Displaying items by tag: Σώμα

φωτό από dream stime.com gr

Γράφει η Δήμητρα Μπαντζή

Ψυχή – σώμα. Δύο διαφορετικές λέξεις και διαφορετικές έννοιες. Ψυχική υγεία – σωματική υγεία, δύο διαφορετικές φράσεις, αλλά με την ίδια έννοια για την υγεία στη μεταξύ τους αλληλεπίδραση∙ κάποιες φορές άμεσα με την πρόκληση λιποθυμικού επεισοδίου σε ένα έντονο συναισθηματικό σοκ και άλλες φορές μακροχρόνια στην πρόκληση σωματικών ασθενειών. Ο νους και το σώμα έχουν αγαστή συνεργασία, παραμένει όμως το ερώτημα, τι είναι ψυχή. Το ίδιο ερώτημα αποτέλεσε στην αρχαιότητα την κύρια φιλοσοφική αναζήτηση: από το αν υπάρχει ψυχή έως την ευδαιμονία της.

Πρώτος ο Αριστοτέλης όρισε την ψυχή ως αδιαίρετη ύλη του ανθρώπινου σώματος και στην ανώτερη μορφή της ψυχής αναγνώρισε το νου, το συναίσθημα, τη βούληση και τη μνήμη. Ο Ιπποκράτης θεμελίωσε με την ιατρική τέχνη το «ΟΛΟΝ» της ανθρώπινης οντότητας ως ενιαίας και αλληλεξαρτώμενης. Η φιλοσοφία μάς έδωσε την κατεύθυνση όσον αφορά στην πραγματική ύπαρξη της ψυχής, όπως και ότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το σώμα. Ο πατέρας της ψυχολογίας, S. Freud (1896), μελετώντας και θεραπεύοντας τις σωματικές αντιδράσεις των υστεριών και των νευρώσεων εμβάθυνε στην ανάλυση του ψυχισμού αποκαλύπτοντας το τρίπτυχο της δομής της ψυχής: τον  συνειδητό εαυτό, την κορυφή του παγόβουνου, όπως ο ίδιος  το αναφέρει, δηλαδή όλα όσα βρίσκονται στο λογικό κομμάτι του ανθρώπου και έχει επίγνωση για αυτά, το υποσυνείδητο και το ασυνείδητο με όλες τις άγνωστες πτυχές του εαυτού, τις κρυφές σκέψεις, τις παρορμήσεις και τις ανάρμοστες επιθυμίες.   Ο C.

  • Jung (1917) -εκτός από το συνειδητό, το υποσυνείδητο και το ασυνείδητο- σύνδεσε την ψυχή με τα ένστικτα και τα αρχέτυπα, τα στοιχεία και τη γνώση χιλιάδων χρόνων που φέρομε και μας κάνει αυτό το ξεχωριστό ανθρώπινο Ον. Ο

 

μεταγενέστερος Albert Ellis (1962), έθεσε το αντιληπτικό κομμάτι στην ερμηνεία της ψυχής υποστηρίζοντας ότι «οι άνθρωποι δεν διαταράσσονται τόσο από τα γεγονότα, αλλά από την αντίληψη που έχουν γι΄ αυτά». Ο A.T. Beck (1989) ανέδειξε τον άμεσο επηρεασμό από το γνωσιακό κομμάτι, που πηγάζει από τα σχήματα, τις βασικές πυρηνικές πεποιθήσεις, που έχουν διαμορφωθεί από την παιδική ηλικία, τα βιώματα, τις μνήμες, τις εμπειρίες, το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον.

