Displaying items by tag: Άρθρα

Δευτέρα, 08 Φεβρουαρίου 2021 17:28

Διαδικτυακός εκφοβισμός ή Cyber Bullying;

Γράφει η Αντιγόνη Κολιού

Ιστορικός, Σύμβουλος

Ο διαδικτυακός εκφοβισμός ή αλλιώς cyber bullying όπως αποκαλείται σήμερα, έχει παρουσιάσει ραγδαία αύξηση αυτή την περίοδο που διακρίνεται για την υπερβολική διαδικτυακή χρήση και προσκόλληση στον ψηφιακό κόσμο. Ως έννοια, ο διαδικτυακός εκφοβισμός ορίζεται η οποιαδήποτε πράξη επιθετικότητας, παρενόχλησης, τρομοκρατικής ή αυταρχικής συμπεριφοράς  που πραγματοποιείται μέσω των ψηφιακών μέσων επικοινωνίας. Συγκεκριμένα, διενεργείται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, δωματίων συνομιλίας, σελίδων κοινωνικής δικτύωσης, ιστοσελίδων με ηλεκτρονικά παιχνίδια ή ιστοσελίδων με υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων. Οι διαδικτυακοί εκβιασμοί είναι πλέον ένα κυρίαρχο κοινωνικό φαινόμενο και δυστυχώς καθημερινά αυξάνεται ο αριθμός των θυμάτων. Κρίνεται λοιπόν απαραίτητη η προσοχή και η επαρκής ενημέρωση γονέων, παιδιών και ολόκληρης της κοινωνίας για σωστή πρόληψη των ψηφιακών απειλών.

Αρχικά, το cyber bullying διακρίνεται σε πολλά είδη ανάλογα με το είδος εκφοβισμού όπως είναι η δυσφήμιση, η παρενόχληση, η εξαπάτηση, ο διασυρμός ή και το sexting. Αυτά είναι κάποια από τα συχνότερα είδη που καθημερινά καταγγέλλονται. Σήμερα γίνεται αλόγιστη χρήση του διαδικτύου κυρίως από νεαρές ηλικίες και παιδιά. Ο σοβαρότερος κίνδυνος  ελλοχεύει στα μέσα δικτύωσης όπως Facebook, Instagram , tik tok τα οποία έχουν «παγιδεύσει» πληθώρα θυμάτων. Ο θύτης χρησιμοποιεί τις συνομιλίες και τις προσωπικές φωτογραφίες των θυμάτων για να τους εκφοβίσει. Ο σκοπός του μπορεί να είναι ο διασυρμός μέχρι και παιδική πορνογραφία, όταν πρόκειται για ανήλικα παιδιά. Επιπλέον, είναι σημαντική η τάση για επικοινωνία και επαφή μέσω του διαδικτύου. Συχνά, οι άνθρωποι παρασύρονται και εξωτερικεύουν συναισθήματά τους σε αγνώστους, εμπιστεύονται προσωπικά τους στοιχεία μέσω συνομιλιών δίχως δισταγμούς. Με αυτό τον τρόπο, ο θύτης αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να εκμεταλλευτεί το θύμα ζητώντας προσωπικό υλικό το οποίο φυσικά θα χρησιμοποιήσει ως όπλο για τον μετέπειτα εκβιασμό. Είναι λοιπόν βέβαιο πως έχει υποβαθμιστεί η επικινδυνότητα του διαδικτύου και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και επιμόρφωση για τη συνετή χρήση των μέσων δικτύωσης.

Αναφορικά με τους τρόπους προφύλαξης και ασφάλειας του διαδικτύου, είναι βασικό να ενημερώσουμε τα παιδιά πως δεν πρέπει ποτέ να μοιράζονται τους προσωπικούς τους κωδικούς με κανέναν. Στη συνέχεια, πρέπει να αποδέχονται και να συνομιλούν με τους πραγματικούς τους φίλους και όχι με αγνώστους. Εάν κάποιο παιδί βρεθεί σε δύσκολη θέση  πρέπει να το αναφέρει άμεσα στους γονείς του ή σε κάποιον άνθρωπο εμπιστοσύνης. Συζητώντας το πρόβλημα θα βρεθεί σίγουρα κάποια λύση και θα προληφθεί πιθανός εκβιασμός του θύματος. Ο κοινώς αποδεκτός κανόνας που ισχύει για όλους είναι η άρνηση κοινοποίησης και αποστολής προσωπικών μας φωτογραφιών ή βίντεο σε αγνώστους. Αυτό το πολύτιμο προσωπικό υλικό μελλοντικά θα χρησιμοποιηθεί εναντίον μας. Επιπλέον, συνιστάται να αποθηκεύσουμε τυχόν συνομιλίες και μηνύματα του θύτη ώστε να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά στοιχεία για τον εγκλωβισμό του από τη δίωξη ηλεκτρονικού εγκλήματος η οποία με τη σειρά της θα λάβει καθοριστικά μέτρα.

Αναμφίβολα, η πρόληψη είναι το σημαντικότερο στάδιο ώστε να μην υποπέσει κάποιος θύμα του cyber bullying. Οι γονείς οφείλουν από τη πλευρά τους να είναι κοντά στα παιδιά τους. Η καθημερινή επικοινωνία και η σχέση εμπιστοσύνης είναι το κλειδί για την προστασία του παιδιού. Ας ζητήσουν να μάθουν τους διαδικτυακούς φίλους των παιδιών, τα μέσα δικτύωσης και τυχόν παιχνίδια στα οποία τα παιδιά τους αφιερώνουν χρόνο και έτσι να γίνουν κατά κάποιον τρόπο μέρος της διαδικτυακής ζωής των παιδιών τους χωρίς όμως να χρειαστεί να παρακολουθήσουν τα ίδια τους τα παιδιά. Ας τονίσουν τα πλεονεκτήματα του διαδικτύου διευκρινίζοντας όμως και τις  αρνητικές όψεις και απειλές που πιθανόν θα συναντήσουν. Αυτοί είναι επιφορτισμένοι με την ευθύνη να μεταδώσουν τη γνώση για τους διαδικτυακούς κινδύνους καθιστώντας τα πλήρως  ενημερωμένα για τον ψηφιακό κόσμο. Αυτό σημαίνει πως κρίνεται απαραίτητη και η εκπαίδευση των ενηλίκων στη σωστή και υπεύθυνη  χρήση του διαδικτύου. Είναι βέβαιο πως δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία για τα θύματα του cyber bullying και το πρόβλημα μας αφορά όλους.

Συνοπτικά, είναι  πραγματικό γεγονός η ψηφιοποίηση της καθημερινότητας και η συνεχής παρουσία του διαδικτύου σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Είναι χρέος όλων να πορευόμαστε με τις τεχνολογικές εξελίξεις και να εντάξουμε το διαδίκτυο στη ζωή μας.  Ακόμη πιο απαραίτητη όμως είναι η διαδικτυακή επιμόρφωση και εκπαίδευση για την σωστή πρόληψη. Υπάρχουν εκπαιδευτικοί φορείς εξειδικευμένοι στο φαινόμενο του cyber bullying.  Η επικοινωνία και το υγιές κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον είναι επίσης βασικοί παράγοντες που συμβάλλουν στη συνετή διαδικτυακή μας συμπεριφορά. Ένας ισορροπημένος ψυχικά χαρακτήρας με υγιείς κοινωνικές σχέσεις δεν θα υποκύψει εύκολα στις διαδικτυακές επιταγές και απειλές. Αδιαμφισβήτητα, η δημιουργία καλών και δυνατών οικογενειακών δεσμών αποτελούν το κλειδί για την προστασία γονέων και παιδιών. Επομένως, φροντίζουμε την ψυχολογική μας κατάσταση και ψυχική υγεία και δεν υποκύπτουμε σε οποιοδήποτε είδος εκφοβισμού. Εκπαιδευόμαστε στην άρνηση λέγοντας αυστηρό «όχι» σεβόμενοι τα προσωπικά μας δικαιώματα. Αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος αυτοπροστασίας και άμυνας έναντι των διαδικτυακών εκβιαστών.

