Displaying items by tag: Ευστράτιος Παπάνης

Δευτέρα, 02 Μαϊος 2016 14:19

Ταξιδιωτικές Αναμνήσεις

Υπερπλήρες το πλοίο της επιστροφής την Κυριακή του Θωμά στο νησί. Αυτή τη φορά την κατάληψη είχαν κάνει οι φοιτητές, που επέστρεφαν απρόθυμοι στα καθήκοντά τους.

Είναι αλήθεια πως τον τελευταίο καιρό το προνόμιο αυτό κατέχουν οι χιλιάδες μετανάστες, που ψάχνουν οδούς διαφυγής. Είναι εξάλλου η μοναδική στιγμή πολυτέλειας, ακόμα και αν κοιμούνται σε καθίσματα, καταστρώματα, βάρκες, τουαλέτες.
Όμως οι πραγματικοί άρχοντες, οι βασιλείς στην ταλαιπωρία, οι τρισευτυχισμένοι σε παρόμοιες καταστάσεις, οι απόλυτα προσαρμοσμένοι και εύκαμπτοι είναι οι τσιγγάνοι, που κατά ορδές επελαύνουν στα νησιά. Στο γκαράζ έντεκα άτομα χώρεσαν σε ένα ελάχιστο αυτοκίνητο μαζί με χαλιά και μπιχλιμπίδια, αδιαμαρτύρητα, παιχνιδιάρικα, ακροβατικά. Μου είπαν τη βάσκανο μοίρα μου και τους ρώτησα πώς γιόρτασαν την παγκόσμια ημέρα για τους Ρομά.. Τι είναι οι Ρομά με ρώτησαν, γεμάτοι απορία και καχυποψία. Σίγουρος είμαι πια πως όλοι όσοι ασχολούνται με προγράμματα για βελτίωση της ποιότητας ζωής των τσιγγάνων είναι ή ηλίθιοι ή απατεώνες..
Παρέες-παρέες με κιθάρες, τράπουλες, χιούμορ, ιδεολογία, αποποινικοποιημένες κουκούλες οι φοιτητές έζωναν ασφυκτικά κάθε σημείο του καραβιού. Και κατά τις δώδεκα τα μεσάνυχτα, είχαμε περάσει το κάβο ντόρο, αποκαμωμένοι μετακίνησαν τα στρώματά τους στους διαδρόμους και τους μαιάνδρους κάθε καταστρώματος.
Όδευα και γω προς την καμπίνα μου, πηδώντας πάνω από σάκους, πόδια, ροχαλητά. Στο διάδρομο ένας φοιτητής, που κρατούσε σφιχτά μια όμορφη, νεαρή κοπέλα μου λέει: Αυτή είναι η κοινωνική ανισότητα. Άλλοι στις καμπίνες και άλλοι στρωματσάδα. Πήρα την κάρτα-κλειδί της καμπίνας, του την πρότεινα και του απάντησα: Ω μείραξ, πάρε την καμπίνα και δώσε μου την αγκαλιά και τις αναπνοές της κοπέλας, που έχεις δίπλα σου.
Δεν ανταπάντησε, αλλά έσφιξε την αγαπημένη του περισσότερο.
Καθώς έκλεινα την πόρτα ένιωσα διαπεραστικό και επίμονο το βλέμμα της νεαράς να με παρατηρεί..

Ευστράτιος Παπάνης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Published in Λογοτεχνία

Η ζωή του ανθρώπου είναι μία αφήγηση, όμοια με αυτήν που οι πρόγονοί μας διηγούνταν στις σπηλιές μετά το κυνήγι και χάραζαν στα τοιχώματα, για να μείνει ανεξίτηλη στο χρόνο. Είναι οι μύθοι, που αργότερα, καθώς εμπλουτίζονταν, ονομάστηκαν παράδοση, τέχνη, δημιουργία, πολιτισμός.