Η αλυσίδα της σύνδεσης για την ομαλή λειτουργία της ψυχικής και σωματικής υγείας έχει κυρίως να κάνει με τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, με όλες τις μοναδικές  ιδιότητες  και τα χαρακτηριστικά που τον συνθέτουν.  Ο πρώτος σταθερός κρίκος  που κρατά όλους τους υπόλοιπους είναι οι σκέψεις. Οι σκέψεις επηρεάζουν αμέσως τον επόμενο κρίκο, το συναίσθημα, ο οποίος με την σειρά του επηρεάζει τον αμέσως επόμενο κρίκο, την εμφάνιση της σωματικής αντίδρασης. Όπως υποστηρίζει ο Beck στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία είναι τα γνωσιακά λάθη, που χαρακτηρίζουν το άτομο, το οποίο δυσκολεύεται να διαχειριστεί τους έκλυτους εξωγενείς παράγοντες, τη συναισθηματική φόρτιση και τον έλεγχο των αρνητικών σκέψεων. Κάποια από αυτά είναι: η διπολική σκέψη, η καταστροφολογία, η υπεργενίκευση, τα αυθαίρετα συμπεράσματα, η παραγνώριση θετικών, τα «πρέπει» και η επιλεκτική αφαίρεση. Η ΓΣΨ σε αυτό που αποσκοπεί είναι στην αναδόμηση των δυσλειτουργικών σκέψεων.

Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική προσέγγιση, το άτομο, όταν δεν μπορεί να διαχειριστεί τους στρεσογόνους, ψυχολογικούς παράγοντες -κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς, ή εσωτερικές επιθυμίες και ενορμήσεις- τους  μεταφέρει συνειδητά στο ασυνείδητο κομμάτι του εαυτού του. Χρησιμοποιώντας τους μηχανισμούς άμυνας προστατεύεται από το άγχος ή και προσαρμόζεται στις καταστάσεις. Όταν γίνεται υπερβολική χρήση των αμυντικών μηχανισμών, όπως π.χ της απώθησης, δεν ικανοποιούνται οι επιθυμίες και το συναίσθημα, αλλά εντείνεται η ψυχική πίεση, με αποτέλεσμα την αντίδραση είτε συμπεριφορική, είτε σωματική ή ακόμα και την εμφάνιση αγχώδους διαταραχής.

Οι πιο συνήθεις εκφάνσεις της σωματοποίησης του άγχους είναι δερματικά προβλήματα –π.χ. εξανθήματα, κνησμός-, πονοκέφαλοι, ημικρανίες, φαρυγγικές ενοχλήσεις, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, αλεξιθυμία, μυϊκοί πόνοι, οσφυαλγία. Για την ανακούφιση από το άγχος παρατηρείται συχνά η χρήση αλκοόλ, ναρκωτικών ουσιών, επεισόδια υπερφαγίας, βουλιμία. Από τις διατροφικές διαταραχές στην νευρική ανορεξία συμβάλλουν πολλοί παράγοντες με κύρια επιβαρυντικούς τους

 

ψυχολογικούς. Η ασθένεια συχνά αποτελεί διέξοδο συναισθηματικών ή κοινωνικών αναγκών, καθώς πολλές φορές απαλλάσσει το άτομο από πιεστικές ευθύνες ή το άτομο έχει δευτερογενή οφέλη, όπως π.χ. την απόλαυση φροντίδας ή την πρόκληση προσοχής. Κάποια άτομα μετατρέπουν τη συναισθηματική δυσφορία σε σωματική, εστιάζοντας σε υπερβολική και επίμονη ανησυχία σχετικά με το σώμα και την όποια ενόχληση σε πεποίθηση και φόβο για νόσο φτάνοντας στην υποχονδρίαση. Κατά το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-V) σε όλες τις αγχώδεις διαταραχές, στον πανικό με ή χωρίς αγοραφοβία, στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, στις ειδικές φοβίες, στο μετατραυματικό στρες, στην κοινωνική αγχώδη διαταραχή, στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή διαπιστώνονται σωματικές διαταραχές. Κοινές όλων είναι: η ταχυκαρδία, η εφίδρωση, το αίσθημα πνιγμού, η δυσκολία αναπνοής, η ναυτία, το αίσθημα ζάλης, το τρέμουλο, οι μυϊκοί ένταση, οι γαστρεντερικές διαταραχές, η αϋπνία. Στην κατάθλιψη αναφέρονται διαταραχές στον ύπνο με εκδήλωση υπνηλίας ή αϋπνίας. Από τις πιο σημαντικές σωματικές διαταραχές εξαιτίας του στρες είναι οι διαταραχές του ύπνου, όπως: δυσκολία στην επέλευση ή διατήρηση του ύπνου, πρώιμη πρωινή αφύπνιση και μη ικανοποιητικός ύπνος. Σύμφωνα με τις μεταβολικές θεωρίες, ο ύπνος είναι απαραίτητος, γιατί κατά τη διάρκειά του πραγματοποιούνται βιολογικές διεργασίες αναπλήρωσης χρήσιμων ουσιών, όπως των νευροδιαβιβαστών -π.χ. σεροτονίνης-, επιταχύνεται η μιτωτική κυτταρική διαίρεση, η επούλωση των ιστών και αποκαθίστανται οι ενεργειακές απώλειες. Αντίθετα, σε μελέτες αποστέρησης του ύπνου καταγράφεται σημαντική κόπωση, έλλειψη συγκέντρωσης, ευερέθιστη συμπεριφορά, απώλεια μνήμης, χαμηλή απόδοση, αυξημένος κίνδυνος ατυχήματος.