 

Παρασκευή, 05 Φεβρουαρίου 2021 07:19

Ερωτική παρακμή

..Προσπάθησα επίμονα να μάθω τις φρικτές λεπτομέρειες των στιγμών, που ανέτρεψαν την ψυχική μου αμεριμνησία και μας πρόσδεσαν σε έναν νοσηρό στροβιλισμό, που θα μας αποψίλωνε μέχρι τα ακρότατα όρια μας. 
 
Την ανάγκασα να τις διηγείται ξανά και ξανά εξαντλητικά, παραστατικά, ανελέητα, μέχρι που δεν άντεχα τον πόνο, την ντροπή και το διατρητικό τους μένος. 
 
Η αρμονία των χαρακτηριστικών της παρέλυε πρόσκαιρα την οργή, με εξουδετέρωνε με την επίπλαστη αθωότητα  και επισκίαζε περίτεχνα το γεγονός πως είχε αγαπήσει με το κορμί και την καρδιά, λαθραία και καταχρηστικά κάποιον άλλον.
 
Την πίεζα να απεκδύσει από το μυστήριο και τη μαγεία την ουσία της ποταπής σχέσης τους.
 
Να την επαναφέρει στο νου της μέχρι να την παραχαράξει. Μέχρι που ο έρωτας τους να καταντήσει απλές λέξεις, επιφωνήματα και ψευδαίσθηση. Θα τον εξαργύρωνα ακόμα και αν διακινδύνευα να τον εξιδανικεύσει. 
 
Την απειλούσα να αποκαλύπτει κάθε φορά πιο βασανιστικά, πιο ανάγλυφα κάθε στοιχείο της, να αναπαριστά μπροστά μου την φαυλότητα που διέπραξε, να ταπεινώνεται από την μεθυστική ακρίβεια των αφηγήσεων της: Πού, πότε, πώς, πόσο..κάθε συλλαβή που ανταλλάχτηκε, κάθε ιδρώτας που χύθηκε, κάθε φιλί που με πρόδωσε, κάθε έλξη, που την έκανε κοινή και ανάξια για μένα. 
 
Ήθελα να αυτοεξευτελιστεί, να παραλύσει, να βυθιστεί στα ερέβη του άλγους, που είχε προκαλέσει. 
 
Πίστευα πως αν μόλευα την έκσταση, που είχε με άλλον ζήσει, θα γινόμουν συνεργός της, θα μετείχα στην ανομία, θα απάλυνα τον εκμηδενισμό μου, την απουσία μου από μια τέτοια βιωμένη ένταση, που με αφάνιζε. 
 
Αν απομυθοποιούσα κάθε έξαψη, αν υποβάθμιζα κάθε συναίσθημα, αν εξουδετέρωνα κάθε ανάμνηση, θα ήταν σα να μην είχε ποτέ συμβεί, σα να είχα εξαλείψει το πάθος και τη μοναδικότητα, που μαζί του είχε ζήσει.
 
Ξεπηδούσαν όμως τότε οι δικές μου στιγμές της άγνοιας και της αφέλειας. Θυμόμουν τώρα καλά τι έκανα την ώρα που τον φιλούσε, πού βρισκόμουν όταν έκανε έρωτα μαζί του, πόσα ονειρευόμουν καθώς εκείνη εκποιούσε το παρελθόν μας. 
 
Κάθε ανυποψίαστη σκέψη μου επαναστατούσε στην ηδονή αυτή του πόνου, στον παραλογισμό της εκδίκησης και της ανεξέλεγκτης προσκόλλησης μου σε εκείνη. 
 
Ήθελα η τιμωρία της να είναι τόσο σκληρή, ώστε να δικαιώσει την οδύνη μου , αλλά ταυτόχρονα δεν μπορούσα παρά να τη λατρεύω καθώς υπέφερε ή όταν παρίστανε τη μετανιωμένη.
 
Επειδή είχε καλά καταλάβει πως η παρακμή και το μαρτύριο είναι η πιο αφροδισιακή εξάρτηση. 
 
Στρατος Παπάνης
Published in Λογοτεχνία

Πώς η σύνθεση ιστοριών μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους με αυτισμό,

Της Κατερίνας Τζωρτζακάκη, ψυχολόγου-συγγραφέα

Η γνωριμία μου με τον αυτισμό ξεκίνησε πριν καν θεωρηθώ ψυχολόγος. Τα τρία από τα τέσσερα χρόνια των σπουδών μου ήμουν συστηματικά εθελόντρια σε έναν σύλλογο που υποστήριζε παιδιά, εφήβους και ενήλικες με νοητικές, κινητικές, αναπτυξιακές δυσκολίες. Οι δράσεις ήταν κυρίως σε εξωτερικούς χώρους και οι εθελοντές ήμασταν κατά βάση συνοδοί-φροντιστές. Συμμετείχα επίσης σε τέσσερα ταξίδια. Μπόρεσα να δω πολλά παιδιά και ενήλικες με αυτισμό σε χώρο ιππασίας, ιστιοπλοϊκό σκάφος, θέατρο, αίθουσα μπόουλινγκ, σκοπευτήριο, αεροπλάνο, πλοίο, ξενοδοχείο, σε βουνό, σε παραλία, σε δάσος, σε πούλμαν, σε χιονοδρομικό κέντρο, σε μοναστήρι, σε τουαλέτα και ίσως και σε άλλα μέρη που τώρα, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά, δεν μπορώ να θυμηθώ. Έχω την αίσθηση πως οι σημερινοί κοινωνικοί επιστήμονες ή επαγγελματίες ψυχικής υγείας είμαστε πολύ κλεισμένοι σε κέντρα, ιατρεία ή σε γραφεία περιτριγυρισμένοι από βιβλία, θεωρίες, διαγνώσεις, συμπτωματολογία, έρευνες. Κι όμως ο κόσμος που προσπαθούμε να μελετήσουμε ή να βοηθήσουμε είναι εκεί έξω και χρειάζεται να τον ζούμε.

Σήμερα συνεργάζομαι  με την ΑΜΚΕ Πλοήγηση. «Με γερά καράβια τα παιδιά και τους γονείς τους που θέλουν να ανοίξουν νέες διαδρομές αναλαμβάνουμε το έργο μας για να φτάσουμε όλοι στην άκρη του ορίζοντα και να πάμε παραπέρα», έγραψε η ψυχίατρος, Αλεξάνδρα Ρούσσου για το όραμα αυτής της ΑΜΚΕ. Είναι ένας χώρος που θεωρεί τις κοινωνικές δεξιότητες ατόμων με τέτοιες δυσκολίες ως κάτι που θα κερδηθεί μέσω της αλληλεπίδρασης που έχουν ο ένας με τον άλλον αλλά και μέσω των εμπειριών που οι έφηβοι και οι νέοι θα αποκτήσουν. Οι εμπειρίες που προσφέρει είναι κυρίως καλλιτεχνικής φύσης, θέατρο, μουσική, ζωγραφική, φωτογραφία αλλά και επαφή με τους υπολογιστές. Ο σεβασμός στους νέους αυτούς είναι μεγάλος. Είναι μεγάλη η προσπάθεια να μην εγκλωβιστούν στις διαγνώσεις τους. Τα προγράμματα είναι εξατομικευμένα. Δηλαδή οι συντονιστές είναι σε συνεχή διάλογο και λαμβάνεται υπόψη το τι χρειάζεται το κάθε άτομο για να βοηθηθεί. Υπάρχει ευελιξία στα προγράμματα χωρίς αυτό να στερεί σε καμία περίπτωση το σταθερό πλαίσιο και τη δομή που είναι απαραίτητη σε κάθε είδους παρέμβαση. Ίσως το πιο καινοτόμο σε αυτό τον τον χώρο είναι πως συμμετέχουν στα προγράμματα και νέοι από την κοινότητα. Έχουν έτσι μια ευκαιρία να εξοικειωθούν με άτομα που λειτουργούν διαφορετικά αλλά και να ενδυναμωθούν οι ίδιοι. Δεν θα σταματήσει ποτέ ο αποκλεισμός των ανθρώπων που έχουν τέτοιες δυσκολίες, αν δεν «ανοίξουμε» την ειδική αγωγή κι αν δεν γίνει δεκτή στα πλαίσια του πληθυσμού τυπικής ανάπτυξης. Περιγράφω με λεπτομέρειες τον τρόπο λειτουργίας αυτού του χώρου γιατί ήταν το γόνιμο έδαφος μέσα στο οποίο άνθισε η ιδέα μου.