Τόσο έντονη είναι η ανάγκη να καταλείψουμε το απολίθωμα της ύπαρξής μας, που η ταυτότητα του εγώ ξεκινά ως πρόλογος μιας ιστορίας, που ψελλίζουν τα παιδιά ενώ παίζουν, την ώρα που συνομιλούν με τα άψυχα, προσωποποιώντας τα, καθώς ενσωματώνουν στο λόγο τα συναισθήματα, τις σκηνές και τις σχέσεις, που τους έκαναν εντύπωση.
Η ενίσχυση έρχεται άμεσα από τους μεγαλύτερους, που προτρέπουν το παιδί να θυμηθεί γεγονότα από το χθες, να διευκρινήσει την ψυχική του κατάσταση, να εκφράσει τα θέλω του. Η ίδια η αγάπη είναι το παραμύθι της επέκτασης και  αφομοίωσης του εαυτού στα άλλα πρόσωπα.
Η εξιστόρηση ξεκινά από τη στιγμή που το βρέφος ανακαλύπτει πως οι άλλοι και το ίδιο είναι πρόσωπα με προθετικότητα και πως οι ενέργειές τους έχουν διάρκεια και επιδρούν στο περιβάλλον τροποποιώντας το. Με την πάροδο της ηλικίας οι αφηγήσεις γίνονται περιπλοκότερες, αλλά δεν παύουν να επιτελούν το βασικό τους ρόλο: Να επικοινωνούν την πεμπτουσία της ύπαρξης στους άλλους, να αναζητούν ερμηνείες και να κατασκευάζουν νοήματα.
Το τέλος της αυτοβιογραφίας δεν έχει γραφτεί ακόμα και η ίδια η πλοκή αποτελείται από τόσα επεισόδια, όσες είναι οι κοινωνικές καταστάσεις και τα άτομα με τα οποία επικοινωνούμε. Παρά τις διακυμάνσεις και την πληθώρα των ερεθισμάτων και των περιστάσεων η βασική φιλοσοφία διατηρείται, διασυνδέοντας τον εαυτό με όσα τον περιβάλλουν και παρέχοντας ερμηνείες για τη ζωή, τις μνήμες, τις ελπίδες. Η αφήγηση, σαν τη φιλοσοφία, διαποτίζεται από στοχασμούς, που επιχειρούν να απαντήσουν στα ερωτήματα ‘ Ποιος είμαι, που πορεύομαι, γιατί υπάρχω’.
Η διαρκής διήγηση της βιογραφίας μας αποτελεί το θεμέλιο λίθο, που διασφαλίζει τη νοηματοδότηση των πράξεων και των κινήτρων μας και ταυτόχρονα ενοποιεί τα ειδάλλως αποσπασματικά βιώματα και τα ευμετάβολα συναισθήματα. Οι ατομικές διαφορές δεν χρειάζεται να αποδοθούν σε γενετικούς ή περιβαλλοντικούς, αθέλητους παράγοντες, αλλά είναι παραλλαγές στα σενάρια, στους χαρακτήρες, στους ρόλους και στη σκηνοθεσία, που ο δρων νους δημιουργεί, ανασυνθέτει, προσαρμόζει.
Η ψυχική νόσος αποκόπτει το πρόσωπο από την ιστορία του, επισκιάζει το παρελθόν και μολεύει τις προσδοκίες για το μέλλον ή, στην περίπτωση της κατάθλιψης, μετατρέπει την τελονομία, την αναζήτηση νοήματος και την επικοινωνία σε ματαιοπονία. Η νεύρωση με το ναρκισσισμό που τη συνοδεύει, βαλτώνει την εξέλιξη και διαστρεβλώνει τις αναπαραστάσεις.
Η αφήγηση είναι κοινωνικό φαινόμενο. Προυποθέτει ακροατές που ανήκουν στην ίδια γλωσσική κοινότητα και μετέχουν κοινών αξιακών προτύπων ή τουλάχιστον καταβάλλουν κάθε προσπάθεια, ώστε να συναισθανθούν το αξιολογικό και βιωματικό περιεχόμενο των μηνυμάτων του εξιστορούντος. Έχει ως βάση την ενεργητική ακρόαση και την επικοινωνία χωρίς θόρυβο. Τη διατύπωση αποριών, την προτροπή για περαιτέρω ανάλυση, τις ενστάσεις και τις κοινές παραδοχές. Η διήγηση για να προκαλέσει το ενδιαφέρον γίνεται γλαφυρή, αξιοποιεί παρομοιώσεις και μεταφορές, περιλαμβάνει περιγραφές σκηνών, συναισθημάτων, συμβάντων άλλοτε με δραματικό ή χιουμοριστικό τρόπο κι άλλες φορές αποστασιοποιημένα.
Ο ειδικός δίνει έμφαση όχι μόνο στις σημασίες, αλλά και στον τρόπο που αυτές εκφέρονται. Τελικός στόχος η αναζήτηση νοήματος, το οποίο με την επανάληψη και τον αναστοχασμό, με τα διαρκή αιτήματα για διασαφήσεις και επεκτάσεις ενισχύει την ταυτότητα και τους αυτοπροσδιορισμούς του ομιλούντος. Ούτως ή άλλως η ίδια η κοινωνία είναι μία συλλογική επικοινωνιακή σχέση, που μεταβάλλει τα επιμέρους συστατικά της κυρίως εξαιτίας της ανάγκης. Το ίδιο πράττουν και τα άτομα: Κρίσιμα συμβάντα, τα οποία πρέπει να ανασύρει και να αποδελτιώσει ο σύμβουλος, αλλάζουν συλλήβδην την καθημερινότητα του ανθρώπου και εσχατολογικές καταστάσεις, όπως μία απώλεια ή ασθένεια, αναδεικνύουν την ουσία της προσωπικότητας ή επιτάσσουν την επαναδιαπραγμάτευση της αυτοβιογραφίας.
Η αυτοβιογραφική μνήμη είναι δυναμική. Αλλάζει καθώς νέα εμπειρία και συμπρωταγωνιστές προστίθενται, συγχέει και απωθεί τις λεπτομέρειες του παρελθόντος, τις αναπλάθει υπό το πρίσμα των συγχρονικών γεγονότων και επιδιώξεων, προσθέτει προβολικά στοιχεία, που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και τελικά ανεπαίσθητα, αλλά σταθερά, τροποποιεί την προσωπική ιστορία ζωής.
Η αφήγηση είναι μια καθαρά υποκειμενική υπόθεση, η οποία κατοπτρίζει την τωρινή αλήθεια αυτού που τη διηγείται και δεν αντιστοιχεί παρά σε γενικές γραμμές με τα αντικειμενικά δεδομένα. Καθώς σκοπός της συμβουλευτικής είναι η αναζήτηση ερμηνειών, η εύρεση των αντινομιών στην ιστορία ζωής, αλλά και των συμβάντων, που καθοριστικά την μετέβαλλαν, είναι μείζονος σημασίας.
Κατά τον Habermas πριν το άτομο μπορέσει να σχηματίσει μία πειστική ιστορία ζωής, πρέπει να έλθει σε επαφή και να ενσωματώσει την κουλτούρα, τις νόρμες, τους κανόνες και τους σκοπούς της κοινωνίας, μέσα στην οποία ανατρέφεται.
Καθώς έντονη είναι η διαφοροποίηση ανάμεσα στους ατομικιστικούς και συλλογικούς πολιτισμούς, ανάλογη είναι και η ποιότητα των αφηγήσεων και η έμφαση που αποδίδεται στον εαυτό ή στους άλλους. Στις δυτικές κοινωνίες οι ιστορίες περιλαμβάνουν αναφορές στην οικογένεια, προβλήματα προσαρμογής ή αυτονόμησης από αυτήν, αφηγήσεις επαγγελματικής επιτυχίας ή στασιμότητας, μεμονωμένες ερωτικές διηγήσεις, προσωπικά επιτεύγματα ή αποτυχίες. Οι ιστορίες ζωής, που προέρχονται από πολιτισμούς με έμφαση στη συλλογικότητα, αφορούν περισσότερο την εξέλιξη του ατόμου ως κοινωνικού όντος, του οποίου η συμπεριφορά δίνει προτεραιότητα στους άλλους, στις παραδόσεις, στον κοινωνικό έλεγχο, στις αξίες. Η αφήγηση αποκτά διδακτικό χαρακτήρα, δεδομένου ότι στις αστοχίες του παρελθόντος μπορεί κάποιος να αναζητήσει τη σοφία, ώστε να γίνει ένα κοινωνικά ηθικό πρόσωπο.
Η ιστορία ζωής είναι επομένως μία πολιτισμική αφήγηση, που πολλές φορές μηρυκάζει τις κοινωνικές ανισότητες ή την κυρίαρχη ιδεολογία. Γυναικείες αφηγήσεις στρέφονται περισσότερο προς την οικογένεια, την εξεύρεση ιδανικού συντρόφου, την ανάλυση συναισθημάτων και απουσιάζει από αυτές η αναφορά στην πολιτική, στις εξουσιαστικές σχέσεις, στην οικονομική ζωή, στη δικαιοσύνη.
Αναλογικά, οι αφηγήσεις αναπήρων ατόμων μπορεί να εξιστορούν την περιθωριοποίηση, το στίγμα ή την αλληλεγγύη, που κάθε πολιτισμός θέτει στις ευάλωτες ομάδες. Η συμβουλευτική είναι μία μορφή επικοινωνίας,  κατά την οποία ειδικός επιχειρεί να ανακαλύψει τις αντιφάσεις ανάμεσα στις ανάγκες του ατόμου και στις πολιτισμικές αξιώσεις ή ακόμα βαθύτερα να κατανοήσει πώς ο ίδιος ο πολιτισμός δημιουργεί ανάγκες και να βρει τους τρόπους με τους οποίους η σύγκρουση αυτή επηρέαζει την ιστορία ζωής του πελάτη του.
Η συμβουλευτική δεν είναι παρά ένα παραμύθι και το αίτημά του να ακουστεί με προσοχή. Με στοιχεία μαγικά ή λογικά και χαρακτήρες πλασμένους από τα βιώματα του πελάτη. Ένα παραμύθι, που το ζήσαμε εμείς καλά δεν είναι καθόλου δεδομένο, αλλά ο σύμβουλος καλείται να το κάνει ζητούμενο.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Μύθος 1. Ο ενήλικας, που συμμετέχει σε εκπαιδευτικά προγράμματα, βρίσκεται εκεί γιατί ο ίδιος το επέλεξε. Ο ενήλικας γνωρίζει την καταλληλότερη στιγμή, κατά την οποία η μάθηση θα έχει για τον ίδιο τα πιο ευεργετικά αποτελέσματα.