Στην αντίληψη απειλής ενεργοποιείται ένα σύνολο αντιδράσεων στον οργανισμό, το οποίο έχουμε κληρονομήσει από το εξελικτικό μας περιβάλλον, προετοιμάζοντας το σώμα για «πάλη ή φυγή», ώστε να αντιμετωπίσει έγκαιρα το άτομο κάποια απειλή, εξωτερικό κίνδυνο –πραγματικό ή μη-, αλλά και εσωτερικό, που προέρχεται από ανησυχία, φόβο ή μαθημένη αντίδραση. Ως εκ τούτου, ενεργοποιείται το υπεύθυνο για την εγρήγορση και το φόβο σύστημα (νοραδρενεργικό), με αποτέλεσμα την απελευθέρωση νορεπινεφρίνης και την πρόκληση του άγχους. Όταν το άτομο βιώνει στρες για μεγάλο χρονικό διάστημα, εκκρίνονται υψηλά επίπεδα (κορτιζόλης), η ορμόνη που βοηθά το σώμα να ρυθμίζει την αντίδρασή του στο άγχος. Η νευροεπιστήμη έχει αποδείξει την αλληλεπίδραση του εγκεφάλου με το σώμα μέσω του αυτόνομου, κεντρικού και περιφερειακού νευρικού συστήματος. Στην

 

καταθλιπτική εμβροντησία, παρατηρείται αλαλία, όπως και ότι ο ασθενής δεν ελέγχει απολύτως καμία σωματική λειτουργία.

Ο εγκέφαλος με την πλαστικότητα, την ομοιόσταση και το ανοσοποιητικό σύστημα έχει την ικανότητα της αυτοΐασης ολόκληρου του οργανισμού. Στο χρόνιο στρες με την υψηλή έκκριση των ορμονών του αποδυναμώνεται το ανοσοποιητικό σύστημα κάνοντας το άτομο περισσότερο ευάλωτο σε φλεγμονές και άλλες ασθένειες. Κατανοώντας τη λειτουργία του εγκεφάλου συνειδητοποιούμε την αλήθεια της λαϊκής ρήσης «αρρώστησε από την στεναχώρια του» ή «έχει χάσει τον ύπνο του…», σοφία που προέκυψε κρίνοντας το αποτέλεσμα από την παρατήρηση της αιτίας. Ανάλογα με τον χαρακτήρα του κάθε ανθρώπου, μετά από μελέτες οι καρδιολόγοι Friedman και Roseman κατέληξαν στο συμπέρασμα, πως οι άνθρωποι με προσωπικότητα τύπου Α (αυτό-απαιτητικοί, ανταγωνιστικοί, φιλόδοξοι, με αναζήτηση γρήγορης επιτυχίας και αναγνώρισης και με το ανικανοποίητο αίσθημα) ήταν επιρρεπείς στην εμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων και την ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου σε αντίθεση με άτομα με προσωπικότητα τύπου Β (ήρεμοι