Στην Πλοήγηση λοιπόν εντάχθηκε η ιδέα μου, που αφορά στην ψυχοπαιδαγωγική σύνθεση ιστοριών,  την οποία είχα δοκιμάσει σε παιδιά και εφήβους τυπικής ανάπτυξης. Ξεκινήσαμε δειλά-δειλά με ένα πιλοτικό πρόγραμμα ομαδικής σύνθεσης ιστορίας. Ο στόχος ήταν η ομάδα να συνθέσει μια ιστορία, που κατέγραφα. Στην αρχή ήμουν αρκετά παρεμβατική και οι συμμετέχοντες σχεδόν μονολεκτικά, πολύ αβέβαια και άτολμα εξέθεταν τις ιδέες τους. Ξεκινήσαμε χωρίς να έχουμε την παραμικρή ιδέα για το πού θα μπορούσαμε να οδηγηθούμε.

Δυο χρόνια μετά η παρέμβασή μου στη σύνθεση των ιστοριών έχει ελαχιστοποιηθεί. Μπορεί  να κάνω κάποιες ερωτήσεις ή να «στρέψω» πολύ διακριτικά την ιστορία σε κάποιο σημείο που θεωρώ χρήσιμο. Πολλές φορές οι συμμετέχοντες δημιουργούν εξ ολοκλήρου μόνοι τους την ιστορία τους. Η σύνθεση ιστοριών έχει ενταχθεί και στις ατομικές συνεδρίες ψυχοεκπαίδευσης που διεξάγει η ψυχολόγος και υπεύθυνη των προγραμμάτων της Πλοήγησης, Βασιλεία Κατσαούνου. Αγκάλιασε την ιδέα μου και τη χρησιμοποίησε στην καραντίνα του Μαρτίου του 2020. Μπόρεσε να υποστηρίξει πολύ ικανοποιητικά τους εφήβους και τους νέους της Πλοήγησης διαδικτυακά με αυτόν τον τρόπο σε συνθήκες που ήταν πολύ δύσκολες για όλον τον κόσμο. Η Βασιλεία Κατσαούνου που δουλεύει εδώ και δεκαετίες με ανθρώπους με αναπτυξιακές δυσκολίες θεωρεί πως η σύνθεση ιστοριών είναι ιδιαίτερα βοηθητική στον αυτισμό. Έχουμε στα χέρια μας πάρα πολλές ιστορίες που συνέθεσαν οι νέοι της Πλοήγησης ομαδικά ή ατομικά που μας έχουν εκπλήξει. Οι νέοι της Πλοήγησης περιγράφουν τις ματαιώσεις και τις δυσκολίες τους, τη βία και τον εκφοβισμό που έχουν δεχτεί στο σχολείο αλλά και τις επιθυμίες τους ή όσα τους δίνουν χαρά. Το πιο σημαντικό για μένα είναι πως σε κάθε ιστορία θα συναντήσουν ένα δυνατό κομμάτι του εαυτού τους που έχει τη δυνατότητα μέσω της διαδικασίας αυτής να εμφανιστεί και να μιλήσει.   

Οι συμμετέχοντες απολαμβάνουν ιδιαίτερα τα προγράμματα με τις ιστορίες. Ο ένας λόγος είναι σίγουρα πως οι ιστορίες είναι ψυχαγωγικές. Όμως, δεν μιλάμε απλώς για διασκέδαση. Τα θετικά συναισθήματα που προκαλούν οι ιστορίες μας βοηθούν σε πολλαπλά επίπεδα. Σύμφωνα με τη Θεωρία Διεύρυνσης και Δόμησης που διατύπωσε η Barbara Fredrickson μετά από σειρά ερευνών το 1998 η θετικότητα ενισχύει τους σωματικούς, γνωστικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς πόρους που έχει κάθε άνθρωπος. Και η Νευροψυχολογία μιλά για τη συμβολή των ιστοριών στη συναισθηματική νοημοσύνη. Φαίνεται πως η δραστηριότητα των κατοπτρικών νευρώνων του εγκεφάλου, όταν βιώνουμε ένα γεγονός είναι ίδια με τη δραστηριότητα των κατοπτρικών νευρώνων, όταν φανταζόμαστε έναν άνθρωπο να βιώνει το γεγονός. Αυτή η δραστηριότητα είναι κλειδί για την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης (Carr et al, 2003).  Οι ιστορίες λειτουργούν ως προσομοιώσεις, μας βοηθούν να κατανοούμε όχι μόνο τους ήρωες που πρωταγωνιστούν, αλλά και την ψυχολογία των ανθρώπων γενικότερα (Oatley, 2011). Έχει άλλωστε υποστηριχθεί ήδη ότι η κατευθυνόμενη δημιουργικότητα και ο ελεγχόμενος αυτοσχεδιασμός βοηθά παιδιά με ψυχοδιανοητικές δυσκολίες να δομούν τις γνωστικές και συναισθηματικές τους δεξιότητες (Κουρκουτάς, 2009).

Όσον αφορά στον αυτισμό, οι ιστορίες που έχουμε στα χέρια μας μας υποδεικνούουν πως τα άτομα με αυτισμό έχουν τελικά πλούσια φαντασία. Κάποια ερωτηματολόγια που έχω κατασκευάσει τους βοήθησαν αρχικά να δομήσουν την ιστορία τους.Το εντυπωσιακό είναι πως πολύ γρήγορα κατάφεραν να φτιάχνουν τις ιστορίες χωρίς τη βοήθεια των ερωτηματολογίων. Δεν πίστευα στα αυτιά μου όταν μια κοπέλα είκοσι ετών είπε, «Οι ιστορίες με βοηθούν να μην σκέφτομαι τα ίδια πράγματα». Μόνη της εξέφρασε πως οι ιστορίες απαλύνουν το σύμπτωμα της επαναληπτικής, αγχωτικής σκέψης. Δεν θα είχα τολμήσει να βγάλω ένα τέτοιο συμπέρασμα. Ένας δεκαεπτάχρονος χαρακτήρισε τις ιστορίες «θεραπευτικές», που προσφέρουν χαλάρωση και πνευματική ισορροπία. Μια άλλη ενήλικη κοπέλα με αυτισμό είπε πως χαίρεται πολύ τις ιστορίες γιατί μπορεί να κάνει μια ολοκληρωμένη, δημιουργική δουλειά. Όταν εστιάζουμε μόνο στα συμπτώματα και στη διάγνωση του οποιουδήποτε ανθρώπου παραβλέπουμε τις ικανότητές του. Θεωρώ πως οι ιστορίες βοηθούν και δίνουν χαρά σε ανθρώπους με αυτισμό ή άλλες αναπτυξιακές, κινητικές ή νευρολογικές δυσκολίες γιατί τους δίνουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν, να ελέγχουν, να ενεργούν έστω και στη φαντασία τους. Τους καθιστούν υποκείμενα και όχι αντικείμενα που πρέπει να «θεραπευτούν» ή να διορθωθούν. Ο Vygotsky άλλωστε έχει υποστηρίξει πως τα συναισθήματα μας είναι αληθινά, όταν φανταζόμαστε κάτι, ακόμη κι αν αυτό που φανταζόμαστε δεν είναι αληθινό.

