δύο του άκρα είχε εξαιρετική θέα στη θάλασσα. Εκεί, μέσα στη γαλήνη αυτού του μικρού παράδεισου, που του θύμιζε τη Μυτιλήνη των παιδικών του χρόνων, τη μαύρη διετία 1940-1942 εμπνεύστηκε και εξέδωσε δύο τεύχη αφιερωμένα στις μινιατούρες του Ζαν Φουκέ που φυλάσσονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη, στις «Εικόνες από τον βίο του Ιησού» και στο «Συναξάρι του δούκα» του Μπέρι. Ο θαυμασμός του για τις μινιατούρες του 15ου αιώνα είναι που τον οδηγεί αρχικά στην ιδέα τευχών καθ’ ολοκληρίαν αφιερωμένων σε έναν καλλιτέχνη και στην πορεία του στα περίφημα Grand Livres, που θα ανέθετε σε καλλιτέχνες και λογοτέχνες. Αφετηρία αποτέλεσε το 13ο τεύχος τον Νοέμβριο του 1945 με τίτλο «Ανρί Ματίς, Περί χρώματος». Ο Ματίς θα συνέγραφε και θα φιλοτεχνούσε το 1947 και το εξαιρετικό «Τζαζ», ενώ το 1948 ο Πικάσο εικονογράφησε με κόκκινες γραμμές που περιβάλλουν ή αναμειγνύονται με τις λέξεις το «Τραγούδι των νεκρών» του ποιητή Πιερ Ρεβερντί. Το 1950 ο Φερνάρντ Λεζέ έδωσε τη δική του εκδοχή για το «Τσίρκο», όπως έκαναν και οι Ρουώ, Ματίς, Σαγκάλ. Ο Λεζέ είχε ξεκινήσει, επίσης, μια σύλληψη με τίτλο «Η πόλη», που όμως δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει. Και μέσα σε όλα αυτά, ο Tériade δεν ξεχνάει την Ελλάδα. Στέλνει εκεί τον Σαγκάλ για να εμπνευστεί και να ζωγραφίσει το Δάφνις και Χλόη του Λόγγου. Ο Μιρό τα επόμενα χρόνια θα εμπνευστεί από τον αγαπημένο του Βασιλιά Υμπύ του Αλφρέντ Ζαρί, παραδίδοντας τρεις παραλλαγές: Ο Βασιλιάς Υμπύ, Ο Υμπύ στις Βαλεαρίδες, Η παιδική ηλικία του Υμπύ. Τα βιβλία, που στο σύνολό τους έφτασαν τα 27, κυκλοφορούν σε αντίτυπα των 120 ή 250 αντιτύπων, ενώ οι διαστάσεις τους είναι συνήθως 42×32.

Το 1949 συνάντησε τη γυναίκα της ζωής του Αλίς, η οποία θα του συμπαραστεκόταν στους εκδοτικούς του δονκιχωτισμούς. Το 1952 αγόρασε τη βίλα «Νατάσα», όπου ένα πανέμορφο βιτρό κι ένα επιτοίχιο κεραμικό του Λεζέ, τα φωτιστικά του αδελφού Τζιακομέτι και άλλα κεραμικά αντικείμενα του Πικάσο δίνουν μοναδικότητα και ανεπιτήδευτη κρυφή πολυτέλεια. Το «Verve» συνέχισε να εκδίδεται μόνο στα γαλλικά πια και παράλληλα με τα βιβλία των καλλιτεχνών. Το 1953 κυκλοφόρησε τις «Εικόνες στα κλεφτά» του Ανρί Καρτιέ-Μπρεσσόν και την επόμενη χρονιά ο Πικάσο φιλοτέχνησε στο 29ο-30ό τεύχος του «Verve» με σειρά 180 σχεδίων. Παράλληλα, είχε την τόλμη και την ευφυΐα να αναθέσει στον Λε Κορμπιζιέ το «Ποίημα της ορθής γωνίας» και στον Τζιακομέτι το «Παρίσι δίχως τέλος». Καθώς ο καλλιτέχνης πεθαίνει, ο Tériade αφήνει τις τελευταίες σελίδες του βιβλίου λευκές, σαν μια πνευματική παρακαταθήκη. Ο Σαγκάλ, αντιθέτως, θα ολοκλήρωνε το εικοσιπενταετές σχέδιό του για την εικονογράφηση της Βίβλου.