,ευπροσάρμοστοι). Οι άνθρωποι τύπου Γ (εσωστρεφείς, ευαίσθητοι, επιφυλακτικοί, ενοχικοί, μη διεκδικητικοί) ήταν πιο επιρρεπείς σε ασθένειες όπως ο καρκίνος και το άσθμα. Τα νοσήματα που συνοδεύονται από άγχος είναι πολλά. Ενδεικτικά αναφέρονται νευρολογικές καταστάσεις, ενδοκρινικές -π.χ υπερθυρεοειδισμός, υποθυρεοειδισμός-, αναπνευστικές και μεταβολικές -π.χ. υπογλυκαιμία, συστηματικός ερυθηματώδης λύκος-, κάποια από τα αυτοάνοσα νοσήματα και καρκίνος. Σε μελέτες στην επίδραση του άγχους και της κατάθλιψης στην εξέλιξη  των χρόνιων νοσημάτων αναφέρεται συννοσηρότητα της κατάθλιψης με τον καρκίνο σε ποσοστό 20-40%, με τη νόσο Parkinson (40%), με τη σκλήρυνση κατά πλάκας (15-50%), με το χρόνιο πόνο (30-60%). Στη νόσο Αλτσχάιμερ έχει αποδειχτεί ότι η μακροχρόνια έκθεση σε στρεσογόνους παράγοντες συμβάλλει σημαντικά στην εμφάνιση όσο και στην εξέλιξη της νόσου προκαλώντας βλάβη στα εγκεφαλικά κύτταρα και στη λειτουργία της μνήμης, αποδεικνύοντας τη σύνδεση της κατάθλιψης με τη νόσο αυτή.

Αντίστροφα, με την εμφάνιση των όποιων σωματικών ασθενειών επηρεάζεται η ψυχική υγεία. Μέσω του αυτόνομου νευρικού συστήματος ο πόνος συνδέεται με το συναίσθημα. Έτσι, ξεκινά ένας φαύλος κύκλος επιδεινώνοντας περισσότερο τη σωματική υγεία ή και προκαλώντας ψυχικά νοσήματα, όπως κατάθλιψη. Πολλοί ασθενείς που τους χορηγήθηκε το ψευδοφάρμακο (Placebo) ανάρρωσαν, με την ιδέα ότι μετά τη λήψη θα γίνουν καλά ή γιατί μείωσαν την ανησυχία για την ασθένεια από

 

την οποία πάσχουν. Κάτι αντίστοιχο έχει παρατηρηθεί και με τον «πόνο μέλους φάντασμα», όπου ασθενείς μετά από ακρωτηριασμό εξακολουθούσαν να αισθάνονται τον ίδιο πόνο στο ανύπαρκτο ακρωτηριασμένο μέλος, όπως πριν τον ακρωτηριασμό. Ας κάνουμε έναν παραλληλισμό: Φανταστείτε πάνω στο ανθρώπινο σώμα ένα δέντρο. Τώρα φανταστείτε το δέντρο αντεστραμμένο, δηλαδή τις ρίζες του πάνω στο κεφάλι (στον εγκέφαλο) και τα κλαδιά και τα φύλλα σε όλο το σώμα. Όσο πιο γερές είναι οι ρίζες του δέντρου, τόσο πιο υγιές και ζωντανό είναι το δέντρο, χάρη στο άπλετο οξυγόνο που του παρέχεται μέσω της αναπνοής, το ίδιο απαραίτητο οξυγόνο που χρειάζεται και ο ανθρώπινος οργανισμός. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, όταν  το έδαφος του εγκεφάλου είναι φιλικό, γεμάτο θετικές σκέψεις και συναισθήματα, όπως αγάπη, αισιοδοξία, αυτοεκτίμηση, ρεαλισμό, ικανοποίηση για κάθε μικρή ή μεγάλη επιτυχία, τόσο πιο υγιές είναι και το σώμα. Αντίθετα, αν το έδαφος του εγκεφάλου είναι εχθρικό, γεμάτο αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα, όπως μίσος, απαισιοδοξία, αντιπαλότητα μεταξύ λογικής και συναισθήματος -τον λεγόμενο θυμό-, φόβο και απελπισία, η ψυχική και σωματική υγεία αποδυναμώνονται.