Επίσης, όταν εντάξουμε στη ιστορία που φτιάχνουμε κάτι από την πραγματικότητα που ταράζει κάποιο μέλος της ομάδας ή μια επαναληπτική σκέψη, μπορεί στη συνέχεια να ηρεμήσει. Μπορούμε μέσα στην ιστορία να βάλουμε τον πολύ ενοχλητικό θόρυβο ενός κομπρεσέρ που θα προκαλέσει ξέσπασμα ή την επιθυμία του να επισκεφθούμε όλοι το χωριό του που επαναλαμβάνει ξανά και ξανά. Όταν γίνει αυτό, οι συμμετέχοντες στα προγράμματα σύνθεσης ιστοριών είναι πρόθυμοι να συγκεντρωθούν και να εστιάσουν σε αυτό που κάνουμε.

Αυτήν την περίοδο τριγυρίζει στη σκέψη μου διαρκώς μια ανάμνηση από την εμπειρία μου ως εθελόντρια, στην οποία αναφέρθηκα στην αρχή αυτού του κειμένου. Βρισκόμουν με ένα παιδί επτά ή οκτώ χρόνων σε μια τουαλέτα παραλίας. Ας τον πούμε Παναγιώτη. Ο Παναγιώτης ήταν ένα παιδί με αυτισμό που δεν είχε λόγο. Έβγαζε ασυνάρτητους ήχους. Έκανε επαναληπτικές κινήσεις με τα χέρια του και είχε διαρκή υπερκινητικότητα. Συχνά δάγκωνε τον εαυτό του. Ήταν από τα αγαπημένα μας παιδιά γιατί του άρεσαν οι αγκαλιές και η τρυφερότητα και ήταν ο μικρότερος. Είχε σκοτεινιάσει λοιπόν σε αυτήν την παραλία και τον είχα πάει στις τουαλέτες. Ήταν ένας χώρος με πολλές τουαλέτες και δύο ή τρεις διαδρόμους. Την ώρα που έπλενε τα χέρια του ξαφνικά έγινε διακοπή ρεύματος. Πάγωσα. Ήμασταν βυθισμένοι στο σκοτάδι και φοβήθηκα πολύ επειδή είχα την ευθύνη του. Φοβήθηκα πως θα έτρεχε και θα τον έχανα. Να προσθέσω πως ο Παναγιώτης ήταν εξοικειωμένος με αυτό το μέρος γιατί εκεί γινόταν το βασικό, απογευματινό πρόγραμμα. Εγώ ήμουν  μια απλή φοιτήτρια και όχι ξακουστή για την ψυχραιμία μου. Επίσης, έχω ιδιαίτερα αδύναμη αίσθηση προσανατολισμού κι αυτό όταν ήμουν νεότερη με άγχωνε πολύ. Ωστόσο τότε συνέβη κάτι μαγικό. Ο Παναγιώτης πήρε το χέρι μου και με οδήγησε εκείνος έξω. Δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτό που είχα νιώσει τότε.

Νομίζω πως σκέφτομαι ξανά και ξανά αυτό το περιστατικό γιατί τότε κατάλαβα για πρώτη φορά πως ο άνθρωπος που έχει αυτισμό είναι ένας άνθρωπος που μπορεί να σκεφτεί και μπορεί να δράσει παρά τη δυσκολία του στην επικοινωνία. Ο καθένας σκέφτεται και δρα με τον δικό του, μοναδικό τρόπο και το πρώτο χρέος που έχει κάθε ειδικός είναι να αφουγκραστεί αυτόν τον τρόπο, αν θέλει να μπορέσει να έχει πιθανότητες για επικοινωνία.

Νιώθω πως οι ιστορίες των εφήβων και των νέων με τους οποίους δουλεύουμε στην Πλοήγηση με κάνουν συνεχώς να αναθεωρώ και απαλύνουν ξανά και ξανά όχι μόνο τη δική τους ψυχή αλλά και τη δική μου. Κάθε φορά που τους ακούω εκπλήσσομαι και αφήνω το μυαλό μου να πάει εκεί που έχουν ανάγκη, εκεί που επιθυμούν να πάμε. Ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι με παίρνουν από το χέρι και με οδηγούν τελικά μακριά από το σκοτάδι της δικής μου προκατάληψης...

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Carr, L., Iacoboni, M., Dubeau, M.C., Mazziotta J.C., Lenzi, G.L.. (2003) Neural mechanics of empathy in humans: a relay from neural systems for imitation to limbic areas. Proc Nat1 Acad Sci USA. 2003; 100:  5497-5502

Fredrickson, B.  (2001), The Role of Positive Emotions in Positive Psychology: The Broaden and Build Theory of Positive Emotions. American Psychologist, 56, 218-226

Oatley, Κ.(2011) In the minds of others. Scientific American Mind, 15552284, Nov/Dec2011, Vol. 22, Issue 5

Vygotsky, S.V. (2004). Imagination and Creativity in Childhood. Journal of Russian and East European Psychology, vol. 42, no. 1, pp. 7–97

Κουρκούτας Η.Ε (2009).  Ψυχαναλυτική προσέγγιση των παραμυθιών και η χρήση των παιδικών ιστοριών στην ψυχοθεραπεία και την ειδική αγωγή. Στο Τέχνη, Παιχνίδι,  Αφήγηση (Επιμ. Πουρκός Μ.Α) , Αθήνα: Εκδόσεις Τόπος

 

Τρίτη, 12 Ιανουαρίου 2021 19:18

Πάντα αλήθεια

Επιθεωρούσε αναμνήσεις εκείνο το πρωινό. Λογάριαζε όσους ήρθαν, έφυγαν, ξεθώριασαν ακόμα κι από το νου. Διέσχιζε τη μεγάλη λεωφόρο. Ξένος ανάμεσα σε ανθρώπους που αγνοούσε την ύπαρξή τους, όσο κι εκείνοι τη δική του, μα ήταν φτιαγμένοι από τα ίδια υλικά.

Χρόνια τώρα σχεδίαζε το ταξίδι αυτό. Μα τον φόβιζαν τα ιπτάμενα πουλιά, το άγνωστο, οι αποστάσεις. Βρισκόταν σε μια διαρκή εσωτερική πάλη. Να ρισκάρει προσπαθώντας να κυνηγήσει όσα πίστευε πως είχε τη δυνατότητα να κατακτήσει ή να μείνει βολεμένος σε ό,τι θεωρούσε και ήταν ευτυχία χωρίς να τολμήσει βήμα παραπέρα.

Και μεγάλωσε. Κι έχασε όσα η νεότητα προσφέρει. Μα κέρδισε όσα η ωριμότητα χαρίζει.

Ευτυχισμένος χωρίς αμφιβολία. Με δυο κόρες που λάτρευε και μια σύντροφο που αγαπούσε με έναν έρωτα που μεταμορφώθηκε σε βαθιά αγάπη, εκτίμηση, σεβασμό φωτισμένη με τις σπίθες των πρώτων φλογερών ματιών.

Ο χρόνος, όμως, δεν υπογράφει συμβόλαια. Τρέχει παρασύροντας στο διάβα του καθετί όμορφο ή δυσάρεστο και σε αναγκάζει να συνεχίζεις. Αυτός χαράζει αδιάκοπα δρομολόγια στο καντράν του ρολογιού μα εσύ κάποτε απρογραμμάτιστα θα πάψεις να συμβαδίζεις με τους χτύπους του.

Ο χρόνος ήρθε, λοιπόν. Κι εκείνη, η νεράιδα του δικού του παραμυθιού έφυγε. Τα δεδομένα ανατράπηκαν. Καίριο ανθρώπινο λάθος. Θεωρούμε ανθρώπους, στιγμές, μέλλοντα γεγονότα δεδομένα. Κι έπειτα ο ανεμοστρόβιλος της ζωής παρασύρει τα πάντα στο διάβα του.