Henri Laurence, Θεοκρίτου, Ειδύλλια, Παρίσι 1945

Henri Laurence, Θεοκρίτου, Ειδύλλια, Παρίσι 1945

Από το 1928 είχε προσέξει στο ατελιέ του Γουναρόπουλου μια φωτογραφία ενός έργου που του είχε κάνει εντύπωση, αλλά χρειάστηκε να περάσουν 3-4 χρόνια για να μάθει ποιος ήταν ο καλλιτέχνης. Τον βρήκε στο νησί του εντελώς τυχαία και εκείνη τη φορά στους τοίχους ενός καφενείου. Η αποκάλυψη του αυτοδίδακτου ναΐφ Θεόφιλου Χατζημιχάηλ ήταν γι’ αυτόν η επιβεβαίωση ότι η ζωγραφική του κάλυπτε το ελληνικό καλλιτεχνικό κενό από τη βυζαντινή τοιχογραφία  ως τη σύγχρονη εποχή. Μη μπορώντας να κάνει κάτι για τις ζωγραφιές που ο ιδιότροπος φουστανελοφόρος είχε εκτελέσει με αντάλλαγμα κρασί και φαγητό σε διάφορες ταβέρνες και φούρνους της Λέσβου, του ζήτησε να ζωγραφίσει σε μουσαμά, ενώ ο πατέρας του ανέλαβε τη διαβίωσή του. Περί τα 132 έργα πρόλαβε και έκανε ο Θεόφιλος για τον Tériade δύο χρόνια πριν πεθάνει, κι εκείνος έκανε μια μεγαλειώδη έκθεση στο Λούβρο. Μετά ο Γιάννης Τσαρούχης τα έφερε  στη Μυτιλήνη, όπου τοποθετήθηκαν στο «Σπίτι του Θεόφιλου», το οποίο ο Tériade έκτισε με τον αρχιτέκτονα Γιώργο Γιαννουλέλη στο οικογενειακό κτήμα στη Βαρειά και εγκαινίασε το 1965. Δίπλα έκτισε και το δικό του «Μουσείο-Βιβλιοθήκη Ε. Ελευθεριάδη-Τεριάντ», συνεισφορά τεράστιας σημασίας στον τόπο του. Εκεί κατέληξε το 1979 η περίφημη έκθεση «Hommage a Tériade» που του είχε κάνει η Γαλλία για να τον τιμήσει στο Grand Palais, το 1973, αφού πρώτα ταξίδεψε σε πόλεις-καλλιτεχνικά κέντρα της Ευρώπης, στη Νέα Υόρκη και στο Τόκιο. Πέθανε στις 23 Νοεμβρίου 1983 και ενταφιάστηκε στο κοιμητήριο του Μονπαρνάς, κοντά στον τάφο του Ζαν Πολ Σαρτρ.

Στη Μυτιλήνη τα έργα δεν είχαν την τύχη που τους άξιζε. Το «ανοιχτό βιβλίο», όπως το αποκάλεσαν, εκτέθηκε στο δυνατό φως του Αιγαίου και στην υγρασία του νησιού. Οι θαυμάσιες σελίδες των αριστουργηματικών Grand Livres δεν προστατεύτηκαν σωστά, με αποτέλεσμα να αλλοιωθούν τα χρώματα, ενώ τρεις κλοπές λάβωσαν ανεπανόρθωτα τη συλλογή. Μία το 1982, που αφαιρέθηκαν χαλκογραφίες και λιθογραφίες των Σαγκάλ, Ματίς και Πικάσο, μία το 1994 από έκθεση στο αφύλαχτο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν στην Πλάκα και άλλη μία το 2003. Να προσθέσουμε και την αφαίρεση από τον ναΐσκο Αγίας Παρασκευής, στο κτήμα της Βαρειάς, αγιογραφίας του Θεόφιλου. Και μόνο τώρα ξύπνησε το ΥΠ.ΠΟ. και μέσω ΕΣΠΑ ανακαινίζεται και επανασχεδιάζεται το κτιριακό συγκρότημα, ώστε να φιλοξενήσει την πολύτιμη πολιτιστική κληρονομιά του ευπατρίδη Ελευθεριάδη-Tériade. Στο μεταξύ, τα Βιβλία Καλλιτεχνών (Grand Livres) εκτίθενται αποκατεστημένα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο στην Αθήνα.