Εκτός από την ψυχοθεραπεία, ακόμα και χωρίς να υπάρχει ψυχικό νόσημα, υπάρχουν ευχάριστες και δημιουργικές μέθοδοι, όπως η Art Therapy μέσω εικαστικών τεχνών, η δραματοθεραπεία, η χοροθεραπεία ή η μουσικοθεραπεία, που βοηθούν στην αυτοβελτίωση, χαλάρωση, εκτόνωση, αποκατάσταση ή και ανακάλυψη του ασυνείδητου εαυτού. Η τεχνική του  διαλογισμού,  επίσης,  ενδείκνυται  για  τα θετικά της αποτελέσματα (Zeidan et. Al, 2013). Από απεικονιστικές μελέτες του εγκεφάλου ανθρώπων που έκαναν χρόνια διαλογισμό, προκύπτει ότι επέρχονται μόνιμες αλλαγές στα τμήματα του εγκεφάλου που ελέγχουν τα συναισθήματα και τον πόνο. Η συγκέντρωση και εστίαση στην αναπνοή και την επιλεκτική προσοχή επιτυγχάνει τον έλεγχο της σκέψης και επιπλέον αυξάνει την επίγνωση του εαυτού. Ακόμα, υποστηρίζεται ότι βοηθά στην εξισορρόπηση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού και αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η πιο γνωστή του μορφή είναι το Mindfullness.

Όλοι οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι το πολυτιμότερο αγαθό είναι η υγεία η σωματική βάζοντας την ψυχική υγεία και την ευδαιμονία, σε υποδεέστερη θέση. Απορροφημένοι από τους γρήγορους ρυθμούς της ζωής, στη σύγχρονη κοινωνία που ζούμε, αγνοούμε τα προειδοποιητικά σήματα που στέλνει το σώμα, για την ψυχική πίεση που έχει υποστεί . Δυστυχώς, δεν αρκούν οι ευχές, για να είμαστε υγιείς. Χρειάζεται να γνωρίσουμε πώς έχει χτιστεί η πυραμίδα του εαυτού μας. Σε όλα όσα μας πιέζουν, στα χιλιάδες «γιατί» που απευθύνουμε προς τους άλλους, θα πάρουμε

 

απλά απαντήσεις, αλλά όχι λύσεις. Αντίθετα, αν τεθούν προς τον εαυτό μας, θα πάρουμε τις λύσεις αν δώσουμε ειλικρινείς απαντήσεις. Αρκεί να στοχαστεί ο καθένας το πόσο διατεθειμένος είναι να  αναγνωρίσει  από  πού  πηγάζουν  οι  σκέψεις του, αν είναι πραγματικές ή αντικατοπτρίζουν κάποιο κρυμμένο φόβο, κάποια ανησυχία, θυμό ή κάποιο παιχνίδι στις σκιές∙ το πόσο διατεθειμένος είναι ο καθένας να γνωρίσει όλα τα μύχια συναισθήματα, βρίσκοντας τη δύναμη της θέλησης, αυτή την τεράστια πηγή ενέργειας ικανή να αλλάξει το ΟΛΟΝ∙ το πόσο διατεθειμένος είναι να γνωρίσει και να φέρει το περιεχόμενο του ασυνείδητου στον συνειδητό εαυτό, να δουλέψει και να φτάσει, εν τέλει, στην αυτοπραγμάτωση του, πρώτα και πάνω από όλα δίνοντας την προσοχή που χρειάζεται να ακούσει όσα καθημερινά του ψιθυρίζει η ψυχή του, πριν γίνουν ΚΡΑΥΓΗ.