Είπε «Ποτέ δεν είναι αργά». Χαιρέτισε τις αιώνια μικρές στα μάτια του αγάπες του, τους συντρόφους του, τα εγγόνια του, υποσχέθηκε να επιστρέψει με ιστορίες κι εικόνες πολύχρωμες κι επιβιβάστηκε στο αεροπλάνο που θα τον οδηγούσε σε λίγες ώρες στην άλλη άκρη της γης.

Ανάμεσα στα σύννεφα αντίκριζε τη μορφή της. Να φροντίζεις όσους αγαπάς, να αγαπάς αυτό που είσαι και να προσπαθείς να δεις το καλύτερο που κρύβει ο καθένας, Αυτά θα του ψιθύριζε. Ήταν όσα έκανε καθημερινά πράξη. Του έμαθε να εκτιμά τους μικρούς καθημερινούς ήρωες.. μα αυτός λησμόνησε ή μάλλον απέτυχε να της μάθει να προσέχει πιότερο τον εαυτό της.

Το παρελθόν δεν αλλάζει, όμως. Κι η δική του πορεία, η τόσο αλληλένδετη και τόσο διαφορετική με τη δική της συνεχίζει.

Το όνειρό του ήταν να γίνει συγγραφέας, να εμπνεύσει ανθρώπους, να γνωρίσει τα γόητρα διαφορετικών τόπων και πολιτισμών. Να γευτεί αχόρταγα. Μα είχε δυο φύσεις καλά κρυμμένες μέσα του. Η πρώτη επιθυμούσε διακαώς κι η άλλη έβαζε φρένο, τρομαγμένη κι άτολμη.

Τώρα, εδώ, στη γη της ευκαιρίας είχε όσα ήθελε και συνάμα απεχθανόταν. Γεμάτος αντιφάσεις. Έπρεπε να συγκεράσει τις αντιθέσεις για να δικαιώσει όσους πίστευαν ακόμη σ’ εκείνον, για να σφραγίσει όσα βίωσε αυτός τόσα χρόνια, να μεταλαμπαδεύσει όχι λόγια σοφίας μα αλήθειες ζωής.

Δε θα τα πολυλογώ. Το πώς έγιναν όλα κανείς δε το αντιλήφθηκε. Ούτε ο ίδιος. Κάτι ξεχασμένοι φίλοι, κάτι μακρινοί συγγενείς, η αγάπη του για την πένα που αθέλητα μεταμορφώθηκε σε αγάπη για τα πλήκτρα του υπολογιστή, η ανάγκη να εκφραστεί, να ξεχειλίσει ο χείμαρρος λέξεων και συναισθημάτων.

Μπορεί σε μερικούς να ακούγεται οξύμωρο, σε άλλους βαρετό, σε κάποιους παλαιομοδίτικο. Μα η εποχή μας έχει ανάγκη από ρομαντικούς τύπους, από μια νότα περασμένων δεκαετιών, από ανθρώπους ερωτευμένους με τον ίδιο τον έρωτα.

Αλληλογραφία για όσους αδυνατούν να εκφραστούν, επιστολές και γράμματα και ευχητήριες κάρτες για όσους θέλουν να χαρίσουν ένα χαμόγελο σε ένα φίλο, μια γιαγιά, ένα μοναχικό ηλικιωμένο. Κατά παραγγελία ή χωρίς.

Ιδού η εργασία του. Το πάθος του εναρμονισμένο με το πάθος εκείνης. Περηφάνια για δυο. Ό,τι χάνεται δε σημαίνει πως παύει να υπάρχει.

Ατένιζε το άγαλμα της Ελευθερίας. Σε λίγο θα κρατούσε αγκαλιά το νέο μέλος της οικογένειάς τους, ένα ακόμα εγγόνι, ένα ακόμα θαύμα.

Αναρωτιόταν τι είναι τελικά ελευθερία. Είναι κάτι περισσότερο από το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των συνταγματολόγων, από τα σύνορα των κρατών, το λόγο, πέρα από πολιτικές-κοινωνικές διαστάσεις. Είναι η ικανότητα να νοιώθεις ελεύθερος ενάντια στους περιορισμούς που αναγκαστικά μια πολιτεία επιβάλλει. Να κοιτάς τον ουρανό, να πετάς νοερά με τα πουλιά στον αιθέρα και να έχεις βαθιά μέσα σου την επίγνωση πως ετούτη η μέρα άξιζε.

Άννα Γκασνάκη

 People photo created by wirestock - www.freepik.com

Πέμπτη, 24 Δεκεμβρίου 2020 18:31

Οι «δυο» Άννες

Οι «δυο» Άννες

Κι αυτό που φοβόμουν

Τώρα μη φύγει φοβάμαι..