https://m.lifo.gr/

Πτυχιακή Εργασία ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ: ΑΓΡΙΤΕΛΛΗ ΜΑΡΙΑ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Δρ. ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ

Η παρούσα πτυχιακή εργασία εκπονήθηκε κατά το ακαδημαϊκό έτος 2015-2016 στο τμήμα Διοίκησης, Οικονομίας και Επικοινωνίας Πολιτιστικών και Τουριστικών Μονάδων τουΤΕΙ Δυτικής Ελλάδας στο Παράρτημα του Πύργου με θέμα Μουσείο-Βιβλιοθήκη Στρατή Ελευθεριάδη- Teriade: Οργανωτικό και Διαχειριστικό Πλαίσιο, Εκθεσιακή Πρακτική και Επικοινωνιακή Πολιτική. Η μεθοδολογία έχει χαρακτήρα μικροσκοπικής ανάλυσης μέσω προσωπικής μελέτης από βιβλιογραφία και συζητήσεις με αρμόδιους. Χρειάστηκε αρκετός χρόνος για να βρεθούν οι πηγές ακόμα και σπάνιες για την επίτευξη αυτής της εργασίας. Η συγκυρία, δυστυχώς, δεν ήταν και η ευνοϊκότερη, διότι το Μουσείο ήταν κλειστό στο κοινό και δεν ήταν εύκολο να ακουστεί η γνώμη των υπόλοιπων κατοίκων. Όμως μέσω δημοσιευμάτων του τύπου προσπαθήσαμε να τονίσουμε τη σημασία αυτού του σπάνιου Μουσείου και να αφυπνίσουμε την πολιτεία να επανεξετάσει το θέμα αυτό που είναι σημαντικό κομμάτι του Τουρισμού στη Λέσβο. Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά το Διευθυντή του Μουσείου Τεριάντ για την πολύτιμη βοήθεια τουκαθώς μου παραχώρησε ξενάγηση στο Μουσείο παρά το βεβαρυμμένο του πρόγραμμα και μου επέτρεψετηλήψηφωτογραφιών, ενώ το Μουσείο εκείνη την περίοδο δεν ή ταν ανοιχτό στο κοινό. Ακόμα να τον ευχαριστήσω για τις πληροφορίες που μου έδωσε, μέσω συνέντευξης, είτε προφορικές είτε γραπτές εμπλουτίζοντας την εργασία με σπάνιο υλικό. Τέλος, ευχαριστώ θερμά την κα. Κατερίνα Αλεξοπούλου, καθηγήτρια στο τμήμα Διοίκησης, Οικονομίας και Επικοινωνίας, για την εύρεση πηγών και τη συμβολή της στην κατάθεση και παρουσίαση της συγκεκριμένης πτυχιακής εργασίας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΕΔΩ

Από την Ανδρο και τη Λάρισα, τη Ρόδο και την Παιανία Αττικής θα σας μεταφέρω σήμερα στη Μυτιλήνη για να σας πω λίγα λόγια για μία ακόμη μοναδική στο είδος της περιφερειακή πινακοθήκη που όμως αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, το Μουσείο-Βιβλιοθήκη του Στρατή Ελευθεριάδη-Teriade που άνοιξε στο κοινό το 1979.