Μπαντζή Δήμητρα Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας Εξειδίκευση στην Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

Πηγές:

 

  • Freud Sigmud. Εισαγωγή στην ψυχανάλυση, μετάφραση Πάγκαλος Α. 2010
  • Jung Carl Gustav. Η ψυχολογία του ασυνείδητου, εκδ. Ιάμβλιχος 2010
  • Θωμάς Καπάκογλου, 2013
  • pdf
  • Σολδάτος, Κ.Ρ. (επιμ) (1993) Διαταραχές του Ύπνου. Αντιμετώπιση στη Γενική Ιατρική. Ιατρικές Εκδόσεις, Αθήνα.
  • DIMITRIS TSOUKALAS, MD METABOLIMIC MEDICINE
  • Robertson M.M, Cantona CL (eds). Depression Physicall IIIness. J. Wiley and Sons. 1997.
  • Ομιλία Ι. Σωτηρόπουλου στο Ίδρυμα Ευγενίδου 8/4/2012.
  • Friedman M., Roseman R.H., Association of specific overt behavior withblood and cardiovascular, JAMA 169 (1959), 1286-1296
  • Omato JP, Hand MM, et al: Warning signs of a heart attack. Circulation 104:1212,2001.
  • Zeidan, F., Grant J.A., McHaffie, J.G., & Coghilla, R.C. (2013)
Πέμπτη, 11 Αυγούστου 2016 15:19

Σώμα και Εαυτός: Είμαι το σώμα μου

Πίσω από τις σκέψεις και τα συναισθήματά σου αδερφέ μου, στέκεται ένας ισχυρός διοικητής,
ένας άγνωστος σοφός- ο Εαυτός. Κατοικεί μέσα στο σώμα σου, είναι το σώμα σου.
Φ. Νίτσε

 

Ξεκινώντας από το 17ο αιώνα και τον Καρτέσιο ο δυτικός πολιτισμός άρχισε να δίνει έμφαση στο διαχωρισμό της υποκειμενικής ανθρώπινης εμπειρίας (λογική, σκέψη, πνευματικότητα), από τον αντικειμενικό κόσμο της ύλης, ο οποίος περιλαμβάνει το σώμα μας και το φυσικό σύμπαν.

Η ιδέα αυτή του διαχωρισμού του σώματος από το πνεύμα ενσωματώθηκε σε μεγάλο βαθμό στο δυτικό πολιτισμό, ο οποίος άρχισε να τον αναπαράγει (Καρτεσιανός δυισμός).

Η αντίληψη αυτή επηρέασε όλες τις επιστήμες και χωρίς η ψυχολογία να αποτελέσει εξαίρεση ασχολήθηκε συστηματικά με ερωτήματα σχετικά με το νου και αγνόησε εντελώς το σώμα.

Ακόμα όμως και στις περιπτώσεις που το σώμα έκανε την εμφάνισή του ως αντικείμενο μελέτης, η έρευνα περιορίστηκε στη βιολογία και κυρίως στη μελέτη του εγκεφάλου και της λειτουργίας του. Βέβαια ο διαχωρισμός σώματος πνεύματος έχει πλέον χαθεί, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό. Υιοθετείται μία μονιστική άποψη, κατά την οποία υπάρχει ένα μόνο υλικό και αυτό είναι το φυσικό βιολογικό υλικό. Η προσέγγιση αυτή έδωσε έμφαση στη γενετική βάση της συμπεριφοράς.

Παρόλα αυτά οι πρόσφατες προσεγγίσεις της ψυχολογίας διατηρούν μία κριτική στάση απέναντι στις παραπάνω απόψεις. Η θεώρηση μόνο του βιολογικού παράγοντα ή ο διαχωρισμός σώματος – πνεύματος είναι πολύ απλουστευτικές προσεγγίσεις.

Ο άνθρωπος πρέπει να θεωρηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να αναγνωρίζεται η βιολογική, η ψυχολογική και η κοινωνική του διάσταση. Το σώμα μας είναι στην ουσία το μέσο επικοινωνίας μας με το περιβάλλον και με τους άλλους. Είναι το όχημα με το οποίο κάνουμε το ταξίδι μας σε αυτόν τον κόσμο. Μέσω του σώματος μας ζούμε την καθημερινότητά μας, είναι αδύνατο να ξεχωρίσουμε το σώμα μας από το ποιοι είμαστε και πως ενεργούμε στην κοινωνική σφαίρα.

