Displaying items by tag: Ψυχολογία

Οι διασυνδέσεις του εγκεφάλου τους εξειδικεύονται στην ανίχνευση κάθε υποτιθέμενης αρνητικής λεπτομέρειας στο σώμα και αγνοούν τη συνολική εικόνα.

Τα οπτικά νεύρα δίνουν μεγεθυμένες πληροφορίες σχετικά με τις ελάχιστες ανωμαλίες και δεν διακρίνουν εύκολα τη σωστή συμμετρία. Δέρμα, μύτη, μαλλιά, στήθος, στομάχι, μάτια, βάρος η διαρκής τους ενασχόληση. Κι όμως, οι υπόλοιποι δεν παρατηρούν οτιδήποτε μεμπτό ή τους βρίσκουν ακόμα και ελκυστικούς.

Δύο τοις εκατό του πληθυσμού θα αναπτύξει από την εφηβεία κιόλας τη φοβία της άσχημης μορφής και σταδιακά θα οδηγηθεί σε κατάθλιψη (σχεδόν 76% είναι το ποσοστό), σε ιδεοληψία, σε αυτοκτονική παραφιλολογία σε αγοραφοβία, σε απόσυρση, σε αποφυγή και σε αισθητή επιδείνωση της ποιότητας ζωής. Η κοινωνική ζωή θα διαλυθεί και οι επαγγελματικές ικανότητες θα συρρικνωθούν. Όσο για την ερωτική ζωή, θα γίνει ευνουχιστική για τους ίδιους, για τους συντρόφους ή θα κατακρημνιστεί. Όχι, δεν είναι επιφανειακοί, φιλάρεσκοι άνθρωποι. Αντίθετα, δεν τους αρέσει καθόλου η εικόνα που αντικρίζουν ή το ελάττωμα, που τρέμουν μήπως αποκαλυφθεί στους άλλους.

Παρά τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων πολύ λίγοι από αυτούς θα καταφέρουν να αναγνωρίσουν το νευρωσικό άγχος, το άδικο, ελεγκτικό υπερεγώ, το πιθανό ψυχολογικό τραύμα, τη νόσο της δυσμορφοφοβίας, που θα έπρεπε να τους στείλει κατευθείαν στον ψυχολόγο.

Ο καθρέφτης, ένας αδέκαστος κριτής, σε σημείο που η θέαση του εαυτού να γίνει δεύτερη φύση ή ο μεγάλος εχθρός, που πρέπει να απομακρυνθεί πάραυτα και τελεσίδικα. Αποκτούν τέτοια εμμονή με την εμφάνιση, ώστε κάθε επιφάνεια που αντανακλά το φανταστικό πλημμέλημα, το νερό, μια πόρτα με τζάμια, μπορεί να μεταβληθεί στο δήμιο, που θα επικυρώσει την αναντιστοιχία μεταξύ του ιδανικού και πραγματικού εαυτού.

Αρχικά επιχειρεί να αποκρύψει την κατά φαντασίαν μειονεξία κάνοντας χρήση των πιο περίπλοκων μυστικών της κοσμετολογίας, φορώντας ρούχα, που αποκρύπτουν τα τρωτά σημεία και καταφεύγοντας αργότερα σε πλαστικούς χειρουργούς, από τους οποίους είτε εξαρτάται είτε μένει ανικανοποίητη. Όμως εις μάτην, γιατί δεν υπάρχει τίποτα να διορθωθεί, παρά μόνον η χαμηλή αυτοεκτίμηση, ο ψυχαναγκασμός, η τελειοθηρία και ο ψυχικός φόρτος, που αυθαίρετα και αναιτιολόγητα επιβάλλει σε όσους θεωρεί δικούς της. Μερικές φορές υιοθετεί δραστικές μεθόδους: σπάει ελιές, σπυράκια, κόβει μαλλιά, αγοράζει ύποπτα, αυτοσχέδια μαντζούνια.

Αδυνατεί να δει φωτογραφίες, στις οποίες απεικονίζεται, και αν το πράξει διακρίνει τα ψεγάδια της. Δεν μπορεί να χειριστεί τη φθορά του χρόνου, την ηλικία, τα σημάδια στο δέρμα, το μήκος ή το πλάτος της μύτης, τον ήλιο που αφυδατώνει την επιδερμίδα. Τα ντουλάπια της αποθήκες καλλυντικών, μπουκαλάκια και σωληνάρια ταξινομημένα εμφατικά κατά μέγεθος, είδος, τιμή, χρώμα. Συγκρίνεται με μοντέλα, ηθοποιούς, τραγουδίστριες, μαθαίνει τα κουτσομπολιά και τις προσωπικές ιστορίες επιτυχίας, αναζητά στο διαδίκτυο πληροφορίες, γυμνάζεται πέραν του δέοντος, αλλάζει διαρκώς δίαιτες, παρακολουθεί τα τεκταινόμενα στις εκπομπές ομορφιάς, δοκιμάζει πολλά υποσχόμενα, θαυματουργά προϊόντα, απελπίζεται, φοβάται το ρεζίλεμα, την επίκριση, το σκώμμα, τον ανταγωνισμό. Μα το χειρότερο, αναπολεί τον εαυτό σε νεώτερη ηλικία, τότε που ο μεταβολισμός, το σφρίγος, η σαγήνη θώπευαν την αυτοπεποίθηση.

Αν προέρχεται από οικογένεια, που έδινε μεγάλη σημασία στη γνώμη των άλλων ή στην εξωτερική εμφάνιση, αλλά ακόμα κι αν είχε παραμεληθεί, το κοινωνικό άγχος επιτείνεται, μετατρέπεται σε πίκρα, εσωστρέφεια, ανάγκη για διαρκή επιβεβαίωση, εξασθένηση του εγώ. Τα ΜΜΕ και ο καταναλωτισμός προκαλούν την συναισθηματικά παραπαίουσα προσωπικότητα, προσθέτοντας αιτήματα κάλλους, ζωτικότητας σε κάθε ηλικία.
Πρόκειται για μια ύπουλη νεύρωση, που προοιωνίζει τη δυστυχία με τις ματαιόδοξες αιτιάσεις της.

Γράφει ο Ευστράτιος Παπάνης

Published in Ψυχολογία

Αν μπορέσετε να φανταστείτε ένα μέρος, χωρίς την επίδραση του χρόνου του μαστρωπού, ας υποθέσουμε σε κάποιον αντάρτη πλανήτη, πριν από την δημιουργία και τη μεγάλη έκρηξη, τότε η έννοια της κλασικής αιτιότητας καταλύεται: Επειδή, αυτό που συνδέει την αιτία με το αποτέλεσμα, πέρα από κάποιες συμβατικές σχέσεις ακόμα, είναι κυρίως η χρονική στιγμή, που επιτελούνται- το πρώτο οπωσδήποτε προηγείται του δεύτερου και το προσδιορίζει.