Το μουσείο βρίσκεται στη Βαρειά της Μυτιλήνης, στον τόπο γέννησης του ιδρυτή του, στο μέσον ενός μεγάλου ελαιώνα της ακριτικής Λέσβου, σε μια μαγευτική τοποθεσία, και στεγάζεται σε ένα διώροφο κτίριο. Δίπλα βρίσκεται το Μουσείο Θεόφιλου που ανήκει στον Δήμο Μυτιλήνης και το οποίο θα παρουσιάσω σε προσεχές σημείωμά μου. Ο ιδρυτής του Στρατής Ελευθεριάδης, ο επονομαζόμενος Teriade, γεννήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στη Μυτιλήνη και έφηβος πήγε στο Παρίσι όπου ήλθε σε επαφή με τον μποέμικο κοσμοπολιτισμό, τα βραδινά λογοτεχνικά καφενεία και την καλλιτεχνική εστία που ονειρευόταν. Το Παρίσι ήταν για εκείνον η ευτυχισμένη πρωτεύουσα των Τεχνών. Εκεί γνώρισε και συνδέθηκε προσωπικά με τους μεγαλύτερους ζωγράφους του 20ού αιώνα και η φιλία του με τους δημιουργούς αυτούς είχε στόχο την καλλιέργεια και τη διάδοση της μοντέρνας τέχνης. Οπως έλεγε και ο ίδιος, «χωρίς τη φιλία δεν θα είχα καταφέρει τίποτα. Μη ζητάτε άλλη εξήγηση».

Η κρίση του «ευρωπαϊκού ονείρου» εν μέσω πανδημίας και ύφεσης

Είναι δύσκολο να προσδιορίσει κανείς τι ακριβώς ήταν ο Στρατής Ελευθεριάδης: συλλέκτης, έμπορος, κριτικός, καλλιτέχνης; Είχε πάντως καταλυτική δύναμη, η οποία ενέπνεε τους ζωγράφους να δημιουργούν. Ο ίδιος προτιμούσε να δηλώνει εκδότης και είναι βέβαιο ότι υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους εκδότες της εποχής του. Ο Teriade με τις εκδόσεις του έπαιξε πρωτεύοντα ρόλο στην εξάπλωση της μοντέρνας τέχνης διεθνώς. Τον ενδιέφερε ιδιαιτέρως το ζήτημα της χειραφέτησης της σύγχρονης ζωγραφικής και επιδόθηκε στο να συλλέγει μαρτυρίες των μεγάλων εκπροσώπων του ρεύματος αυτού, όπως Matisse, Braque, Picasso, Miro, Dali κ.ά. Ο ίδιος έλεγε ότι «η ζωγραφική δεν διαθέτει παρά την επιδερμίδα της, η οποία δεν την καλύπτει, όπως θα ήθελε να γίνει πιστευτό, αλλά τη συνιστά εξ ολοκλήρου». Θεωρούσε δηλαδή ότι «η επιδερμίδα της ζωγραφικής» δεν χαρακτηρίζεται από επιφανειακότητα, αλλά διαθέτει ποικιλομορφία, πυκνότητα και δύναμη απεικόνισης του βάθους. Είναι βεβαίως γνωστό ότι η Μοντέρνα Τέχνη αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία της τέχνης καθώς ανέτρεψε δυναμικά τα παραδεδομένα σχήματά της.

Σημαντικότατες στο εκδοτικό έργο του Teriade είναι οι σειρές τέχνης Verve (Οίστρος) και Grands Livres (Μεγάλα Βιβλία) που συνδυάζουν έργα των μεγάλων αντιπροσώπων της μοντέρνας τέχνης με κείμενα λογοτεχνών και ανθρώπων του πνεύματος αντίστοιχου βεληνεκούς, όπως Valery, Malraux, Sartre, Lorca, Prevert, Joyce, Tagore, Camus, Hemingway, Rilke, Ελύτη και άλλων. Οι εκδόσεις αυτές διακρίνονται διεθνώς για την πρωτοτυπία τους και τη μοναδική τους ποιότητα και αντιπροσωπεύουν τη διαλεκτική σχέση ζωγραφικής και ποίησης.