Για παράδειγμα οι σωματικές διαφορές ανδρών και γυναικών δεν είναι μόνο οι φυσικά δοσμένες.

Όλοι μας δουλεύουμε καθημερινά, συνειδητά ή μη, με σκοπό να μεταμορφώσουμε τους φυσικούς βιολογικούς εαυτούς μας. Δεν είναι εύκολο όμως να προσδιοριστεί σε ποιο βαθμό το σώμα μας και η βιολογία μας καθορίζουν αυτό που είμαστε.

Αν δεχτούμε ότι η αίσθηση του εαυτού έρχεται από το σώμα μας, σε ποιο βαθμό μπορούμε να αλλάξουμε την ταυτότητά μας αλλάζοντας το σώμα μας; Δίαιτες, φάρμακα, άσκηση, ακόμα και επιλογή ρούχων αποτελούν τρόπους για την αλλαγή της εικόνας του σώματος. Ποιο είναι το ιδανικό βάρος για εμάς, ο ιδανικός σωματότυπος; Φανταζόμαστε τον εαυτό μας με μεγαλύτερo ή μικρότερο μυικό όγκο, αλλάζουμε τα μαλλιά μας, ακόμα και το χρώμα του δέρματος ή των ματιών αποτελούν αντικείμενο αλλαγής. Όταν όλα αυτά δεν είναι αρκετά ακολουθούν πλαστικές επεμβάσεις για αλλαγή των χαρακτηριστικών του προσώπου ή του σώματος, ακόμα και τα χαρακτηριστικά του φύλου μπαίνουν σε αμφισβήτηση και διαδικασία αλλαγής. Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε έναν εαυτό “δουλεύοντας” το σώμα μας. Προκαλούμε τις καθιερωμένες απόψεις και τα πρότυπα του “φυσιολογικού” ή του “φυσικού σώματος”. Με αυτό τον τρόπο επιδεικνύουμε τις διαφορές μας και δημιουργούμε εναλλακτικές ταυτότητες μέσω μίας πληθώρας δραστηριοτήτων που τροποποιούν το σώμα όπως τα τατουάζ, το piercing ή το body building.

Όμως πόσο ελεύθερες είναι οι επιλογές μας; Ίσως να μην είναι και τόσο ελεύθερες όσο φαντάζουν. Στην πραγματικότητα το σώμα, η ταυτότητα και η κοινωνία επηρεάζουν αμοιβαία το ένα το άλλο. Το γεμάτο καμπύλες σώμα της Μέριλιν Μονρόε ήταν κάποτε σύμβολο θηλυκότητας ενώ το ιδανικό γυναικείο σώμα όπως παρουσιάζεται σήμερα, νεανικό, αθλητικό και αδύνατο απέχει πολύ από αυτό το πρότυπο.

Η κοινωνία και ο τρόπος που μας βλέπουν οι άλλοι παίζει ρόλο στο σχηματισμό του σώματος και της ταυτότητας. Χαρακτηριστική είναι η δημοτικότητα εκπομπών “ μεταμορφώσεων” στην τηλεόραση. Άτομα επιλέγονται για να τους δοθούν συμβουλές για ρούχα, δίαιτες ή ακόμα και για να κάνουν πλαστική εγχείρηση. Μεγάλος αριθμός ανθρώπων φαίνεται να πείθεται από την ιδέα ότι η ζωή τους θα αλλάξει μετά από αυτές τις “μεταμορφώσεις”. Μπορεί όμως η αναμόρφωση ή ο επαναπροσδιορισμός του σώματος να αλλάξει τη ζωή μας;