Πραγματικότητα: Πολλοί ενήλικες επιλέγουν τη συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα όχι επειδή κινητοποιούνται από την ανάγκη για μάθηση ή γιατί ενθουσιάζονται από τα νέα γνωστικά αντικείμενα, αλλά θεωρώντας (πολλές φορές εσφαλμένα) πως έτσι θα διασφαλίσουν μόρια ή επαγγελματικά εφόδια, που θα τους χρησιμεύσουν στην αναζήτηση ή βελτίωση της εργασίας. Θύματα ενός αδηφάγου συστήματος, που απαξιώνει προσόντα ή πριμοδοτεί διαρκώς καινούρια, μπορούν να νιώσουν περισσότερο την απειλή της απέλασης από την επικαιροποιημένη ελίτ, παρά την ατόφια ανάγκη για το καινοτόμο.
Η εκπαίδευση ενηλίκων σπάνια μπορεί να αποσυνδεθεί από την αγορά εργασίας. Συνήθως ορίζεται από αυτήν, οριοθετείται από εταιρικές ανάγκες, από ελλείψεις των προγραμμάτων των ΑΕΙ ή διακυμάνσεις στις απαιτήσεις του δημοσίου τομέα. Επομένως η ελευθερία στη μεθοδολογία, την αξιολόγηση, τις θεματικές υπάρχει στη φαντασία ρομαντικών σχεδιαστών εκπαιδευτικής πολιτικής. Ακόμα και εκείνοι, που είναι απαλλαγμένοι από επαγγελματικούς περιορισμούς, ενίοτε συμμετέχουν για ενίσχυση των κοινωνικών τους δικτύων, από κεκτημένη ταχύτητα (συνήθως τα ίδια άτομα εγγράφονται ξανά και ξανά) από μοναξιά ή για να παρουσιάσουν τον εαυτό τους και τις εμπειρίες τους.
Οι ομάδες των ενηλίκων πρέπει να θεωρούνται μικτές ως προς τις αιτίες σχηματισμού τους, τη διάθεση για μάθηση, την επένδυση στην ίδια την ομάδα και την αξιοποίηση της γνώσης.