Το μουσείο περιλαμβάνει το σύνολο του εκδοτικού έργου του ιδρυτή του, λιθογραφίες γνωστών καλλιτεχνών και έργα ζωγραφικής ελλήνων δημιουργών – Τσαρούχη, Βακιρτζή, Κανέλλη, Θεόφιλου κ.ά.

Μοναδικά στη σειρά Grands Livres είναι τα έργα το Παρίσι δίχως τέλος του Α. Giacometti, το Ποίημα της ορθής γωνίας του Le Corbusier, το Τσίρκο του F. Leger, το Τζαζ του Η. Matisse, το Ασμα των νεκρών από τον Ρ. Picasso. Ο Teriade ζητούσε από τους μεγάλους αυτούς καλλιτέχνες να εικονογραφήσουν τα ποιητικά ή λογοτεχνικά έργα και ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το Δάφνις και Χλόη, το ελληνικό μυθιστόρημα της ύστερης αρχαιότητας (4ος αι. μ.X.) που διαδραματίζεται στη Μυτιλήνη, το οποίο εικονογράφησε ο Μ. Chagall.

Με άλλα λόγια το μουσείο του Teriade είναι ένας ανεπανάληπτος χώρος πολιτισμού στη Μυτιλήνη, που θεωρητικά χαρίζει αίγλη σε όλη τη χώρα. Λέω θεωρητικά, γιατί στην πραγματικότητα αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα, τα οποία θα ήθελα να εκθέσω και για τα οποία θλίβομαι βαθύτατα.

Δυστυχώς, το αρχικό ενδιαφέρον της πολιτείας για το μουσείο εξέπνευσε πολύ γρήγορα.

Τα εκθέματα αφέθηκαν σε συνθήκες ακατάλληλες και επιβλαβείς (μικροκλίματα χώρων εκθέσεων και αποθηκών, ακατάλληλος τεχνητός φωτισμός, ηλιακή ακτινοβολία). Επιπλέον, η έλλειψη συντήρησης των εκθεμάτων είχε ως αποτέλεσμα την αλλοίωση του χρωματισμού τους. Πέραν της κακής κατάστασης διατήρησης των έργων της συλλογής, απουσιάζει και η λεπτομερειακή καταγραφή τους σε μορφή αρχείου. Δηλαδή οργανωμένο αρχείο των έργων του μουσείου δεν υπάρχει.

Το κτίριο αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα συντήρησης και εκσυγχρονισμού των εγκαταστάσεων.

Τα μέτρα για την ασφάλεια του μουσείου είναι ανεπαρκέστατα και το προσωπικό που προσλαμβάνεται δεν είναι εξειδικευμένο, όπως θα έπρεπε.

Σταδιακά το μουσείο απομονώθηκε από τα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου και μαράζωσε. Αν είναι δυνατόν ένα τέτοιο μουσείο να καταντάει σε τέτοια χάλια. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, στο πλαίσιο της αποκέντρωσης, που εξαγγέλθηκε το 1997, η εποπτεία του μουσείου ανατέθηκε στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, όπου το νομοθετικό πλαίσιο που καθορίζει τις αρμοδιότητες οι οποίες προκύπτουν από αυτή είναι ανεπαρκέστατο. Συγκεκριμένα, κατά την Περιφέρεια η εποπτεία της περιορίζεται απλώς στον έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων του ΝΠΔΔ.