Σίγουρα όχι αν αυτό δεν συνοδευτεί με αλλαγές στις στάσεις και τη συμπεριφορά μας, φαίνεται όμως ότι συχνά το αγνοούμε αυτό και αναλώνουμε πολύ χρόνο και ενέργεια για να αποκτήσουμε την επιθυμητή εικόνα σώματος. Το γεγονός και μόνο ότι μπορούμε να κάνουμε πράγματα με το σώμα μας και να παρουσιάσουμε τον εαυτό μας με διάφορους τρόπους δείχνει ότι η ταυτότητά μας δεν είναι πλήρως καθορισμένη από την εικόνα του σώματος μας. Το σώμα μας δεν είναι μόνο η εικόνα που έχουμε ή η εικόνα που έχουν οι άλλοι για εμάς, περιλαμβάνει επίσης το νευρικό μας σύστημα, τον εγκέφαλο τις ορμόνες και τους νευροδιαβιβαστές, όλα αυτά είναι σε θέση να επηρεάσουν τη συμπεριφορά μας και το ποιοι είμαστε.

Ο κοινωνιολόγος Anthony Giddens (1991)σημείωσε πως οι άνθρωποι “χρησιμοποιούν” το σώμα τους μέσω της άσκησης για παράδειγμα ή της μόδας- για να τους βοηθήσει να επιδιώξουν συγκεκριμένους τρόπους ζωής – lifestyle. Το σώμα γίνεται ένα μέσο για να εκφράσουμε την ατομικότητα μας, τις φιλοδοξίες μας ή ακόμα και το δεσμό μας με ορισμένες ομάδες. Το σώμα μας γίνεται έτσι ένα δικό μας “έργο”. Το παραπάνω φαίνεται πολύ έντονα στην πρόσφατη ενασχόληση στη Δύση με την απόκτηση ενός “υγιούς σώματος”. Σπαταλώνται κάθε χρόνο εκατομμύρια σε γυμναστήρια και ινστιτούτα αδυνατίσματος καθώς και σε περιττά φάρμακα και συμπληρώματα διατροφής.

Ενώ το σώμα μας απειλείται όλο και περισσότερο από παγκόσμιους κινδύνους, εμείς ωθούμαστε να αναλάβουμε εξολοκλήρου την ευθύνη για το σώμα μας και να φροντίσουμε για αυτό.

Με τον τρόπο αυτό προάγεται μία εικόνα του σώματος ως ένα ασφαλές νησί μέσα σε ένα παγκόσμιο σύστημα που χαρακτηρίζεται από πολλαπλά ρίσκα. Όλα αυτά δεν έχουν ως σκοπό μόνο την πρόληψη ασθενειών, αυτό που ενδιαφέρει είναι να νιώσουμε καλά με το σώμα μας όπως αυτό εμφανίζεται στους άλλους.(Shilling 1997.)

Τι μας μένει από όλα αυτά; Είμαστε το σώμα μας και μέσω αυτού πραγματώνουμε τον εαυτό μας.

Βιώνουμε και χρησιμοποιούμε το σώμα μας πριν το σκεφτούμε και με τη χρήση του σώματός μας στις καθημερινές μας δραστηριότητες αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, σχετιζόμαστε με τους άλλους και με αυτή τη διαδικασία μαθαίνουμε για τον εαυτό μας.

Ειρήνη- Μαρία Νταντούτη

Αναφορές

Social Psychology Matters (2007), Wendy Hollway, Ηellen Lucey and Ann Phoenix, Open University Press

Anthony Giddens (1991) Modernity and Self – identity : Self society and Late Modern Age, London, Polity Press

Shilling C. (1997) “ The body and difference “in Woodward K ed Identity and Difference, London Sage

 

Newsletter Subscribe

Όλα τα νέα και οι ενημερώσεις απευθείας στο email σας.

kyklos aspros 116x100

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΛΟΦΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 81100

ppy@aegean.gr

22510 36520 - 36580

Ακολουθήστε μας

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Γενικά στοιχεία

Υπηρεσίες

Η ομάδα μας

Συνεργασίες

Γιατί να μας προτιμήσετε

Διαφημιστείτε σε εμάς

Νομικά ζητήματα

© 2021 psichologia.gr. All Rights Reserved. Designed by Kosnet.gr