Σε μια τέτοια φανταστική γη τα γεγονότα θα συνέβαιναν, όπως στα όνειρα, χωρίς μια εξήγηση, αυτόνομα, τυχαία, ανεξάρτητα από υποθέσεις, συνέπειες, ερμηνείες και σκοπούς, υπερτοπικά και άχρονα.
Θα έλεγε κανείς ότι το Σύμπαν εξυπηρετεί και αυτό: Δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να πράττει αιτιοκρατικά και τελονομικά. Να εξηγεί τη συμπεριφορά. Να έχει την ψευδαίσθηση πως ορίζει τις επιλογές του και να νομίζει πως αυτές οριοθετούνται σε ένα πλαίσιο σημαδεμένο από νόμους φυσικούς και σταθερές αδιαμφισβήτητες. Είναι το μοναδικό μέρος που τα πάντα αποκτούν νόημα, το ανεπανάληπτο θέατρο, που στεγάζει την πιο θαυμαστή παράσταση.
Ο κόσμος μας, υπό το πρίσμα αυτό, είναι μια σκηνή, όπως όλοι λένε, μα ο καθείς σκηνοθετεί τους ρόλους του, λαμβάνοντας υπόψιν το απρόβλεπτο παίξιμο των άλλων, τις πράξεις, που ήδη έχουν διαδραματιστεί και το επισφαλές σενάριο, έτσι που κανείς δεν γνωρίζει ποιος επίλογος θα δοθεί-ούτε κάν αν θα μας φανερωθεί στο τέλος. Ένα είναι βέβαιο, πως όλοι οι ηθοποιοί θα αποχωρήσουν αναγκαστικά, ενώ ο θίασος διαρκώς θα εμπλουτίζεται από νέους.
Ο λόγος της παραζάλης αυτής είναι γνωστός μόνο στο Θεό ή σε ο,τιδήποτε άλλο πιστεύετε, ο οποίος ανάλογα με τις διαθέσεις Του ή την απόλυτη αγάπη ή έστω παίζοντας ζάρια, μετατρέπεται σε θεατής, κριτικός, παραγωγός και ενίοτε πρωταγωνιστής. Εάν εντέλει αισθάνεστε τραγωδοί, αθύρματα, πιόνια, κομπάρσοι ή κωμικοί, αυτό εξαρτάται από το ποιόν της σοφίας, που έχετε αποκτήσει και από το κατά πόσο επιτύχατε να εμβαθύνετε, πέρα από τις γραμμές στο ρόλο, που σας χαρίστηκε.
Στην κοινωνία, όπως και στο θέατρο, η γνώση και η αξιολόγηση των κινήτρων (τόσο των δικών μας, όσο και των άλλων), αποτελεί την πεμπτουσία της κοσμοθεωρίας μας και στοιχειοθετεί τις κρίσεις, που μορφοποιούν την αντίληψη της πραγματικότητας. Άλλοι το ονομάζουν εμπειρία, άλλοι γνώση και μάθηση, μα σίγουρα, πέρα από όλα αυτά, είναι μέθεξη. Δεν βρίσκουμε άλλο τρόπο να κατανοήσουμε τον άλλο, παρά μόνο αν λησμονήσουμε προς στιγμήν τις δικές μας γραμμές και ατάκες και εμβαθύνουμε φαντασιακά στο είναι και στην ουσία του διπλανού ή του απομακρυσμένου. Ή ακόμα καλύτερα, εάν εγκαίρως αποδεχθούμε πως ο άλλος και εμείς είμαστε όχι ουσία, αλλά γίγνεσθαι, μία διαρκής δηλαδή επαναδιαπραγμάτευση, μια αέναη διαλεκτική.
Πώς καταφέρνει κανείς να μετέχει του άλλου. Εύκολο με λόγια να ειπωθεί και δυσχερές να επιτευχθεί. Αν υπάρχει ουσία στους ανθρώπους, ψυχή, σθένος, ενέργεια, αυτή είναι κοινή μοίρα. Ο ηθοποιός- καθημερινός παρατηρητής πρέπει να αποβάλλει τις ιδιότητες, τις κοινωνικές συμβάσεις, τα θέσφατα και, αγνός, να εισέλθει στην αλήθεια του συνανθρώπου, υιοθετώντας τις αξίες, τους φόβους, τις ανασφάλειες, τις ελπίδες του ξένου αρχικά, αλλά του τόσο όμοιου με μας πλησίον.
Η αυτο-κάθαρση στο αρχικό αυτό στάδιο φαντάζει παράδοξη, ανοίκεια, μακρινή, αλλά πυροδοτείται από τη συνειδητοποίηση πως, εάν δεν μπορέσουμε να επεκτείνουμε την ύπαρξή μας μέσα από τα σενάρια και τα ιδανικά των άλλων, ουσιαστικά ζούμε σε έναν παράδεισο δυνατοτήτων, και μεις έχουμε εγκλωβιστεί σε μια απόμερη γωνιά του.

ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΑΡΧΗ

-Εξασκηθείτε στο υποθετικό ρεπερτόριο, στο οποίο ποτέ δεν πιστεύατε πως θα ήταν δυνατό να συγκατανεύσετε, γίνετε φιλάργυρος, ενοικιαστής, εγκληματίας, θύμα, απατημένος και άπιστος, επαίτης και δυνάστης, ετοιμοθάνατος και βρέφος, ηλιαχτίδα και γλυκασμός, αφεθείτε στους δυνητικούς σας εαυτούς, στις εκφάνσεις του άλλου, προβάρετε αντιδράσεις, δράματα και φαρσοκωμωδίες.

-Εμπνευστείτε από την ασάφεια των ορίων σας, για να νιώσετε πώς θα φερόσαστε εσείς, αν οι περιστάσεις ήταν διαφορετικές τόσο για τους ήρωες του έργου, όσο και για τους κορυφαίους της καθημερινότητάς σας.

-Καταγράψτε τι θα κάνατε στη θέση τους, πώς θα αντιδρούσαν εκείνοι, τι κρύβεται πίσω από το εμφανές, το εύκολο, το σκαιώδες. Ποια πανανθρώπινη ανάγκη γεννά τις συμπεριφορές και τις ιδεολογίες.

-Αμφισβητείστε τις γνώσεις σας, τις εγκαθιδρυμένες αυθεντίες, τα εκτρωματικά στερεότυπα και μάθετε να κυοφορείτε το πιθανό, ασπίδα στο τετελεσμένο.

-Αναλογιστείτε γιατί λαμβάνετε μέρος στο θέαμα αυτό, ποιος ο υποτιθέμενος σκοπός, ποιες φάσεις έχετε ήδη βιώσει ή αγνοήσει, ποια τα κρίσιμα συμβάντα, που άλλαξαν κάποτε τις έξεις σας.

-Χωρίστε τη ζωή σας σε κεφάλαια και σημειώστε πώς το νέο γεννήθηκε κάποτε ως ασήμαντο σημάδι και μεταβολή μέσα στη συνήθεια και πώς η παρακμή μοίρανε τη γέννηση του καινοφανούς και του πρωτόγνωρου.

-Αναγνωρίστε τα εμπόδια και τις συγκρούσεις, που σφυρηλάτησαν το χαρακτήρα σας, γευθείτε ξανά την πίκρα της ματαίωσης, το πείσμα της θέλησης, την αντίφαση των όρων. Ψηλαφίστε το θνησιγενές, για να αισθανθείτε την ευρωστία του αιώνιου.

-Χαρτογραφήστε τις σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις σας, ανακαλύψτε τα κοινά μοτίβα τους, τις αγκυλώσεις και τα συναρπαστικά χτυποκάρδια, αντιληφθείτε γιατί η συμμετοχή σας στο θεατρικό αυτό παιχνίδι είναι αδιάφορη, βαρετή, χλιαρή, ενθουσιώδης, ανεξάληπτη. Θα παρακολουθούσατε ποτέ ένα έργο που δεν απογειώνει τους θεατές, θα δραματουργούσατε με σενάρια αξιώσεων, εάν σε κάθε σκηνή επαναλαμβάνατε τα ίδια συστατικά. Το αίτημα για προβλεψιμότητα και ασφάλεια τις περισσότερες φορές καθοδηγεί το ανούσιο.

-Συγχωρήστε το παρελθόν σας και όσους σας πλήγωσαν, γιατί αν δεν αποδοθεί η άφεση, ακόμα και προς τους νεκρούς, μετατρέπεται σε Άτη και Ερινύα και Νέμεση.

-Πειραματιστείτε με τις πολλαπλές τεχνικές του θεάτρου και της ζωής. Ενσαρκώστε τα δράματά σας, σα να ήταν κωμωδίες και αντίστροφα. Αισθανθείτε το ρόλο σας και έμμετρα και πεζά. Παραδοθείτε στην ποίηση και στον απολογισμό, πάντοτε ενθυμούμενοι ότι κανένα ακροατήριο δεν μπορεί ποτέ να είναι το ίδιο.