Μύθος 2. Οι ενήλικες μαθαίνουν με το δικό τους ρυθμό και τρόπο πρόσληψης πληροφοριών
Πραγματικότητα: Οι περισσότεροι αναπαράγουν και προσδοκούν τους τρόπους που φέρουν ως μνήμη από τις εποχές που ελάμβαναν επίσημη, τυπική εκπαίδευση. Αισθάνονται ασφάλεια, όταν το πλαίσιο τους θυμίζει σε γενικές γραμμές τα δεδομένα του σχολείου ή του Πανεπιστημίου, ακόμα και αν οι κανόνες, που ίσχυαν τότε ήταν εκείνοι που ευθύνονταν για την ελλιπή εσωτερίκευση της γνώσης και την παντελή αγνόηση των ατομικών διαφορών. Αυτό γίνεται επειδή η νεότητα είναι εξιδανικευμένη, συμπαρασύροντας θετικά (ή και πολλές φορές αρνητικά, αν οι μνήμες είναι απορριπτικές), όλα όσα σχετίζονται με αυτήν.

Μύθος 3. Η μάθηση στους ενηλίκους παράγεται μέσα από την παρουσίαση των εμπειριών τους.
Πραγματικότητα: Λίγοι από την υπόλοιπη ομάδα ενδιαφέρονται να ακούσουν τις εμπειρίες των άλλων και ακόμα λιγότεροι έχουν τις γνώσεις, ώστε να εξασκήσουν ενεργητική ακρόαση, που θα νοηματοδοτήσει την παρουσίαση. Αν δεν υπάρξει συγκεκριμένη εξάσκηση δεξιοτήτων επικοινωνίας, οι περισσότεροι προτιμούν να ακούν έναν εμπνευσμένο καθηγητή και λιγότερο τα βιώματα των άλλων, παρεκτός κι αν μπορούν να ταυτιστούν μαζί τους.

Μύθος 4. Η βιωματική μάθηση είναι η καλύτερη
Πραγματικότητα: Η βιωματική μάθηση και οι τεχνικές της τις πιο πολλές φορές μετατρέπονται σε επικίνδυνα, ανούσια ή ακατάλληλα παιχνίδια και σε χάσιμο χρόνου στα χέρια εκπαιδευτών, που δεν έχουν φροντίσει να διασφαλίσουν ότι η γνώση των βασικών σημείων και κανόνων μιας επιστήμης προηγείται οποιασδήποτε πρακτικής εφαρμογής της ή εάν μέσω του πειραματισμού δεν καταλήξουν στη διατύπωση θεωρίας. Είναι πάντως πιο εύπεπτη και γι αυτό προβάλλεται έντονα από τη βιομηχανία της εκπαίδευσης.

Ευστράτιος Παπάνης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Δευτέρα, 02 Μαϊος 2016 13:39

Το δώρο της μοναξιάς

Η μοναξιά μπορεί να είναι λυτρωτική, όταν αποτελεί επιλογή, και κατάρα, όταν επιβάλλεται αναγκαστικά.

Συνοδεύει ανθρώπους πρωτοπόρους σε κάθε δημιουργική σύλληψή και καταδιώκει τους απόκληρους θεατές των κοινωνικών επιτυχιών των άλλων. Καταζητείται από πολυάσχολους παντρεμένους με παιδιά, που θεοποιούν το ένα λεπτό απομόνωσης, και αφορίζεται από όσους ορίζουν τον εαυτό τους ως επιτομή των σχέσεών τους..