Για την Άννα

Γράφει η Άννα Γκασνάκη

Γυρνούσε κουρασμένος από τη δουλειά. Ξημερώματα Κυριακής στη μικρή μας πόλη. Κατηφόριζε το Πανόραμα με το δίκυκλό του. Το απαλό αεράκι έκανε τη φθινοπωρινή νύχτα ακόμα πιο απολαυστική. Ξαφνικά μέσα στους ήχους, που στοιχειώνουν σαν φαντάσματα τη σιγαλιά, άκουσε ένα ανεπαίσθητο κλάμα.. Πήρε τη στροφή και τα αντίκρισε. Κάτω από μια πυκνή φυλλωσιά αναζητούσαν χάδι και φροντίδα. Προσπαθούσε το ένα να δώσει πνοή ζωής στο άλλο. Τρία ή δύο, δε θυμάμαι, –πολλάκις η μνήμη ξεθωριάζει- μικρά κουταβάκια, χαριτωμένα μες την εξουθένωσή τους. Σταμάτα. Τα περιεργάζεται. Μα χαμένος στις δικές του έγνοιες πατά σε λίγο το γκάζι κι εξαφανίζεται. Η Κυριακή περνά, όπως όλες οι άλλες. Σπίτι, δουλειά. Δουλειά, σπίτι. Μα κάτι τον βασανίζει. Μια εικόνα κολλημένη στο μυαλό του. Δύο (ή τρία) ζευγάρια ολοστρόγγυλα μάτια κρέμονται από μια δικιά του αντίδραση. Έρχεται το βράδυ. Στριφογυρνάει στο κρεβάτι. Ο ύπνος δεν έρχεται ετούτη τη βραδιά. Και ξημερώνει… Δευτέρα. Κι η ίδια εικόνα εκεί. Σουρουπώνει η μέρα κι αυτός ανήσυχος κοιτά τον ορίζοντα. «Τώρα», σκέφτεται, «αλλιώς.. ποτέ». Κι όμως.. μπορεί να έφυγαν. Κι αν είναι αργά; Οδηγεί τη μηχανή εκεί που ώρες τώρα επιθυμεί. Κατεβαίνει διστακτικά. Ψάχνει. Αναζητά. Βλέπει δυο μικρά σωματάκια να κείτονται άψυχα πλάι σε μια άλλη μικρή άσπρη μπαλίτσα, κουλουριασμένη, φοβισμένη. Την παίρνει αγκαλιά. Θυμώνει με τον εαυτό του που άργησε. Θυμώνει και μ’ εκείνους που εγκατέλειψαν τα πλασματάκια αυτά σε ένα κασόνι στο πουθενά. Μα πάλι με τον εαυτό του θυμώνει πιότερο κι ορκίζεται να είναι το καταφύγιο κι ο σύντροφος της μικρής αυτής ύπαρξης που ακούει στο όνομα «Άννα». «Άννα», όπως εκείνη την αγαπημένη που αρνείται να μένει μαζί του. Για να έχει μια Άννα τις ώρες της μοναξιάς να φωνάζει, να μιλά, να αγκαλιάζει. Η συνάντηση των δυο συνονόματων κοριτσιών. Η συνάντησή μας. Ξέρετε τι θα πει φόβος παιδικός; Σε ακολουθεί και δε μπορείς εύκολα να τον αντιμετωπίσεις, να τον καταπολεμήσεις με αυτό το πλασματάκι. Με είδε, εμένα την Άννα. Την πήρα αγκαλιά. Οι δυο Άννες. Κι ένα καυτό υγρό κύλησε πάνω μου. «Ένοιωσε σιγουριά», μου είπαν. Κι έτσι άρχισε η δική μας σχέση. Ομοιοπαθητική το λένε. Και λειτουργεί. Αντιμετωπίζοντας το φόβο σου τον ξεπερνάς. Και τον προσπέρασα, τον νίκησα και σιγά σιγά τούτη η άσπρη ύπαρξη έγινε κομμάτι της ζωής μου, της ζωής μας. Ένα μικρό κουταβάκι, σκανταλιάρικο, ζωηρό, γεμάτο όρεξη μα και τεμπέλικο συνάμα.. ανάλογα με τη διάθεσή του. Μες τα μεγάλα καστανά της μάτια αντανακλάται όλη η αγάπη που τρέφει για τα λεγόμενα αφεντικά της, για εμάς. Η δική μας απουσία, ώρες ολόκληρες μετρά. Τη θλίβει. Αναρωτιέμαι αν πατά το «pause» τις στιγμές της σιωπής. ‘Όταν το κλειδί γυρνά κι η πόρτα ανοίγει, κουνά ξετρελαμένη την ουρά της και τότε θυμάται έξαφνα πως πρέπει να φάει και να πιεί νερό. Ζει για εμάς κι εμείς τις χαρίζουμε ό,τι μπορούμε. Μεγαλώνοντας μοιράζουμε κομμάτια του χρόνου και του εαυτού μας. Άλλοτε σε πράγματα αναπόφευκτα, ανούσια ή σημαντικά, άλλοτε σε ανθρώπους άξιους ή μη της προσοχής και της αγάπης μας. Όλοι κι όλα διεκδικούν. Αυτά τα μικρά αξίζουν ένα κομμάτι μας. Όλα κυλούσαν ήσυχα μέχρι ένα απόγευμα του Δεκέμβρη που ήρθε η είδηση. Η Άννα, εγώ, ήμουν έγκυος. Ένα άλλο πλασματάκι μεγάλωνε και θα ερχόταν απρόσμενα στη ζωή μας. Ταυτόχρονα ήρθε και το δίλημμα. Αν είσαι αμαθής, πρωτάρης που λένε, προβληματίζεσαι. Πώς θα συνυπάρξουν; Φοβάσαι.. Αν πάθει κάτι το μωρό; Κι εκεί που νομίζεις πως πρέπει η μικρή σου αγάπη να βρει άλλη στέγη έρχεται η ζωή και δίχως να το καταλάβεις, δίχως να το επιδιώξεις σε κάνει αχώριστη μαζί της. Κι η ξαφνική ανακοίνωση της εγκυμοσύνης σας φέρνει πιο κοντά από ποτέ κι ας αγνοεί τη φουσκωμένη κοιλίτσα σου, κι ας ζηλεύει τρελά.. Την παίρνεις αγκαλιά κάθε βράδυ κι οι μήνες διαδέχονται ο ένας τον άλλον κι η μικρή τρελή νούμερο δύο εμφανίζεται στη ζωή μας. Ομολογώ πως η συνύπαρξή τους αρχικά δύσκολη. Η προσοχή στραμμένη στη μικρή ύπαρξη που εξαρτάται πλήρως από εσένα. Κι η Άννα απορεί με τα κλάματα και τις φωνές. Φοβάται. Χάνει την ηρεμία της. Επιζητά την προσοχή που συνήθισε να λαμβάνει. Μα όσο το παιδί μεγαλώνει και γνωρίζουν η μία την άλλη, το σπίτι γεμίζει φωνές και γαβγίσματα κι εμείς οι μικρές-μεγάλες τρελές ζούμε το δικό μας όνειρο. Το όνειρο της καθημερινότητας, πιο αληθινό από ετούτο εδώ δεν υπάρχει. Μαθαίνουμε μικροί και μεγάλοι να σεβόμαστε το διαφορετικό, να υμνούμε την αγάπη, να νοιαζόμαστε για τα πλάσματα της φύσης κατανοώντας αυτό που στο σχολείο από μικροί διδασκόμαστε μα εύκολα ξεχνάμε: την αλυσίδα της ζωής, το ρόλο μας σε αυτή. Ρόλος αλληλεξάρτησης. Άλλωστε όλοι μέλη του ζωικού βασιλείου είμαστε κι η δική μας κοινωνία πιο βάναυση από την κοινωνία που οι όροι μιας ζούγκλας οριοθετεί. Στην ανθρώπινη κοινωνία οι όροι δεν υπάρχουν κι αν υπάρχουν παραβιάζονται και τα δικαιώματα καταπατούνται, μιμούμενη το γνωμικό «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό». Τα παιδιά βλέπουν, κατανοούν, επεξεργάζονται, μαθαίνουν. Νοιώθουν το μεγαλείο της φιλιάς, της αγάπης κι η συνύπαρξη με τα ζωάκια τους εφοδιάζει με διδαχές παντοτινές.

Σήμερα.. πέντε χρόνια σχεδόν μετά.. Ο μόνος φόβος είναι μη φύγει κι αδειάσει η ζωή μας. Ό,τι μας προσφέρει είναι ανεξήγητο. Ένα πλάσμα που δε μιλά κι όμως τα λέει όλα, λογικότερο από πολλά ανθρώπινα έλλογα όντα. Κατανοεί πως η αγάπη κρύβεται σε μικρούς θησαυρούς, προσφέρει ανιδιοτελώς, χαίρεται αγνά κι απροκάλυπτα. Ξέρει να αγαπά. Κάτι που πολλοί έχουμε λησμονήσει. Είναι ένα ζωντανό μάθημα ζωής για όλους…

26/4/2020 Και τελικά… οι φόβοι έγιναν πραγματικότητα

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα κορίτσι, το κορίτσι μας… Ήρθε ξαφνικά στη ζωή μας και μας έκανε καλύτερους. Μας κοιτούσε με τα μεγάλα αμυγδαλωτά της μάτια.. Διεκδικούσε χάδια και φιλιά. Μια πριγκίπισσα που κούρνιαζε στα πόδια μας και ζέσταινε τις καρδιές μας.. Αν ήταν τώρα εδώ θα αγνοούσε τη φουσκωμένη κοιλίτσα και θα σκεφτόταν: « Ωχ! Ένα ακόμα μικροσκοπικό ζιζάνιο θα κάνει την εμφάνισή του». Ένας χρόνος χωρίς όλα αυτά.. μικρό μας αστεράκι σε αγαπάμε. Κοιτάμε τον ουρανό και σε χαιρετάμε γιατί είσαι εκεί και φωτίζεις το δρόμο μας!

 

Γράφει η Ποζίδου-Στολτίδου Χρυσούλα Κοινωνική Λειτουργός Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων ΕΟΠΠΕΠ    

Αντιμετώπιση της Μεταναστευτικής Κρίσης από τους  Φορείς Υγείας    

Εισαγωγή       

Παρά την εισαγωγή αυστηρών μέτρων για να αναχαιτιστεί η μη ελεγχόμενη μετανάστευση στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την διάρκεια των δυο προηγούμενων δεκαετιών, η ροή των παρανόμων μεταναστών, όχι μόνο δεν ελαττώθηκε, αλλά είναι δραστικά αυξανόμενη και όπως ήταν αναμενόμενο η πρόσβαση των παράνομων (κυρίως) μεταναστών στο Εθνικό Σύστημα Υγείας στις Ευρωπαϊκές χώρες έχει γίνει θέμα αντιπαράθεσης.