-Και τέλος, προδιαγράψτε, όσο είναι εφικτό, τις εισόδους σας στη σκηνή, αλλά κυρίως την έσχατη έξοδο. Ταπεινή, μεγαλόπρεπη, εκκωφαντική ή αμελητέα, δεν έχει σημασία. Γιατι θα την έχετε εμπνευστεί εσείς.

Δρ Ευστράτιος Παπάνης, Ακαδημία των Πολιτών

Σάββατο, 21 Μαϊος 2016 19:19

Σχέσεις και Κατάθλιψη

Μια κοινότατη ερώτηση σε κλίμακες αξιολόγησης των κοινωνικών δικτύων είναι ο αριθμός των φίλων και των γνωστών, που διαθέτει κάποιος και η συχνότητα επαφής μαζί τους. Δυστυχώς, και οι δυο αξιολογούν μη σημαντικές παραμέτρους, το βάθος και το εύρος ή έστω επιχειρούν να τα αποτυπώσουν με λάθος τρόπο.
Πολλές πλέον έρευνες έχουν επικυρώσει, αυτό το οποίο γνωρίζει ο κοινός νους, ότι δηλαδή η ποσότητα και η τακτικότητα των αλληλεπιδράσεων δεν έχουν τόση σημασία, όσο η ποιότητα και η ειλικρίνεια των σχέσεων.
Οι συσχετίσεις με την εμφάνιση κατάθλιψης είναι πια φανερές:
-Σύζυγοι που δεν λαμβάνουν συναισθηματική υποστήριξη από τον/την σύντροφό τους έχουν διπλάσια πιθανότητα να βιώσουν κατάθλιψη κατά τη διάρκεια του βίου τους, συγκρινόμενοι με όσα άτομα είναι ελεύθερα ή με παντρεμένους με μεγάλη ικανοποίηση από το γάμο.
-Οι λέξεις κλειδιά σε μια συμβιωτική σχέση, που απομακρύνουν τον κίνδυνο κατάθλιψης είναι η κοινωνική, επαγγελματική στήριξη, η συμμετοχή στο σχεδιασμό, στη φιλοσοφία ζωής και η ανάλυση των περίπλοκων συναισθηματικών μεταπτώσεων.
-Αν εγκαθιδρυθούν άκαμπτες, τετριμμένες, ελεγκτικές ή διεκπεραιωτικές μορφές επικοινωνίας μεταξύ συζύγων, χωρίς έκφραση και πηγαία κατανόηση συναισθήματος, η κατάθλιψη ελλοχεύει.
-Οι άνδρες, παρά τα αντίθετα στερεότυπα, επηρεάζονται πολύ περισσότερο από την κακή ποιότητα της σχέσης, ίσως επειδή αποτελεί μία από τις λίγες πηγές συναισθηματικής αποτοξίνωσης, εσωτερικής εκδήλωσης και χαλάρωσης. Οι γυναίκες αποκαλύπτονται ευκολότερα σε φίλες, συγγενείς και γνωστούς και είναι κοινωνικά επιθυμητό να συζητούν αυτά που νιώθουν.
-Όταν επέλθει η χαρτογράφηση των αντιδράσεων των συντρόφων και γίνει εφικτή η προβλεψιμότητα και η ασφάλεια, η σχέση τείνει να φθίνει, αν δεν εμπλουτιστεί από ένα νέο γνωστικό καταιγισμό πληροφοριών, τροφή και έλξη για τον εγκέφαλο.
-Οι εξωστρεφείς σύντροφοι κινδυνεύουν περισσότερο από μη έγκυρη και έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης, επειδή ο άλλος δεν παρατηρεί την αντίθεση με την προηγούμενη χαλαρή και κοινωνική συμπεριφορά, αλλά τις προσδοκίες του. Με λίγα λόγια οι εσωστρεφείς μοιάζουν πιο επιρρεπείς στην κατάθλιψη, αλλά οι εξωστρεφείς αποτυγχάνουν να δείξουν ότι κάτι έχει αλλάξει.
-Η υπερβολική αφοσίωση σε μία σχέση δημιουργεί προδιάθεση για κατάθλιψη, επειδή οι σύντροφοι εξαρτούν την αυτοεκτίμηση και την ταυτότητα της προσωπικότητας αποκλειστικά από αυτήν. Έρευνες αποδεικνύουν ότι, εάν συμβεί κάτι απρόοπτο στην αλληλεπίδρασή τους, οι αυτοαξιολογησεις τους είναι αρνητικές, παρουσιάζουν άγχος και καταθλιπτικά επεισόδια, ανεξάρτητα από το ποιος έφταιγε αρχικά για τη σύγκρουση. Τα γεγονότα αυτά επηρεάζουν επικίνδυνα την επαγγελματική και κοινωνική τους ζωή.
-Η αλλαγή της θέσης των γυναικών και η χειραφέτησή τους έχει επιφέρει αλλαγές στην πυρηνική οικογένεια, τις οποίες και τα δύο φύλα δεν μπορούν εύκολα να χειριστούν, με αποτέλεσμα να βιώνουν κενό στις διαπροσωπικές σχέσεις, κύριο χαρακτηριστικό της κατάθλιψης.
-Τα καταθλιπτικά μοτίβα που θα αναπτύξουν οι σύντροφοι εξαρτώνται εν πολλοίς από τις μνήμες από την οικογένεια καταγωγής και από τις εμπειρίες τους από προηγούμενες ερωτικές σχέσεις. Η κατάθλιψη, δυστυχώς, διδάσκεται...

Οι οικογενειακοί θεραπευτές έχουν εισαγάγει μια πλειάδα τεχνικών, οι οποίες αντανακλούν πολλές φορές το θεωρητικό πλαίσιο του συμβούλου. Αρκετές από αυτές περιγράφονται και στην κλασική συμβουλευτική διαδικασία, αλλά έχουν τροποποιηθεί κατάλληλα, ώστε να ενσωματώσουν τις βασικές αρχές της συστημικής θεώρησης.

Στο παρόν κεφάλαιο, θα παρουσιάσουμε αρκετές από αυτές, παροτρύνοντας τον αναγνώστη να μην τις χρησιμοποιήσει ασύνδετα και αποσπασματικά, αλλά να τις εντάξει στο ευρύτερο πλάνο της παρέμβασής του και να τις προσαρμόσει στις ιδιαιτερότητες του θεραπευόμενου και των οικείων του.