Οι ψυχολόγοι ξορκίζουν την κατάσταση αυτή με παιχνίδια ρόλων, ασκήσεις διεκδικητικότητας, ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και δραστηριότητες αποκρυπτογράφησης των λεκτικών και εξωλεκτικών ερεθισμάτων.
Η μοναξιά, και ειδικά η παρατεταμένη, αντιμετωπίζεται ως νοσηρή παρέκκλιση σε έναν κόσμο, που προσμετρά την κοινωνική καταξίωση με το εύρος κι όχι το βάθος των δικτύων. Ως χαρακτηριστικό των αδύναμων και των μη ευέλικτων, που αδυνατούν να ακολουθήσουν τους φρενήρεις ρυθμούς και τις ανατροπές. Ως καταφύγιο ανθρώπων, που δεν μπόρεσαν να εδραιώσουν τις σταθερές τους και οπισθοχώρησαν σε μία ναρκισσιστική απομόνωση.
Κι όμως. Τελευταίες έρευνες καταδεικνύουν ότι καμία υστέρηση στην ικανότητα αντίληψης και ερμηνείας των γλωσσικών και μη λεκτικών σημάτων ή των κοινωνικών δεξιοτήτων δεν υφίσταται στους εραστές, αυτόκλητους και μη, της μοναξιάς.
Ούτε καν μία συγκεκαλυμμένη προσπάθεια υποστήριξης ενός αδύναμου εγώ, που τρέμει την απόρριψη και αποφεύγει τη διακινδύνευση.
Αντίθετα, αυτό που φαίνεται πως καθηλώνει τη δράση, είναι μία υπέρμετρη υπευθυνότητα και ανάληψη της ευθύνης, όσον αφορά την πορεία και την ποιότητα των κοινωνικών σχέσεων εκ μέρους των μοναχικών ατόμων. Τα μοναχικά άτομα χρεώνονται την αποτυχία ολοκληρωτικά. Επενδύουν τόσο πολύ στις επαφές τους, που έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να προτιμήσουν την απόσυρση, παρά να αναπαράγουν ένα φαύλο κύκλο κενής και ανούσιας επικοινωνίας. Επιθυμούν τόσο δυνατά τη γόνιμη αλληλεπίδραση, που αποθαρρύνονται πλήρως, αν διαπιστώσουν ότι δεν έχει τις προδιαγραφές, για να εξελιχθεί έτσι.
Λίγοι όμως καταλαβαίνουν την αυτο-θυματοποίηση, επειδή η μηχανισμοί άμυνας της εκλογίκευσης και της άρνησης τους ξεγελούν.
Το κοινωνικό άγχος επιτείνεται και εσπευσμένες επιλογές ή αστοχίες το ενδυναμώνουν. Η μοναξιά είναι μία κατάσταση του μυαλού, κατά την οποία η επιδίωξη της επικοινωνίας υπάρχει σε τόσο έντονο βαθμό, που αυξάνεται η αγωνία κατάκτησής της. Αν και κάποιοι επιστήμονες θεωρούν πως η προδιάθεση είναι γενετική, περιβαλλοντικοί παράγοντες και η ηλικία την ενισχύουν. Στις ακραίες της μορφές αποτελεί σύμπτωμα κατάθλιψης, αποφυγής και διαταραχών μνήμης. Παγιδεύει το αυτοσυναίσθημα, παρασύρει σε παρανοϊκές σκέψεις και προκαλεί διακυμάνσεις στον ύπνο, την όρεξη, τη διατροφή, την άσκηση, την ευεξία. Προσβάλλει την ποιότητα ζωής και συσχετίζεται με καρδιακά νοσήματα.
Η μοναξιά είναι εντονότερη σε πολιτισμούς, όπου το συλλογικό έχει υποκατασταθεί ανεπιτυχώς με την ατομική ανέλιξη και τον ανταγωνισμό. Τα κοινωνικά δίκτυα στο Ίντερνετ δεν μπορούν να βελτιώσουν την αίσθηση της απόσυρσης, ενώ σύμφωνα με τον Cacioppo η μοναξιά είναι μεταδοτική: Πρόσωπα που περιελάμβαναν έναν μοναχικό φίλο στις επαφές τους αύξαναν κατά 52% την πιθανότητα να επηρεαστούν από τις απόψεις του.
Η μοναξιά είναι μία ένδειξη πως κάτι πρέπει να αλλάξει στη ζωή εκείνου, που τη βιώνει, ειδάλλως οι συνέπειες θα επηρεάσουν τον ψυχολογικό και πνευματικό τομέα. Τα κοινωνικά δίκτυα προσφέρουν ροή της πληροφορίας, συναισθηματική υποστήριξη, γνωριμίες για εξεύρεση συντρόφου και εναύσματα δημιουργικής απασχόλησης.
Δυστυχώς, οι καιροί δεν παρέχουν πολλαπλές ευκαιρίες, αλλά αντίθετα επιζητούν αφορμές για περιθωριοποίηση.
Αναρωτηθείτε λοιπόν πόσο συχνά αισθάνεστε πως δεν έχετε κανέναν, που να μπορεί να σας καταλάβει, ότι η κοινωνία αυτή δε φτιάχτηκε για σας, πως εκείνοι με τους οποίους κάποτε επικοινωνούσατε, τώρα διαβαίνουν το δικό τους δρόμο, ότι σας θυμούνται μόνο αν σας χρειάζονται, ότι περιστοιχίζεσθε από άσχετους και εκλάβετέ το ως ένδειξη καθολικής αλλαγής.

Περαιτέρω μελέτη:
Cacioppo, J. T., Fowler, J. H., & Christakis, N. A. (in press). Alone in the crowd: The structure and spread of loneliness in a large social network. Journal of Personality and Social Psychology.
Knowles, M. L., Lucas, G. M., Baumeister, R. B., and Gardner, W. L. (2015). Choking under social pressure: Social monitoring among the lonely. Personality and Social Psychology Bulletin, 41, 805-821.

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

 

Published in Φιλοσοφία
Δευτέρα, 02 Μαϊος 2016 13:32

Μικρές δικτατορίες

Γραπωνόμαστε από τη ζωή σα να είναι εμμονή.

Ασφυκτικά με συνήθειες την περιφράζουμε, όπως ο γεωργός το χωράφι με ξερόκλαδα κι αγκάθια.
Απαραβίαστη πιστεύοντας πως γίνεται γίνεται στ´αγρίμια και τους διώκτες των ελπίδων.
Επαναλήψεις καθημερινές σα μαίανδροι, -ίδιοι δρόμοι, ίδια πρόσωπα, κληροδοτημένες έξεις και αξίες.
Ιδέες αναλώσιμες και αστόχαστες, που τάζουν στην ασφάλεια και στη νηνεμία.
Ιεροτελεστίες εφευρίσκουμε, το άγχος και την αγωνία που θα κατασιγάσουν.
Οι νοητικοί μας χάρτες έγιναν στερεότυπα κι αυτά προκαταλήψεις, ιδεοληψία κι αδικία.
Με οργάνωση, νόμους, ιεραρχίες και θεσμούς περιχαρακωνόμαστε, επίφαση σταθερότητας σε κάθε αβέβαιο περιβάλλον.
Και μέσα εκεί στη φυλακή της ελευθερίας της ψευδεπίγραφης κλείνουμε με φροντίδες όσους αγαπάμε και εκείνους που πασχίζουμε, για να μας αγαπήσουν.
Γιατί συντροφικότητα ονομάζουμε να μπορείς να αγαπήσεις τις ειρκτές του άλλου.
Πεισματικά κοιτάμε οιωνούς και σήματα, τίποτε απειλητικό στους εφησυχασμούς μας μην προμηνύσουν.
Μην την τάξη διασαλεύσουν και τη μακαριότητα και οι χρησμοί στη χιλιοειπωμένη ιστορία μας δε συνηγορήσουν.
Κι αν κάτι στο καταληπτό και το αφομοιωμένο αντιτίθεται, με σοφιστείες και επιχειρήματα προκατασκευασμένα αντιδρούμε.
Οι αφορισμοί και οι δοξασίες μας τον ίδιο εαυτό οικοδομούν αιώνες τώρα: Με παρελθόν και μοίρα γραμμική, διαχειρίσιμη, όπως η αιτιότητα και η αυταπάτη μας επιτάσσει.
Ένα εγώ απαράλλακτο, προβλέψιμο, σαν άθλιες εργατικές οικίες, που λαμπιόνια γιορτινά στολίστηκε σε προάστιο αριστοκρατικό να μοιάσει.
Ζούμε τη ζωή σα να μην τελειώνει σε γκρεμούς και άβυσσο.
Θεόρατα τα ασήμαντα πράγματα γίνονται, αγχόνες, που την ιμερτή μια πορεία συσκοτίζουν.
Μέριμνες, διαδικασίες αδιαπραγμάτευτες, σαν κύματα το χρόνο μας αυλακώνουν. Στάσιμοι νομίζουμε πως ταξιδεύουμε, παλεύοντας τις λεπτομέρειες της μέρας. Με χάρτες ξεθωριασμένους και απομαγνητισμένα αζιμούθια βαλτώδεις ωκεανούς με έπαρση κατακτούμε.