Πολιτισμικότητα μεταναστών και προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι επαγγελματίες υγείας Τους τελευταίους μήνες, η Ελλάδα, μεταξύ μερικών ακόμα ευρωπαϊκών χωρών, δέχεται εξαιρετικά μεγάλα κύματα εισροής μεταναστών και προσφύγων. Η Συρία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ καταγράφονται ως οι τρεις πρώτες χώρες προέλευσης, με βάση τον αριθμό των αφικνούμενων, ενώ σταθερή ροή εισερχομένων παρατηρείται από το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές (ΚΕΕΛΠΝΟ, αδημοσίευτα στοιχεία). Οι περιοχές αυτές χαρακτηρίζονται από επιδημιολογικό προφίλ λοιμωδών νόσων με σημαντικές αποκλίσεις από αυτό των ευρωπαϊκών χωρών. Η γνώση αυτή έχει βαρύνουσα σημασία τόσο για την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση κλινικών συνδρόμων σε μετανάστες και πρόσφυγες όσο και για την πρόληψη της διασποράς μεταδοτικών νόσων στον πληθυσμό των μεταναστών / προσφύγων, καθώς και στο υγειονομικό, διοικητικό και λοιπό προσωπικό που τους εξυπηρετεί, αλλά και στην κοινότητα που τους φιλοξενεί στη χώρα υποδοχής.

     Ο πολύ μεγάλος αριθμός των εισερχομένων μεταναστών / προσφύγων καθιστά επιτακτική την οργάνωση των στρατηγικών διαλογής με τρόπο ταχύ, αποτελεσματικό, αλλά παράλληλα εφικτό και βιώσιμο από την άποψη της χρήσης υγειονομικών πόρων. Στην υλοποίηση των στρατηγικών αυτών πρέπει να συνυπολογιστούν και ειδικές παράμετροι που μπορεί να υπεισέρχονται:

Η χώρα προέλευσης σημειώνεται κατά δήλωση των εισερχομένων, χωρίς δυνατότητα εξακρίβωσης σε πολλές περιπτώσεις. Ο κίνδυνος προηγούμενης έκθεσης των εισερχομένων στα νοσήματα τα οποία ενδημούν στις χώρες προέλευσής τους εξαρτάται από τις περιοχές και τις συνθήκες διαβίωσής τους στις χώρες αυτές και μπορεί να παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ προερχομένων από την ίδια χώρα. Για χώρες με ασταθές εσωτερικό περιβάλλον, π.χ. λόγω πολεμικών και άλλων συρράξεων, τα επιδημιολογικά δεδομένα μπορεί να παρουσιάσουν ταχεία και σημαντική απόκλιση από το προηγουμένως γνωστό επιδημιολογικό προφίλ της χώρας. Πέρα από τη χώρα και συγκεκριμένη περιοχή προέλευσης, ο κίνδυνος νόσησης των εισερχομένων συναρτάται με τις συνθήκες υγιεινής κατά το ταξίδι τους και μετά την άφιξή τους στη χώρα υποδοχής, πχ για νοσήματα, όπως βακτηριακές και παρασιτικές διάρροιες ή φυματίωση. Παράγοντες, όπως στενός συγχρωτισμός ή ανεπαρκής πρόσβαση σε εγκαταστάσεις υγιεινής, αυξάνουν τον κίνδυνο νόσησης. Η έμφαση στις συνθήκες και εγκαταστάσεις υγιεινής είναι σημαντική και για την πρόληψη της εισαγωγής στον τοπικό πληθυσμό νοσημάτων για τα οποία δεν υπάρχει συλλογική ανοσία. Μεταδοτικά νοσήματα με κίνδυνο εξάπλωσης στον πληθυσμό χαρακτηρίζονται από μακρούς χρόνους επώασης και επιπλέον απαιτούν ειδικό εργαστηριακό έλεγχο για τη διάγνωσή τους. Νοσήματα, όπως η ηπατίτιδα Β, μπορεί να μεταδίδονται από ασυμπτωματικό χρόνιο φορέα, ενώ για τη διάγνωση χρειάζεται αιματολογικός εργαστηριακός έλεγχος. Η υπάρχουσα εμπειρία για τον έλεγχο των εισαγόμενων μεταδοτικών νοσημάτων αφορά κατά βάση σε εισερχόμενους πληθυσμούς που προτίθενται να παραμείνουν στη χώρα υποδοχής για ικανό διάστημα, ιδανικά με ενσωμάτωση στην τοπική κοινωνία. Σε αντιδιαστολή, η παρούσα κατάσταση χαρακτηρίζεται από ταχεία και μαζική διέλευση μεταναστών και προσφύγων, οι οποίοι κατά κανόνα διαμένουν σε περιορισμένους χώρους σε συνθήκες υψηλού συγχρωτισμού και ομοίως υψηλών ρυθμών διακίνησης και εναλλαγής επάλληλων κυμάτων εισερχομένων. Οι συνθήκες αυτές δεν επιτρέπουν ούτε ενδελεχή υγειονομικό έλεγχο ούτε συνέχεια των παρεχομένων υπηρεσιών διαλογής, διερεύνησης και φροντίδας. Ομοίως, η διάγνωση και θεραπεία μεταδοτικών νόσων, καθίσταται προβληματική ή αδύνατη υπό τις τρέχουσες συνθήκες. Τέλος, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), εν παραλλήλω με το όποιο πρόγραμμα διαλογής για λοιμώδη νοσήματα, υπογραμμίζει τη σημασία της εξασφάλισης ικανοποιητικών συνθηκών υγιεινής στα καταλύματα των νεοεισερχομένων πληθυσμών και της πρόληψης του συνωστισμού, ώστε να αποφευχθεί η εξάπλωση νοσημάτων.  Προσβασιμότητα μεταναστών στις υπηρεσίες υγείας Σημαντικός παράγοντας που δύναται να περιορίσει την προσβασιμότητα των μεταναστών στην περίθαλψη είναι η συνεπαγόμενη υψηλή ιδιωτική οικονομική δαπάνη (out-of-pocket payments) (EuropeanCommission, 2008a). Tα ποσοστά των ανασφάλιστων μεταναστών παραμένουν υψηλά ακόμα και για αυτούς που έχουν καταφέρει να νομιμοποιήσουν το καθεστώς παραμονής τους. Οι ανασφάλιστοι πρέπει να πληρώνουν οι ίδιοι ολόκληρο το ποσό της περίθαλψης, προκαταβάλλοντας το 50% των εξόδων σε περίπτωση νοσηλείας. Το κόστος αυτό όμως μπορεί να είναι πολύ υψηλό για αρκετούς μετανάστες οι οποίοι ταυτόχρονα δεν δικαιούνται του βιβλιαρίου οικονομικής απορίας και αδυνατούν οικονομικά να απευθυνθούν σε ιδιωτικά θεραπευτήρια . Όπως δείχνουν και τα στοιχεία της έρευνας των Μαράτου-Aλιπράντη Λ. και Γκαζόν E. (2005)οι αλλοδαποί αντιμετωπίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό οικονομική ανασφάλεια από το γηγενή πληθυσμό καθώς τα εισοδήματά τους είναι γενικά χαμηλότερα και το ποσοστό ιδιοκατοίκησης πολύ μικρότερο, 11,1% για τους αλλοδαπούς έναντι 75% για τους Έλληνες. Είναι επομένως πιθανό πολλοί από τους μετανάστες να μην είναι σε θέση «να αντιμετωπίσουν το κόστος μιας έκτακτης ανασφάλειας [όπως τα] προβλήματα υγείας» (Μαράτου-Aλιπράντη Λ.και Γκαζόν Ε., 2005). Την προσβασιμότητα στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας δυσχεραίνουν συνεπώς, το καθεστώς εργασίας πολλών μεταναστών στην «άτυπη» οικονομία που έχει ως συνέπεια να παραμένουν ανασφάλιστοι, τα χαμηλά εισοδήματα των μεταναστών, καθώς και η ιδιαιτερότητα του συστήματος καταβολής «άτυπων αμοιβών» στα πλαίσια του ΕΣΥ.