1. Φωτογραφίες της οικογένειας: Ο σύμβουλος ζητά από τους θεραπευόμενους να ξεχωρίσουν, ο καθένας ξεχωριστά, φωτογραφίες από τις κοινές οικογενειακές ή συντροφικές στιγμές και να τις κατατάξει σε ένα πραγματικό ή ψηφιακό άλμπουμ, σύμφωνα με κάποια συναισθηματικά ή λογικά κριτήρια, που έχουν τεθεί και συζητηθεί από πριν. Για παράδειγμα, μια συστάδα φωτογραφιών μπορεί να περιγράφει τις ανέμελες στιγμές, τις προσδοκίες εκείνης της εποχής, τα σχέδια και το ευρύτερο βιογραφικό πλαίσιο. Μια άλλη ομάδα ενδεχομένως να αφορά την προσθήκη ενός νέου μέλους στην οικογένεια και τα συνεπακόλουθα συναισθήματα. Ο σύμβουλος συζητά τους λόγους επιλογής των συγκεκριμένων φωτογραφιών, την αναγνώριση και την εξέλιξη των συναισθημάτων, προτρέπει για χρονικές αντιστροφές, ώστε να φωτιστούν κάποια σημαντικά γεγονότα, εστιάζει σε πρόσωπα που έχουν χαθεί, αλλά επηρέαζαν ή επιδρούν ακόμα στις δυναμικές της οικογένειας, ανακαλύπτει διαδικασίες και ιεροτελεστίες των ενδιαφερομένων, αποκαλύπτει αλλοτινούς και τωρινούς ρόλους, λειτουργικές και αδόκιμες συμπεριφορές, διαφωτίζει το παρόν με αφορμή το παρελθόν και την ιστορία, που διηγούνται οι φωτογραφίες ή τα βίντεο.
2. Αναπλαισίωση: Η γνωστική ψυχολογία έχει διαπιστώσει ότι εάν η ερμηνευτική των καταστάσεων ή συμπεριφορών τοποθετηθεί σε ένα διαφορετικό θετικό πλαίσιο, μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στο γενικότερο τρόπο σκέψης, βοηθώντας τα ζευγάρια και τις οικογένειες να αναπροσδιορίσουν τις δυναμικές και να αναθεωρήσουν στερεότυπα και προκαταλήψεις. Ο ελεγκτικός προς τη σύζυγο σύντροφος μπορεί να θεωρηθεί δυναστικός, αλλά μια προσεκτικότερη ανάλυση θα αποκαλύψει μαθημένη ανασφάλεια ή και ενδιαφέρον. Η υπερπροστατευτική μητέρα ενδεχομένως να αναπαράγει καταστάσεις, που βίωσε στην οικογένεια καταγωγής ή να προσπαθεί να αποφύγει την παραμέληση, που είχε ζήσει η ίδια.
3. Έλεγχος συναισθήματος: Αυτή η παράδοξη τεχνική αποσκοπεί στην κατανόηση των συνεπειών ενός αρνητικού συναισθήματος πάνω στους άλλους με τον εκούσιο και προγραμματισμένο χειρισμό του από τον συμβουλευόμενο. Για παράδειγμα, ο θεραπευτής ζητά από τον πελάτη να επιδείξει αγχωτική ή υπερπροστατευτική συμπεριφορά προς κάποια πρόσωπα, έχοντας προκαθορίσει το πλαίσιο, τη χρονική διάρκεια και την κλιμάκωση του ρόλου. Ο πελάτης, για να μπορέσει να ανταπεξέλθει στη διαδικασία, πρέπει να μελετήσει και να προβάρει το συναίσθημα, να εξασκηθεί στην αυτοπαρατήρηση και στην καταγραφή των αντιδράσεων των άλλων και να εξηγήσει τα κίνητρα, τις θετικές και αρνητικές επιπτώσεις, καθώς και τη λειτουργικότητα της συμπεριφοράς στην επίλυση προβλημάτων ή στην πρόκληση συγκρούσεων. Σε μια άλλη παραλλαγή, ο θεραπευτής μπορεί να συστήσει αναποφασιστικότητα και αναβολή όλων των σημαντικών συζητήσεων μεταξύ των ενδιαφερομένων, ώστε να γίνει κατανοητή η συνεπακόλουθη περιπλοκότητα, που αποδομεί την οικογενειακή συνοχή, διαιωνίζει τα λανθάνοντα συναισθήματα και ενισχύει τις παρανοήσεις.
4. Εξάσκηση επικοινωνιακών δεξιοτήτων: Ο θεραπευτής εκπαιδεύει τα μέλη της οικογένειας στην ενεργητική ακρόαση, στην αντανάκλαση συναισθήματος (ανακάλυψη, προβολή και ερμηνεία των συναισθημάτων, που κρύβονται πίσω από περιστατικά και καταστάσεις), στην παράθεση επιχειρημάτων με τη σειρά, χωρίς διακοπές και περισπασμούς, στη θέσπιση κανόνων διαλόγου, στην ανάπτυξη θέσεων της αντίθετης πλευράς, στην ιδεοθύελλα, στην ιεράρχηση και επίλυση προβλημάτων.
5. Καθιέρωση περιόδων αλληλεγγύης και φροντίδας: Δεδομένου ότι η ρουτίνα, οι ιεροτελεστίες, η ανία και η προβλεψιμότητα είναι οι μέγιστοι αντίπαλοι του πόθου, της έκπληξης, του απρόσμενου, της ηδονής και της λαγνείας, ο σύμβουλος προτρέπει στην από κοινού οργάνωση ημερών αλληλοκατανόησης, διαφορετικότητας, πρόκλησης και ερωτικού παιχνιδιού, συνήθως σε πλαίσια που σε τίποτα δεν θυμίζουν τις τετριμμένες διαδικασίες (ταξίδια, αλλαγή χώρου, τροποποίηση ωραρίων κλπ).
6. Η τεχνική της άδειας καρέκλας: Ο σύμβουλος τοποθετεί μια άδεια καρέκλα και παροτρύνει τους θεραπευόμενους να εκφράσουν τα συναισθήματά τους προς το φανταστικό συνομιλητή, που κάθεται εκεί. Έπειτα ο πελάτης κάθεται κι αυτός και επιχειρεί να απαντήσει σε όσα πριν ο ίδιος εξέφρασε.
7. Οικογενειακός σχεδιασμός: Ο θεραπευτής συνδράμει τα μέλη της οικογένειας στην αναπαράσταση σκηνικών, συνήθως συγκρουσιακών, στο παίξιμο ρόλων και έπειτα ζητά την τροποποίηση της σκηνοθεσίας, ανάλογα με τις επιθυμίες του καθενός από τα μέλη. Έτσι διδάσκεται ο σχεδιασμός και ο επαναπροσδιορισμός των αναγκών, ενώ φωτίζονται πλευρές, που είχαν αποσιωπηθεί στην πραγματικότητα.
8. Το οικογενειακό δέντρο ή γενεόγραμμα: Με τη χρήση συμβόλων καταγράφεται η ιστορία, οι σημαντικές ημερομηνίες και τα κρίσιμα γεγονότα στη διαχρονική πορεία τριών γενεών. Ανακαλύπτονται σχήματα, που έχουν μεταβιβαστεί, πρότυπα και επαναλήψεις καταστάσεων, μέλη και συμβάντα, που αποτέλεσαν σταθμό στη διαμόρφωση της οικογενειακής ταυτότητας, προσδοκίες, που δεν ευτύχησαν της πραγμάτωσης, ματαιώσεις και μελλοντικές προβολές στα παιδιά.

* Ο Ευστράτιος Παπάνης είναι επίκουρος καθηγητής Κοινωνιονολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Κυριακή, 15 Μαϊος 2016 21:52

Αναγνωρίστε την προπαγάνδα

Η ενδελεχής και ώριμη απόφαση είναι ο εχθρός της προπαγάνδας και η μισή αλήθεια ο καλύτερος σύμμαχος.

Εάν έχετε προσωπικότητα, που συναινεί, αισθάνεστε ασφάλεια στις προτιμήσεις της μάζας, διαθέτετε κοινή λογική, χαρακτηρίζεσθε ως μέσος πολίτης, τότε η πιθανότητα είναι πως κάποτε εμπιστευθήκατε ένα προϊόν ή ασπασθήκατε μια ιδεολογία, αποκύημα ψυχολογικών και κοινωνιολογικών σχεδιασμών. Η χαρά, δηλαδή, όσων ασχολούνται με τις στατιστικές και κυρίως όσων τις εκμεταλλεύονται, για να διακινήσουν σκέψεις, αντιλήψεις, εμπορεύματα.

Αν κάποτε παρακολουθήσατε χωρίς να οργισθείτε, τη σύγκριση ενός προϊόντος με ανώνυμα άλλα παρεμφερή είδη και σπεύσατε να το αγοράσετε, επειδή αξιολογήσατε ορθά την εγκυρότητα του τεστ ή γιατί αφέθηκε να εννοηθεί πως η σιωπηλή και άμορφη πλειοψηφία το ενέκρινε, τότε απολαύστε την ένταξή σας στη μεγάλη τάξη «της μαρίδας», που αποκαλούν υποτιμητικά οι έμποροι των εθνών.