Υφαίνουμε τις αγάπες μας σαν αράχνης ιστούς, διάτρητους από τα πτώματα που μέσα τους ξεψυχήσαν.
Γιατί κάθε ηδονή είναι άνθος κλεμμένο απ´τον Παράδεισο με προπατορικές κατάρες ποτισμένο.

Ευστράτιος Παπάνης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Published in Φιλοσοφία
Δευτέρα, 02 Μαϊος 2016 13:26

Η αδιέξοδη αναζήτηση του τέλειου

Αν η τελειότητα αποτελεί για σας ιδανικό, η κάθε πράξη ή σκέψη σας περιφρουρεί το μύθο της και συντελεί στην πολυπόθητη επίτευξή της, αναλογιστείτε μήπως πάσχετε από την επώδυνη διαταραχή της τελειοθηρίας.

1. Η τελειοθηρία ως ψυχαναγκασμός
Επειδή ο εαυτός αντανακλάται στους άλλους, σε σημείο να είναι δύσκολα διακριτός ως μεμονωμένος, η εξάρτηση από την αποδοχή και τη συναίνεσή τους είναι σύμφυτη κοινωνική προϋπόθεση. Θεμιτή, μέχρι να αρχίσει να μετατρέπεται σε πείνα για αναγνώριση, ήπια, έως ότου να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά ψυχαναγκασμού και καταπίεσης.
Οι τελειοθήρες του είδους αυτού τηρούν απαρέγκλιτους κανόνες και διαδικασίες. Υπακούουν σε ιεροτελεστίες, που οι ίδιοι ή το σύστημα έχει καθιερώσει, και γίνονται καλοί στο παιχνίδι των τύπων, της γραφειοκρατίας και των κατεστημένων. Η προσήλωσή τους στο καθήκον και στο δέον γενέσθαι, για τον προσεκτικό παρατηρητή, δεν είναι παρά μία τεχνική, για να αποκρύπτουν το φόβο της προσωπικής ανεπάρκειας. Γιατί είναι γνωστό πως ένα πλήρως ελεγχόμενο περιβάλλον, η εμμονή για αψεγάδιαστες λεπτομέρειες δεν οδηγούν στο τέλειο (το οποίο δεν είναι το άρθροισμα των μερών αλλά το σύνολο των σχέσεων των μερών, εξού και από τους θνητούς απροσπέλαστο), αλλά σε μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, που θολώνει κάθε παραφωνία στην προσωπικότητα. Για τους αυτόκλητους σκλάβους της τελειότητας κάθε νέα συνθήκη ή κατάσταση, η οποία δεν μπορεί να προσχεδιαστεί και να οριοθετηθεί βάσει των προαποφασισμένων πλάνων, αποτελεί απειλή. Το ρίσκο, η διακινδύνευση, η απόκλιση από τις νόρμες, για τις οποίες τόσα πολλά θυσίασαν, και πολύ περισσότερο όσοι αντιπροσωπεύουν το καινοτόμο, το πρωτόγνωρο, το ανεξέλεγκτο, δεν είναι παρά επαναστάτες εναντίον του τέλειου εαυτού, που δόμησαν υπό τους δικούς τους όρους.
Η παράλογη αγωνία της άμεμπτης αυτοπαρουσίασης τούς καθιστά ευάλωτους (και επιθετικούς) στη γνώμη των άλλων, έρμαια στην αρνητική κριτική τους, επαίτες της επιδοκιμασίας, υποτακτικούς στην εξουσία, απορριπτικούς προς τους κατώτερους ή εκείνους που θέτουν εν αμφιβόλω το σενάριο, που προστατεύει την εικόνα τους. Η τελειοθηρία ξεκινά ως μηχανισμός άμυνας και καταλήγει σε ψυχαναγκαστική διαταραχή, που δυναστεύει τους ίδιους και όσους βρεθούν στον περίγυρό τους.
Θύματα πλημμελών γονεϊκών προτύπων ή ανεπαρκούς φροντίδας, πάντα επιζητούν συμβολικούς κηδεμόνες, για να τους ικανοποιήσουν και να αποσπάσουν το πολυπόθητο εύγε, έστω και ως καθήλωση στην παιδική ανάγκη για επιβράβευση. Καταδυναστεύουν την ύπαρξή τους με σκέψεις και συναισθήματα έλλειψης, κάθε τους δράση υπολείπεται του ιδεατού, και μόνο η ιεροτελεστία της λεπτομέρειας απαλύνει το πληγωμένο εγώ. Όποια μορφή και να πάρει η συμπεριφορά αυτή, είτε του άκαμπτου υπερεγώ είτε του αδύναμου ανθρωπάκου, που προς όλους χρωστά και άπαντες πρέπει να ευχαριστήσει, ο βίος του είναι σπαρμένος με άκαρπες μέριμνες, επειδή η τελειοθηρία τον οδηγεί στην αποφυγή δραστηριοτήτων, συναισθηματικών επενδύσεων και σχέσεων, αν αυτές δεν είναι τέλειες, κατά τα δικά του μέτρα και σταθμά.