Το ότι το Μουσείο Teriade δεν εποπτεύεται απευθείας από το ΥΠΠΟ σημαίνει ότι στερείται της δυνατότητας να διεκδικήσει επί ίσοις όροις με τα άλλα μουσεία τους πόρους αλλά και την απαραίτητη τεχνική και διοικητική υποστήριξη που θα το βοηθούσαν να ανακάμψει και να εκσυγχρονιστεί. Για τη χρονική περίοδο 1998-2004 το σημαντικότερο πλήγμα για το μουσείο ήταν ότι για τον ίδιο λόγο δεν υπήρξε δυνατότητα διεκδίκησης πόρων από ευρωπαϊκά προγράμματα. Μη διαθέτοντας τεχνική υπηρεσία, το μουσείο αδυνατούσε να συντάξει τεχνικά δελτία, αλλά και να διαχειριστεί κονδύλια, με αποτέλεσμα να χάσει την ευκαιρία να ικανοποιήσει ζωτικές ανάγκες, όπως συντήρηση των έργων της συλλογής, πρόσληψη ειδικευμένου προσωπικού, εγκατάσταση κλιματισμού, δημιουργία νέας πτέρυγας κ.λπ. Επιπλέον δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να πληρώσει εξωτερικούς συνεργάτες για τη σύνταξη μελετών παρά το γεγονός ότι ζητήθηκε κατ’ επανάληψη η συνδρομή, έστω και σε συμβουλευτικό επίπεδο, κάποιας άλλης δημόσιας τεχνικής υπηρεσίας.

Παρ’ όλη την έλλειψη συμπαράστασης από τις δημόσιες αρχές, ο σημερινός διευθυντής του μουσείου K. Μανιατόπουλος προέβη σε κάποιες προσπάθειες βελτίωσης της κατάστασης με αποτέλεσμα να αυξηθεί ο αριθμός των επισκεπτών, να αυξηθούν τα έσοδα, να ξεκινήσει η αρχειοθέτηση μέρους του υλικού της συλλογής του μουσείου καθώς και η συντήρησή του, να πραγματοποιηθούν εκθέσεις και εκδηλώσεις.

Θα πρέπει ακόμη να αναφερθεί και η συνεργασία του μουσείου Teriade με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου που, μεταξύ άλλων, έκανε δυνατή την κατασκευή διαδικτυακού τόπου του μουσείου, προς το παρόν στην ελληνική γλώσσα.

Τα αιτήματα της παρούσας διοίκησης του Μουσείου Teriade είναι τα εξής:

  1. Επαναφορά της εποπτείας του μουσείου στο ΥΠΠΟ.
  2. Πρόσληψη ειδικευμένου προσωπικού.
  3. Εφαρμογή του ιδρυτικού νόμου σχετικά με τη χρηματοδότηση του μουσείου.
  4. Λήψη άμεσων μέτρων προστασίας των έργων της συλλογής.
  5. Χρηματοδότηση μελέτης για την κατασκευή νέας πτέρυγας.

Διερωτώμαι: Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει παράλογα τα αιτήματα αυτά;

Τέλος θα πρέπει να σημειωθεί ότι η κ. Alice Teriade, υποστηρίζοντας το έργο του συζύγου της, έχει κατ’ επανάληψη προσφέρει σεβαστά ποσά για έργα υποδομής τόσο στο Μουσείο Θεόφιλου όσο και στο Μουσείο Teriade. Δυστυχώς προτάσεις της διεύθυνσης προς τους αρμοδίους για τη βράβευσή της εκ μέρους της ελληνικής πολιτείας κατά τα έτη 2000

-2003 δεν έτυχαν ευνοϊκής υποδοχής εξαιτίας πολιτικών σκοπιμοτήτων, με αποτέλεσμα να χαθεί η ευκαιρία να εμπλουτιστεί η συλλογή των μουσείων από τυχόν νέα δωρεά της.

Ο κ. Ιωάννης Βαρβιτσιώτης είναι επικεφαλής της ομάδας των ευρωβουλευτών της ΝΔ και πρόεδρος του Ινστιτούτου Δημοκρατίας «Κωνσταντίνος Καραμανλής».

https://www.tovima.gr

 

Newsletter Subscribe

Όλα τα νέα και οι ενημερώσεις απευθείας στο email σας.

kyklos aspros 116x100

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΛΟΦΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 81100

ppy@aegean.gr

22510 36520 - 36580

Ακολουθήστε μας

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Γενικά στοιχεία

Υπηρεσίες

Η ομάδα μας

Συνεργασίες

Γιατί να μας προτιμήσετε

Διαφημιστείτε σε εμάς

Νομικά ζητήματα

© 2020 psichologia.gr. All Rights Reserved. Designed by Kosnet.gr