Αν ανήκετε σε όσους δέχονται να βομβαρδίζονται από μεγάλης διάρκειας, καθημερινές, συχνότατες ρεκλάμες με μαρτυρίες συνηθισμένων, οικείων ανθρώπων, που σας μοιάζουν, με παρεμβαλλόμενες απόψεις πληρωμένων ή ψεύτικων ειδικών, τότε έχετε πέσει θύματα πλύσης εγκεφάλου.

Εάν εύκολα αποδέχεστε γενικόλογα συμπεράσματα, όπως αυτά που ακούμε στα ζώδια ή γράφουμε στο Facebook και αν σας έλκουν οι μεγαλοστομίες και η επίκληση των ιδανικών, όπως ελευθερία, αδελφοσύνη, ισότητα, αγώνας, αλήθεια, δικαιοσύνη, τότε είστε επιρρεπής στην αποδοχή πολιτικών θέσεων, που θα μηρυκάσουν οι ποπολάροι…

Αν στις λεκτικές, τηλεοπτικές διαμάχες των παρουσιαστών και των πολιτικών, αντί να ακούτε επιχειρήματα επί της ουσίας, αρέσκεστε να μαθαίνετε τα άπλυτα προσωπικά δεδομένα των πρωταγωνιστών και επαναλαμβάνετε άκριτα μομφές για τον ιδιωτικό τους βίο, τότε επέσατε αδέλφια θύματα εσείς της ψυχολογικής τεχνικής, που διατείνεται πως, όταν πλήττουμε την πηγή ενός μηνύματος, καταρρέει και η φιλοσοφία της..

Αν μαγνητίζεστε από σύμβολα, ιεροτελεστίες, μυστικιστικές αναφορές, μεταφυσικά ιδεώδη, πανάρχαιες δοξασίες, τότε προσέξτε, γιατί σκοτεινές σύγχρονες οργανώσεις και ακραία συμφέροντα θα τα επικαλεστούν ή θα τα χρησιμοποιήσουν ως σημαία, που θα σας εντυπωσιάσει και θα υπαινιχθεί πως με κάποιο μαγικό τρόπο οι ιδιότητές τους αγκάλιασαν τη σημερινή ενσάρκωσή τους..

Αν προβληματίζεσθε από τα διπολικά διλήμματα του στυλ ή υποστηρίζεις κάτι ή ευνοείς το αντίθετό του, ας σημάνει συναγερμός μέσα σας, επειδή Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΕΝ ΘΕΤΕΙ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ και γιατί Η ΛΥΣΗ ΚΑΘΕ ΔΙΛΗΜΜΑΤΟΣ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΑΥΤΟ. Στη ζωή η επιλογές είναι πάντα περισσότερες από δύο.

Αν ο Ιησούς παρομοίασε τη Βασιλεία των Ουρανών με χίλια δυο καταληπτά για την εποχή πράγματα, πχ με άμπελο, με οικοδεσπότη, το έπραξε, για να τον κατανοήσουν οι άνθρωποι της εποχής και με αγνές προθέσεις. Τα αναλογικά επιχειρήματα σήμερα δεν έχουν καμιά αξία, επειδή αυτός, που τα επικαλείται, πρέπει να αποδείξει πρώτα τι σχέση έχει το Α με το Β, να σας πει, για παράδειγμα, ποιες οι ομοιότητες της κατοχής ή του φασισμού με τη σημερινή εποχή και τις τωρινές συνθήκες.. φυσικά καμιά.. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΕΝ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ, ΑΠΛΩΣ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΝ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΛΑΘΗ ΤΟΥΣ.

Αν θεωρείτε ότι το παρελθόν κάποιου, προδικάζει τη συμπεριφορά του στο μέλλον, ή νομίζετε πως κάποιος επιδεικνύει μια ιδιότητα σε κάθε περίσταση, πχ φέρεται πάντα αλτρουιστικά, πλανάσθε πλάνην οικτράν, επειδή οι πράξεις δεσμεύονται περισσότερο από τις εκάστοτε συνθήκες, παρά από νομοτέλεια και ντετερμινισμό

Οι βασικές προϋποθέσεις της προπαγάνδας, σύμφωνα με τον Lippmann (1922) είναι οι ακόλουθες:

1. Πρόθεση του κράτους να εναρμονίσει τους στόχους των πολιτών με τις δικές του επιδιώξεις.

2. Ύπαρξη διαχωριστικών ορίων ανάμεσα στο συμβάν και στην κοινή γνώμη

3.Επιλεκτική διάχυση πλευρών της πληροφορίας.

4. Κοινή γνώμη, που έχει συνηθίσει να ερμηνεύει τον κόσμο με στερεότυπα, γενικευμένες κατηγορίες, διπολικές αναπαραστάσεις. Τα ΜΜΕ εμφανίζονται ως η ενδιάμεση ρυθμιστική αρχή ανάμεσα στις υποκειμενικές αντιλήψεις και την πραγματικότητα.

5. Κοινή γνώμη, η οποία αγνοεί πως η συμμετοχή της στις διεργασίες του δημοκρατικού πολιτεύματος υφίστανται μόνο κατ' επίφαση, επειδή η κυρίαρχη τάξη ελέγχει τη ροή της πληροφορίας, ανάλογα με τα συμφέροντά της.

6. Η προπαγάνδα πρέπει να διαχέεται σε όλες τις εκφάνσεις τη καθημερινότητας, για να είναι αποτελεσματική.

7. Το συναίσθημα νοείται ως συμπλήρωμα των ορθολογιστικών αντιλήψεων για την απεικόνιση της πραγματικότητας και μάλιστα αναπληρώνει σε μεγάλο βαθμό την έλλειψη σφαιρικής πληροφόρησης. Τα ΜΜΕ επιχειρούν μέσω μιας επιτυχούς ή ανεπιτυχούς μείξης συναισθήματος και εκλογίκευσης να παρουσιάσουν το γεγονός ή την είδηση υπό το πρίσμα της κυρίαρχης ιδεολογίας.

8. Οι πολίτες εσωτερικεύουν ως δικές τους πολιτικές τοποθετήσεις, ιδεολογίες και κουλτούρες, που παρουσιάζονται ως υποδειγματικές από τα ΜΜΕ. Ο άνθρωπός, εξαιτίας της περιορισμένης εμπειρίας, της έλλειψης εναλλακτικών, της ανεπαρκούς καλλιέργειας θεωρείται ως παθητικός δέκτης, ανίκανος να διαχειριστεί το συλλογικό, αλλά παραμένει υπεύθυνος μόνο για τον ατομικό προσδιορισμό του.

9. Η προπαγάνδα εμπερικλείει την έννοια του σχεδιασμού, της στρατηγικής και της βαθιάς γνώσης των ψυχολογικών – κοινωνικών δυναμικών της κοινής γνώμης.. Η απλοϊκή άποψη ότι οι ομάδες εξουσίας μπορούν εύκολα να διαχειριστούν τη μάζα, έχει προ πολλού ανασκευαστεί.

10. Η προπαγάνδα σήμερα νοείται ως ένα είδος συμβολαίου, οι όροι του οποίου μπορούν ανά πάσα στιγμή να τεθούν σε επαναδιαπραγμάτευση.

Κατά τον Ellul (1965) η προπαγάνδα αποτελεί ένα άθροισμα τεχνικών από ένα κέντρο εξουσίας προς μια ομογενοποιημένη, μέσω ψυχολογικών χειρισμών, ομάδα με σκοπό τη διασφάλιση της ενεργούς συμμετοχής ή της ανοχής ή της συναίνεσής της.

• Η προπαγάνδα δημιουργεί ανάγκες ή επιτείνει τις υπάρχουσες.