2. Η τελειοθηρία ως αντανάκλαση ναρκισσισμού
Οι νάρκισσοι είναι θύματα της ίδιας τους της εικόνας. Παιδιά ναρκίσσων, κατά πάσα πιθανότητα, με συντετριμμένο, ανασφαλές και ασταθές εγώ, ποτέ δεν απέκτησαν την ταυτότητα, που ήθελαν, επειδή οι ίδιοι διετέλεσαν καθρέφτες του ναρκισσισμού των γονιών τους με τίμημα την ανεξαρτητοποίηση από αυτούς. Η τελειοθηρία εκδηλώνεται ως απαίτηση για τέλεια απέναντί τους στάση των υπολοίπων, από αδιαμφισβήτητη αποδοχή των θέσεών τους, από θέσφατα του τύπου όλα ή τίποτα. Η παγίδα που στήνουν σε όσους συσχετίζονται μαζί τους δεν είναι το θέλω να θέλεις απλώς, αλλά απαιτώ να θέλεις όσα θέλω εγώ. Σε μια ερωτική σχέση επιζητούν την απόλυτη αφοσίωση, πληγώνονται ακόμα και από μη εσκεμμένες παραβλέψεις ή αστοχίες, θέτουν τόσο υψηλά κριτήρια, που οι περισσότεροι αποτυγχάνουν να ικανοποιήσουν, πληγώνονται με το παραμικρό, και καταλήγουν να γίνονται αναχωρητές του έρωτα, μεμφόμενοι τη σύγχρονη εποχή για την επιδερμικότητα ή επιπολαιότητα των δεσμών. Έτσι η μόνη διέξοδος για να αισθανθούν ξεχωριστοί είναι η απαίτηση να τους αντιμετωπίζουν όλοι ως μοναδικούς, καταδικάζοντας με την αξίωση αυτή τον εαυτό τους σε ειρκτές και σε αυτοδημιούργητα δεσμωτήρια. Τιμωρητικοί κάθε σφάλματος ως αφεντικά, απαιτητικοί και ανελαστικοί κριτές, υπερόπτες για τα δυσθεώρατα κριτήρια ποιότητας, που θέτουν, σπάνια παινεύουν την εργασία και τους κόπους των υφισταμένων, αν δεν συμμερίζονται το πάθος της τελειότητας.
Η έλλειψη ανοχής προς κάθετι ατελές, πρόσωπο ή ερέθισμα, εκπορεύεται από την πίστη τους πως η έλλειψη ακεραιότητας θα έχει αντίκτυπο πάνω τους, θα σπιλώσει την θελκτική εικόνα τους και θα πληγώσει ανεπανόρθωτα το αίτημα κάθε νάρκισσου: το λαμπερό είδωλο, που προβάλλεται, αντανακλάται και μεγεθύνεται, κίβδηλο, αλλά συναρπαστικό.

3. Η τελειοθηρία ως υπερδιέγερση
Οι Beck, Shapiro και Maxment παρατήρησαν πως άτομα, τα οποία βρίσκονται σε υπερδιέγερση, αν και το επιθυμούν, δεν μπορούν παρά να προσέχουν τις λεπτομέρειες, να καταγράφουν την ασυμμετρία, να ενοχλούνται από οποιαδήποτε έλλειψη αρμονίας. Η προσοχή τους εύκολα διασπάται, εάν δεχτούν πληθώρα ταυτόχρονων πληροφοριών. Επιζητούν το χρόνο να αναλύσουν διεξοδικά κάθε πλαίσιο κι αν διαπιστώσουν πως ανταποκρίνεται στα κριτήριά τους, μπορούν να προχωρήσουν στο επόμενο. Το πρόβλημα εντείνεται όταν προσπαθούν να γενικεύσουν την τακτική αυτή σε κοινωνικές και συναισθηματικές περιστάσεις.
Κάποτε ένας διαγνωσμένος ψυχωσικός, με μανία να διορθώνει κάθε συντακτικό ή ορθογραφικό σφάλμα σε κείμενα μου είπε: Κάθε φορά που φτίαχνω ένα λάθος, αισθάνομαι πως κάτι στραβό εξαλείφεται από την οικουμένη.
Η τελειοθηρία είναι πρόσχημα για έλεγχο. Για πρόγνωση της χαοτικής ζωής, για περιορισμό των εκπλήξεων, για μία λογική, κατά το δυνατόν, ερμηνευτική που νοηματοδοτεί τις ενέργειες, τα κίνητρα και τους στόχους. Αυτό ισχύει για όλους. Μόνο που οι τελειοθήρες εκλαμβάνουν το διαφορετικό ως απειλή και επιχειρούν να το χειραγωγήσουν, να το αξιολογήσουν να το προσαρμόσουν με την αυταπάτη της τελειότητας, το γνωστό τους παιχνίδι, όπου ο καθένας, αλλά και ο ίδιος τους ο εαυτός, σπάνια βγαίνει αλώβητος. Αν ο σύμβουλος προσπαθήσει να ανασκευάσει τα αίτια αυτής της συμπεριφοράς, αν τους βάλει να φανταστούν μία ζωή που δεν θα είχαν ανάγκη από επιβεβαίωση, έγκριση, αποδοχή, έλεγχο, μια ζωή χαλαρή, όπως αρμόζει σε όσους κατανοούν τη βραχύτητά της, συνήθως περιγράφουν την ανασφάλεια που αναβαπτίζεται σε ελευθερία.