• Δραματοποιεί λανθάνοντα ή υπαρκτά συναισθήματα.

• Αναζωογονείται με την επανάληψη.

• Γίνεται πιστευτή, όταν εκπέμπεται από πολλές πηγές, που αλληλοσυμπληρώνονται.

• Είναι αποτελεσματικότερη όταν προβάλλει τα μηνύματά της σε φαινομενικά ουδέτερο πλαίσιο..

• Γίνεται περισσότερο πετυχημένη όταν τα νοήματά της δεν είναι διεκδικητικά ή απαιτητικά, αλλά φαντάζουν ως λογικά αποκυήματα της σκέψης των πολιτών.

• Δηλητηριάζει τον κριτικό λόγο, όταν ενσωματώνει τα αντίθετα επιχειρήματα με τέτοιο τρόπο, ώστε να τα γελοιοποιήσει, κάνοντας την κοινή γνώμη να υποθέσει πως μετέχει μιας δημοκρατικής αντιπαράθεσης.Εκτροχιάζει την ορθή σκέψη παρουσιάζοντας ψευδή δεδομένα ή αποσιωπώντας άλλα. Για παράδειγμα εμφανίζει μια ιδέα, ως πολύ πιο διαδεδομένη απ’ ό,τι πραγματικά είναι, έναν υποθετικό κίνδυνο ως απειλή, οδηγεί την κοινή γνώμη σε εκβιαστικά διλήμματα του τύπου «πτώχευση ή ξεπούλημα των βασικών δικαιωμάτων», «ανοχή στους μετανάστες ή διασάλευση της δημόσιας ασφάλειας», χωρίς να την εκθέτει σε ενδιάμεσες πιο μετριοπαθείς λύσεις.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Κυριακή, 15 Μαϊος 2016 21:33

Μάθημα Πρώτο Έρευνας

Όσοι από σας καταραμένοι είστε να μη συμβιβάζεστε από την επιφανειακή ερμηνεία και πίσω από το προφανές επιχειρείτε στοχαστική ματιά να ρίχνετε στις αιτίες των πραγμάτων, όσοι στην καταδίκη της αναζήτησης έχετε αφεθεί, και οι υποθέσεις σας σε δρόμους περίπλοκους και μοναχικούς σας οδηγούν, να θυμάστε πως το μυαλό και η καρδιά, αν επιβάλλουν τους δικούς τους νόμους, χωρίς πειθαρχία, μέθοδο, κίνητρο και δίχως πράξη, σε αδιέξοδα καταθλιπτικά και ναρκισσιστικά θα σας παρασύρουν.

Μην ξεχάσετε ποτέ ότι το μόνο που μπορείτε να τεκμηριώσετε είναι η παρατήρηση, η ταξινόμηση και η φευγαλέα απόδειξη. Γιατί η αλήθεια τόσο απροσπέλαστη γίνεται, όσο κάποιος θεωρεί πως την προσεγγίζει. Δίχτυ είναι, που εγκλωβίζει, που παγιδεύει, φανατίζει, ξεγελά, πόρνη και ίσκιος, που ξεφεύγει από την αγκαλιά, όποιου νομίζει πως την κατέχει.

Τότε να γνωρίζετε πως στο ορθό μονοπάτι βαδίζετε, όταν η απορία γεννά κι άλλα ερωτηματικά, όταν η πεποίθηση ξαναγίνεται αμφιβολία, όταν οι αλήθειες αμφισβητούν τις ρίζες τους και επιτίθενται στον κάτοχό τους, όταν ο νους φρικιά καταλαβαίνοντας πόσο πεπερασμένος είναι.

Οι ανθρώπινες ανάγκες ίδιες θα παραμένουν, επειδή περιγράφουν την περιπέτεια της ύπαρξης ανά τους αιώνες. Μεταβάλλονται όμως οι συνθήκες και τα όρια που τις εκφράζουν, και μέσα από την αλλαγή οι άνθρωποι, που μπορούν να τις τιθασεύουν. Στόχος σας τη σκυτάλη να δώσετε σε αυτούς, τους διαδόχους, που τη δική σας τόλμη θα αξιοποιήσουν, θα επεκτείνουν και θα σταθεροποιήσουν. Επειδή, σημάδι και οιωνός αναμφισβήτητος πως έχετε πλανηθεί, αν θεωρήσετε ότι οι άλλοι δεν σας καταλαβαίνουν και ότι προηγείστε της εποχής σας. Καμία επιστήμη ή γνώση ή συναίσθημα δεν θάλλει, παρά μόνο στο χώμα που το γέννησε, την ψυχή των ανθρώπων. Κι αυτό είναι εξίσου εύφορο, ακόμα κι αν έχει ρυπανθεί από το πρόσκαιρο και το ματαιόδοξο.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Published in Life Coaching

Μια νέα εκπαιδευτική δράση πρέπει άμεσα να εισαχθεί στα αναλυτικά προγράμματα των σχολείων, αλλά και στις δομές κατάρτισης ενηλίκων: Η διαχείριση της διαδικτυακής ταυτότητας του μαθητή και του πολίτη.

Είναι γεγονός ότι η διείσδυση του Ίντερνετ ως μέσου αλληλεπίδρασης και παραγωγής περιεχομένου έχει μεταβάλλει την καθημερινότητα και τις κοινωνικές δυναμικές. Όσοι αρνούνται την ιδιότητα του Διαδικτύου ως πάνδημης μεθόδου εξάπλωσης νοήματος, πολιτισμού και πολιτικών επιλογών, απλά εθελοτυφλούν.

Όμως, πόσοι έχετε συνειδητοποιήσει ότι η ενασχόληση με αυτό σχεδόν προϋποθέτει την οικειοθελή αναστολή βασικών δικαιωμάτων, που βασίζονται στις αρχές της ιδιωτικότητας.

Αναρτήστε φωτογραφίες σας από τις διακοπές και αυτόματα πληροφορήσετε τους συνδεδεμένους απατεώνες ότι απουσιάζετε από το σπίτι.

Πατήστε like σε προϊόντα, υπηρεσίες, τραγούδια, βιβλία, δημοσιεύσεις και σε λίγο το εμπορικό σας προφίλ έχει σχηματιστεί.

Ο γραπτός λόγος σπάνια έχει τη βιωματικότητα του προφορικού, όσο γλαφυρός κι αν είναι. Δημοσιεύστε κάτι αμφιλεγόμενο και πολλοί θα παρεξηγήσουν τις προθέσεις σας.

Υποκύψτε στο προφίλ της φιλήδονης γνωστής και δικηγόροι τεκμηριώνουν στοιχεία για το εις βάρος σας διαζύγιο.

Διαφημίστε την επιχείρηση και το ΣΔΟΕ θα αντλήσει πληροφορίες για το εύρος εργασιών σας.

Υποστηρίξτε μια ριζοσπαστική οργάνωση και η ΕΥΠ θα φακελώσει τη δράση σας.

Οι ψυχικά ευάλωτοι σύντομα θα εξαρτηθείτε από τις απαντήσεις και την απήχηση των δημοσιεύσεων.

Το Facebook σοφά αποφεύγει, προς το παρόν, να εισαγάγει την επιλογή ´ δεν μου αρέσει ´, για να αποφύγει συγκρούσεις ομάδων και προσώπων.

Ανεβάστε τη φωτογραφία των παιδιών σας και παιδόφιλοι στήνουν πανηγύρι.

Αναπτύξτε ασθενείς δεσμούς με αγνώστους και ξαφνικά θα διαπιστώσετε ότι οι πραγματικοί ισχυροί σας δεσμοί θα χαλαρώσουν.

Η ποιότητα ζωής δε βελτιώνεται από την έξαρση των ψηφιακών μας σχέσεων.