Περεταίρω Μελέτη
Somov, P. (2011). 4 Types of Perfectionism. Psych Central. Retrieved on May 27, 2015, from http://blogs.psychcentral.com/mindful-living/2010/07/4-types-of-perfectionism/

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

 

Published in Φιλοσοφία
Δευτέρα, 02 Μαϊος 2016 13:20

Ψύχωση

Ανοίξτε το μυαλό σας να ξεχυθούν οι ακατάστατες σκέψεις, οι εικόνες που αναρίθμητες σας κατακλύζουν κάθε λεπτό, χωρίς σταματημό, πέρα από την αυτοπειθαρχία και τους διαλογισμούς σας.

Αφήστε τη γλώσσα να πει όσα ο λογισμός μελετά, τα μύχια και τα επτασφράγιστα.
Ξεκλειδώστε τ´ ανομολόγητα και τα άρρητα της καρδιάς σας, επιτρέψτε στους συνειρμούς να γίνουν λέξεις και η φαντασία ερεθίσματα.
Μιλήστε για τα φωτεινά σημαδάκια που στροβιλίζονται στο σκοτάδι, κάθε που κλείνετε τα μάτια σας.
Απελευθερώστε το παιδί που κραυγάζει τα θέλω του μέσα σας και κάντε μπροστά σε όλους όσα πράττετε, όταν δεν σας βλέπουν.
Οι πιο πολλοί θα πουν: να ένας τρελλός και λιγότεροι: να ένας ατόφιος.
Γιατί τελικά ψύχωση είναι η κοινωνικοποίηση του πραγματικού εαυτού μας..

 Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Published in Φιλοσοφία
Δευτέρα, 02 Μαϊος 2016 13:02

Νέοι Μεσαίωνες

Η επιστημονική έρευνα έχει αποκτήσει τόσες αγκυλώσεις και δόγματα ή έχει τόσο πολύ θεοποιηθεί, κυρίως από τους αστόχαστους, που τελικά έφτασε να μοιάζει με τα θρησκειολογικά συστήματα και τη μαγική σκέψη, τους τρόπους των οποίων, υποτίθεται, πως θα ανασκεύαζε.

Η άκριτη αποδοχή των συμπερασμάτων της από τις μάζες δημιουργεί νέες αυθεντίες, ακριβώς όπως και στις εποχές του σκοταδισμού και μια νέα ελίτ κατόχων της γνώσης δημιουργείται. νέα αυτή θρησκεία έχει ιεροτελεστίες, θέσφατα, στεγανά, δεοντολογίες και αξιώματα απαράβατα. Όσοι την υπηρετούν χωρίς αντιρρήσεις ανελίσσονται κοινωνικά, ενώ οι αποδέκτες της ομογενοποιούνται. Οι δε αποστάτες στο πυρ το εξώτερο της περιφρόνησης ή της τρέλλας καταδικάζονται.
Και κυρίως οι λειτουργοί της κοπιάζουν να εγκαθιδρύσουν το μεταφυσικό κενό και την ανυπαρξία πίστης, που θα καλυφθεί αργότερα, ως αντίδραση, από την υιοθέτηση ακραίων κινημάτων, από την προβολή ψευδό – φιλοσοφιών, από σοφιστείες και εξτρεμιστικά μορφώματα. πομακρύνετε τα θεωρητικά μαθήματα, τη γλώσσα και την τέχνη από τα σχολεία και θα προπαρασκευάσετε τους φανατικούς του αύριο. Εξοβελίστε το μυθικό λογισμό και στρατιές των παιδιών σας θα υποκλίνονται στις ορέξεις των πολιτικών αρπακτικών, χωρίς φαντασία, δημιουργικότητα, αποκλίνουσα νόηση και διάθεση για αντίδραση.
Πίσω από την κατάργηση της ιστορίας, των θρησκευτικών, της προσευχής στα σχολεία κρύβονται κίνητρα όχι ανθρωπιστικά, αλλά ένα σχέδιο παραγωγής φερεφώνων. Με το ίδιο μένος οι δήθεν ορθολογιστές, σαν τους διώκτες του μεσαίωνα, πολεμούν μορφές μάθησης, που αν και δεν αποδεικνύονται με τα κλασικά επιστημονικά κριτήρια, εντούτοις οδήγησαν την ανθρωπότητα από τον πρωτογονισμό στον πολιτισμό.
Μάλλον έφτασε η ώρα για έναν νέο Διαφωτισμό, που θα ανοίξει καινούς δρόμους στην ανθρώπινη διανόηση, ενοποιώντας στοιχεία από κάθε μορφή μάθησης, ακόμα και από την ενορατική ή την από έξω χαρισμένη..

 

Ευστράτιος Παπάνης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

 

Published in Φιλοσοφία

Newsletter Subscribe

Όλα τα νέα και οι ενημερώσεις απευθείας στο email σας.

kyklos aspros 116x100

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΛΟΦΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 81100

ppy@aegean.gr

22510 36520 - 36580

Ακολουθήστε μας

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Γενικά στοιχεία

Υπηρεσίες

Η ομάδα μας

Συνεργασίες

Γιατί να μας προτιμήσετε

Διαφημιστείτε σε εμάς

Νομικά ζητήματα

© 2020 psichologia.gr. All Rights Reserved. Designed by Kosnet.gr