Η γοητεία του Διαδικτύου είναι η άμεση ανατροφοδότηση, η αστραπιαία παγκόσμια κοινωνική αντίδραση και ο καταιγισμός της πληροφορίας. Αν εμείς, η γενιά που ανακάλυψε το Ίντερνετ, δε μάθουμε να το τιθασεύουμε, η άγνοια θα υποσκάψει τις επόμενες.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

 

Οι ερευνητές, αλλά πολύ περισσότερο οι νεαροί χρήστες, συμφωνούν ότι το Facebook και το Twitter έχουν γίνει αχανείς τόποι κοινωνικής δικτύωσης, που σταδιακά χάνουν την αίγλη τους.

Ίσως στην Ελλάδα δεν είναι ακόμα ορατή η τάση αυτή, αλλά πλέον είναι δύσκολο για τους 15χρονους να έλκονται από τα μέσα, όπου συνυπάρχουν πλέον δύο ή και τρεις γενιές ταυτόχρονα. (Είναι τουλάχιστον περίεργο να μιλάς με τη μητέρα σου ή να ανακαλύπτεις στοιχεία της προσωπικότητας του πατρός στο Ίντερνετ)

Η επιβίωση στο Facebook μοιάζει με τη ζωή σε μια γιγαντιαία πολυπολιτισμική πόλη, χωρίς γειτονιές και διακριτά όρια.

Οι άσχετοι φίλοι κατακλύζουν τα προφίλ. Ο καθένας ανέχεται άτομα, που υποτίθεται πως άνοιξαν ένα δίαυλο αλληλεπίδρασης, αλλά ποτέ δεν έχουν ανταλλάξει έστω μία λέξη. Η ανάδειξη της προσωπικής διαδικτυακής ταυτότητας γίνεται δυσχερέστερη στο Facebook και πολύ περισσότερο η προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών μέσα από αυτό. Όσοι ασχολούνται με το marketing γνωρίζουν ότι οι ομάδες-στόχοι πρέπει να είναι ενεργές και όχι άχρωμες, ότι οι τάσεις γεννιούνται από το περιεχόμενο, τις συζητήσεις, τη σύγκρουση, το διάλογο, στοιχεία, που εξαφανίζονται μέσα στην τυχαία διασύνδεση διαφορετικών χαρακτήρων στο Facebook.

Οι περισσότεροι από τους χρήστες δεν είναι διαμορφωτές γνώμης, πρόσωπα, δηλαδή, που παράγουν νοήματα, ερμηνείες, αναλύσεις και είναι τόσο κεντρικά δικτυωμένοι, ώστε η άποψή τους να έχει βαρύτητα. Αυτούς θα τους συναντήσετε σε εικονικές κοινότητες εκτός Facebook, σε ιστολόγια και σε ομάδες ειδικών. Στο Fb, αλλά και στο Twitter περίσσεψε η αναμετάδοση περιεχομένου, η ελαφρότητα ( τα περισσότερα likes κερδίζουν φράσεις του στυλ ΄πίνω καφέ στην πλατεία’, η ανεπιθύμητη διαφήμιση και η αίσθηση ότι εκεί απλά χάνει κάποιος το χρόνο του.

Υποδεχθείτε τους εξειδικευμένους ιστοτόπους, τα μέσα που αναπτύσσονται όχι αδιάκριτα, αλλά βάσει των συγκεκριμένων ενδιαφερόντων των χρηστών, τους φορείς επικοινωνίας, που στηρίζονται ολοένα και περισσότερο στην εικόνα και το βίντεο εις βάρος του λόγου. Καλώς ήλθατε στην εποχή, που η φορητότητα των κινητών καθορίζει τη μορφή, αλλά και το περιεχόμενο.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Κυριακή, 15 Μαϊος 2016 21:04

Οι γέροντες των επαρχιών

Οι γέροντες στα χωριά και σε κάποιες συνοικιακές καφετέριες στην Αθήνα ερωτεύονται τις σερβιτόρες και ζουν για τη στιγμή που θα παραγγείλουν.

Εκείνες παιζογελούν με όλους κι έπειτα τους κοροϊδεύουν στα αγόρια τους. Μα ετούτοι άλλη παρηγοριά εκτός από το μύθο δεν έχουν. Και υποκύπτουν στη στερνή ηθελημένη πλάνη.

Οι γέροντες σε στέκια, όπου η κατάθλιψη σε υποδέχεται, διατάζουν τον καφέ τους, μετρούν τα ψιλά, και απολαμβάνουν τη μόνη πολυτέλεια στη ζωή τους. Σε λίγο όλα θα είναι μια σπατάλη: Τα λόγια τα μετρημένα, ο κουραστικός ύπνος πάνω στο τραπέζι, η αναπόληση, η αίσθηση του χρόνου, η καθαριότητα, η αντίληψη του τόπου, οι αναμνήσεις, η ανεκτικότητα των συγγενών, η προσμονή.

Τα προσχήματα τα πήρε ο καπνός στο τζάκι, οι συλλαβές βραδυπορούν και νοθεύουν τα νοήματα από τις βρώμικες, παλιές εφημερίδες.

Οι ηλικιωμένοι στα χωριά και στις αδιάφορες καφετέριες της Αθήνας έπαψαν να συζητούν για πολιτικά, για τα χρόνια τα περασμένα, για κατορθώματα και επιπλήξεις. Κάθε μέρα, αλήθεια νά ναι πρωί ή βράδυ – αδιάφορο-, απομακρύνονται από την πραγματικότητα των άλλων. Σπάνια ομιλούν μεταξύ τους. Έπαψαν να ακούν τους ήχους της ζωής, που αμείλικτα τους προσπερνά, βλέπουν μόνο όσα η φαντασίωση ορίζει.

Οι γέροντες των επαρχιών και της Αθήνας αδιαφορούν για το αδυσώπητο πρόγραμμα και τις συνήθειες, που τους κρατούσαν. Λησμόνησαν τους κήπους με τις ψευδαισθήσεις, που νόμιζαν πως θα αναστήσουν.

Αποχαιρετούν τη χαρά, καλησπερίζουν τις νύχτες, γιατί η ψυχή τους, πιο νέα από ποτέ, ετοιμάζεται να σαλπάρει. Κι αν αυτό μακάβριο ακούγεται σε όσους ακόμα εκστασιάζονται από τη φενάκη του βίου, στα θολά μάτια τους ήδη διακρίνονται τα ασύνορα πλάτη, που τους περιμένουν.

Αν η καρδιά σας είναι καθαρή, αν αυτά που σας κρατούν εδώ δεν γίνονται σκουριασμένες άγκυρες, που σας δένουν με τη λάσπη του λιμένα, θα τους δείτε, την ώρα του τέλους, να σαλπάρουν. Νέοι, άυλοι και εξαγνισμένοι θα σας φωνάξουν συγκινημένοι: θυμάμαι την πρώτη φορά που ήρθα στο μέρος τούτο. Κουνήστε το μαντήλι, μεθύστε με την έξαρσή τους και ευχηθείτε: Καλή αντάμωση, αγαπημένοι.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Κυριακή, 15 Μαϊος 2016 12:32

Ένοχη

Συνοδεύει τους ανθρώπους από τον Κήπο της Εδέμ, ως απόρροια της αμαρτίας, και προϋποθέτει τη γνώση του καλού και του κακού.

Ξεκινά από τη στιγμή που το παιδί θα αναγνωρίσει τον εαυτό του στον καθρέφτη και εδραιώνεται στην ηλικία 3-5 ετών ως αντίβαρο στη χαρά του παιχνιδιού, της προσωπικής έκφρασης και της αυθόρμητης πρωτοβουλίας.

Συνεπικουρεί ή καταρρακώνει την αγάπη, τον έρωτα, την κοινωνική δράση, την ηθική. Προκαλεί κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος, αλλά συνέχει τα μέλη μιας κοινότητας και αποτρέπει τις παρεκκλίσεις.

Αδελφή του πόθου, του φόβου, του διλήμματος, της νεύρωσης, της τραγικότητας. Νέμεσις με τη μορφή Ερινύας, χαρακτηριστικό ανθρώπων με πάθη και ορμή. Αριστουργήματα λογοτεχνικά γράφτηκαν, για να την εξυφάνουν, περιγράψουν, ερμηνεύσουν και σίγουρα ο καθείς κουβαλά μια Αντιγόνη μέσα του, που αναρωτιέται αν θα υπακούσει στον Θείο ή ανθρώπινο νόμο.

Η απουσία της δημιουργεί αναλγησία, αμοραλισμό, αντικοινωνικές προσωπικότητες, δολοφόνους κατά συρροή, ευδαιμονισμό, ηδονισμό. Όλοι οι μηχανισμοί άμυνας επιστρατεύονται, για να την καταπνίξουν, θεωρίες ανακατασκευάζονται, δικαιολογίες και επιχειρήματα εφευρίσκονται. Κι όμως αυτή βλοσυρή, αδέκαστη και αμείλικτη συμπορεύεται, αναζητώντας εξιλαστήρια θύματα και ποινές χωρίς συγκατάβαση..

Διαφέρει πολιτισμικά. Στις δυτικές ατομοκεντρικές κοινωνίες ακούγεται ως εσωτερική φωνή και στην ανατολική φιλοσοφία ως κοινωνικός έλεγχος και απομάκρυνση από την ομάδα ή τους θεϊκούς στόχους. Συσχετίζεται με αξίες, νόρμες, παραδόσεις. Η ζωή χωρίς αυτήν θα ήταν απαλή, αν οι ανθρώπινες δράσεις δεν ήταν ανταγωνιστικές. Πρόκειται για ένα από τα ζοφερότερα συναισθήματα: Την ενοχή.

Κι αν, κατά την ψυχανάλυση, η πρώτη της εκδήλωση εδράζεται στον έρωτα προς το γονέα του αντιθέτου φύλου, κατά την ενήλικη ζωή επεκτείνεται σε κάθε έκφανση. Για όσα πράξαμε πληγώνοντας άλλους, για εκείνα που δεν κάναμε, για ενέργειες κάποιων, που δεν αποτρέψαμε, για σκέψεις άνομες και παρορμήσεις μη επιθυμητές. Οι τελειοθήρες πιστεύουν πως δεν έκαναν αρκετά, όσοι διαθέτουν ανελαστικό υπερεγώ, ότι κάθε τι είναι λάθος, όσοι ασπάζονται το σχετικισμό χάνονται μέσα στους κανόνες, που οι ίδιοι μεταβάλλουν, ανάλογα με την περίσταση..

Η σκιά της απειλεί όσους διασώθηκαν από ατυχήματα, εκείνους, που επεβίωσαν, ενώ άλλοι δεν τα κατάφεραν. Ο φόρος της βαρύς για τις μητέρες, που μόλις γέννησαν και δεν πλημμύρισαν από συναισθήματα ευφορίας για το βρέφος: Λογισμοί αποτροπιαστικοί, ενάντιοι στις προσδοκίες, που αργότερα θα μεταλλαχθούν σε υπερπροστατευτικότητα ή σε κατάθλιψη. Η γυναικεία φύση συνώνυμη της ενοχής ανά τους αιώνες, φορτώθηκε τα αιτήματα για αγνότητα, σεμνοτυφία, πορνεία, πανάκεια. Ακόμα και στην κακοποίηση, το μαζοχισμό, την ταπείνωση, το αδηφάγο πρόσωπό της παρίσταται αμετάκλητο: Αξίζω την τιμωρία, τον εξευτελισμό, τον πόνο.

Κατά τη γνωστική ψυχολογία η ενοχή προκαλείται από αυτόματες σκέψεις, που καταλογίζουν ευθύνες, ακόμα κι αν κάτι τέτοιο είναι παράλογο. Ανδρώνεται μέσα από φαύλους κύκλους συλλογιστικής. που χρεώνουν, προσωποποιούν, μεγεθύνουν το αρνητικό και ελαχιστοποιούν το θετικό. Αν εκπορεύεται από τον κρυφό εαυτό και συνδυάζεται με την αυτόνομη ηθική, εκλαμβάνει υπαρξιακές διαστάσεις. Αν όμως, αναμιχθεί με κοινωνικό έλεγχο, μετατρέπεται σε ντροπή, καταισχύνη, όνειδος, διαπόμπευση.

Όσοι ονειρεύονται έλεγχο των μαζών την έχουν αναγάγει σε όπλο προπαγάνδας, για να καταστείλουν, να ψέξουν, να καθηλώσουν, να υποτάξουν: ´Εσείς φταίτε για την κρίση. Η οικονομική δυσπραγία σας αξίζει. Μαζί τα φάγαμε ´ Εφόσον είσαι άνεργος, δεν έχεις δικαίωμα να λέγεσαι καλός πατέρας, αφού δεν φέρνεις πόρους στην οικογένεια ´

Το σχολείο και οι γονείς, το σύστημα εκπαιδεύουν σε αυτήν από νωρίς, για να αποφύγουν πρωτοβουλίες, καινοτομίες, ρίσκα και για να βεβαιωθούν πως οι σύννομες ή αποδεκτές συμπεριφορές θα ακολουθηθούν: ‘ Άλλη μια μπουκιά για το μπαμπά, τη μαμά, το Χριστούλη ´ Όλη τη μέρα ακούς μουσική.. Δεν θα περάσεις στο Πανεπιστήμιο, ενώ οι φίλοι σου θα είναι φοιτητές.

Η καταναλωτική μανία εισήγαγε μορφές ενοχής, που οδηγούν σε ψυχαναγκασμό: Παραβίασες τη δίαιτα, δεν ξοδεύεις αρκετά για τα παιδιά, δεν ακολούθησες τη μόδα ή τις τάσεις της εποχής.

Η λαίλαπά της κατακυρίευσε και τους κοινωνικούς ρόλους: Δεν είσαι καλός εραστής / ερωμένη επειδή δεν είχες ΄γενναία στύση’, δεν έφτασες σε οργασμό, δεν εντρύφησες στο Κάμα Σούτρα, το ταντρικό σεξ ή δεν έδωσες βάση στα λόγια των τηλεοπτικών σεξολόγων, καταδίκη επειδή είσαι ανεπαρκής σύζυγος, τύψεις για τη διάλυση μιας οικογένειας, μειονεξία γιατί παρέμεινες ψηφιακά αναλφάβητος, αρά, καθόσον δεν καταρτίστηκες αρκετά, μομφή που δεν έχεις κατάλληλες γνωριμίες, επίκριση γιατί δεν έμαθες δέκα ξένες γλώσσες. Όσο περισσότερες οι απαιτήσεις για να θεωρηθεί κάποιος ολοκληρωμένος, τόσο οι ενοχές για την ασυμβατότητα των στόχων και του προσωπικού δυναμικού θα πληθαίνουν.

Η ενοχή η συνοδοιπόρος του ανθρώπου από τη γένεσή του, τον συντροφεύει μέχρι το τέλος του βίου του. Επειδή οι ρίζες της βρίσκονται στη θνητότητα, που σε αναγκάζει να αναπολείς το αιώνιο και να συμβιβάζεσαι με το εφήμερο και επιδερμικό.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Newsletter Subscribe

Όλα τα νέα και οι ενημερώσεις απευθείας στο email σας.

kyklos aspros 116x100

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΛΟΦΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 81100

ppy@aegean.gr

22510 36520 - 36580

Ακολουθήστε μας

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Γενικά στοιχεία

Υπηρεσίες

Η ομάδα μας

Συνεργασίες

Γιατί να μας προτιμήσετε

Διαφημιστείτε σε εμάς

Νομικά ζητήματα

© 2021 psichologia.gr. All Rights Reserved. Designed by Kosnet.gr