     Η ελλιπής ενημέρωση των κρατικών υπηρεσιών σχετικά με το νομικό καθεστώς και τα δικαιώματα επιμέρους κατηγοριών αλλοδαπών, όπως οι αιτούντες άσυλο ή οι πρόσφυγες αποτελεί συχνά σημαντικό εμπόδιο στην προσβασιμότητα τους σε υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής πρόνοιας.

Επίσης, οι μεγάλες καθυστερήσεις για την έκδοση ή ανανέωση αδειών παραμονής ή την έκδοση των ειδικών δελτίων του αιτούντος άσυλο αλλοδαπού, έχουν ως συνέπεια την παρεμπόδιση της πρόσβασης πολλών μεταναστών στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Άλλωστε την πρόσβαση στο σύστημα υγείας δυσχεραίνουν παράγοντες όπως η γραφειοκρατία, οι μεγάλες λίστες αναμονής, οι ανεπαρκείς υποδομές και άλλα χρόνια προβλήματα του ελληνικού συστήματος υγείας που επηρεάζουν αρνητικά και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους μετανάστες και τους πρόσφυγες.

     Εμπόδια στην επικοινωνία, όπως η αντικειμενική δυσκολία επικοινωνίας των ασθενών με το ιατρικό προσωπικό λόγω της ελλιπούς γνώσης της ελληνικής γλώσσας αλλά και η ελλιπής ενημέρωση σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος υγείας, επηρεάζουν την προσβασιμότητα των αλλοδαπών σε υπηρεσίες υγείας. Επιπλέον, η παντελής απουσία διερμηνέων στα δημόσια νοσοκομεία αλλά και στα κέντρα διοικητικής κράτησης και σε άλλες δομές που απευθύνονται σε μετανάστες περιορίζει τη δυνατότητα του ιατρικού προσωπικού να διασφαλίσει την ποιότητα των υπηρεσιών υγείας που παρέχει σε αλλοδαπούς.

       Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού, τεχνογνωσίας και εξειδικευμένων δομών (π.χ. διερμηνέων, διαπολιτισμικών διαμεσολαβητών, ενημερωτικών φυλλαδίων σε γλώσσες διαφόρων εθνικοτήτων) έχει ως αποτέλεσμα την ελλιπή ενημέρωση των μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο σχετικά με τα δικαιώματά και τις υποχρεώσεις τους και τις σχετικές διαδικασίες για τη διεκδίκηση δικαιωμάτων που απευθύνονται και σε αυτούς.    

      Πρόσφατη μελέτη του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Πρόσβασης στην Υγεία των Γιατρών του Κόσμου (Γιατροί του Κόσμου, 2007) δείχνει ότι στην Ελλάδα υπάρχουν αρκετά εμπόδια πρόσβασης στην πληροφόρηση αναφορικά με την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Τα στοιχεία για την Ελλάδα αφορούσαν 112 ανθρώπους που επισκέφθηκαν τις δύο πολυκλινικές των Γιατρών του Κόσμου σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Σε ερώτηση αναφορικά με την ενημέρωση για τις υπηρεσίες ελέγχου για τον ιό HIV, το 83,7% των ερωτηθέντων απάντησε ότι δεν έχουν γνώση του δικαιώματος χρήσης αυτών των υπηρεσιών. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο συγκριτικά με τις υπόλοιπες 8 χώρες της μελέτης. "Το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως απόρροια της άρνησης του δικαιώματος στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη που κατά μεγάλο μέρος αφορά τους μετανάστες χωρίς χαρτιά: ο γενικός κανόνας είναι ότι δεν έχουν δικαίωμα στην περίθαλψη, επομένως οι εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα (στην προκειμένη περίπτωση, η πρόσβαση στις δωρεάν υπηρεσίες ελέγχου για HIV) είναι, δυστυχώς εύλογα, ελάχιστα γνωστές". Αντίστοιχα είναι τα συμπεράσματα και της μελέτης «Equality in Health: Greek National Report» όπου διαπιστώνεται το έλλειμμα πληροφόρησης και η άγνοια των μεταναστών και προσφύγων σχετικά με τα δικαιώματά τους EuropeanCommission, 2006b).

       Παράλληλα η απουσία εξειδικευμένου προσωπικού και δομών δεν διευκολύνει το διοικητικό και ιατρικό προσωπικό να ανταπεξέλθει στις ιδιαίτερες ανάγκες των αλλοδαπών ασθενών που προκύπτουν λόγω της γλώσσας, της διαφορετικής κουλτούρας αλλά και ψυχοκοινωνικών δεδομένων που τους χαρακτηρίζουν. Είναι γεγονός ότι οι μετανάστες και ιδιαίτερα οι πρόσφυγες είναι ευάλωτες ομάδες ψυχοκοινωνικά καθώς έρχονται αντιμέτωποι με τραυματικές εμπειρίες πριν αλλά και κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους και στη συνέχεια κατά τη βίαιη προσαρμογή τους σε ένα καινούριο περιβάλλον όπου αισθάνονται ξένοι. Έχουν επίσης να αντιμετωπίσουν την κοινωνική απαξίωση, τη φτώχεια, ανασφάλεια και φόβο σχετικά με το καθεστώς παραμονής τους αλλά συχνά και ρατσιστικές συμπεριφορές.

      Η διαφορετική πολιτισμική καταβολή και η άγνοια των λειτουργών υγείας για πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του ασθενή (π.χ. άρνηση μουσουλμάνας γυναίκας να εξετασθεί από άντρα γιατρό) επίσης μπορεί να περιορίσει την προσβασιμότητα των μεταναστών στις υπηρεσίες υγείας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για θέματα ψυχικής υγείας.

Τέλος, περιπτώσεις κακομεταχείρισης αλλοδαπών από γιατρούς και νοσοκομειακό προσωπικό είναι μάλλον σπάνια και μεμονωμένα περιστατικά (EuropeanCommission, 2006b). Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαπίστωση ότι η εκτίμηση του αριθμού των εξυπηρετούμενων αλλοδαπών από το προσωπικό νοσοκομείου είναι σημαντικά υψηλότερη από την πραγματική καταμέτρηση. Τα στοιχεία από την έρευνα με ερωτηματολόγια σε ιατρικό, νοσηλευτικό και διοικητικό προσωπικό νοσοκομείων της Αττικής, στα πλαίσια της μελέτης «Equality in Health: Greek National Report» (EuropeanCommission, 2006b) παρουσιάζουν επίσης ενδιαφέρον. Έτσι, μεταξύ των χαρακτηριστικών των ασθενών που μπορούν να οδηγήσουν σε διάκριση η δημοφιλέστερη απάντηση είναι η φυλή ή εθνικότητα με ποσοστό 58,7%. Επίσης σε ποσοστό περίπου 20% οι ερωτώμενοι απάντησαν ότι δεν θεωρούν απαραίτητο οι γυναίκες ασθενείς που τους το επιβάλλει η κουλτούρα ή η θρησκεία τους να εξετάζονται από γυναίκες γιατρούς. Τέλος, το 41,5% υποστηρίζει ότι τα άτομα που ανήκουν σε μειονοτικές ομάδες καταχράζονται το σύστημα κοινωνικών παροχών.

      Όλα τα παραπάνω αποτελούν εν δυνάμει εμπόδια που περιορίζουν την προσβασιμότητα των αλλοδαπών στις υπηρεσίες υγείας ακόμα και όταν τυπικά δικαιούνται την πρόσβαση. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου η προσβασιμότητα των μεταναστών στις υπηρεσίες υγείας διευκολύνεται παρόλο που τυπικά διαπιστώνεται άρνηση πρόσβασης. Η παρατυπία πράγματι φαίνεται να χαρακτηρίζει τις οδούς πρόσβασης των μεταναστών στην περίθαλψη εκτός αλλά και εντός του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

      Έτσι συχνά είναι τα παραδείγματα όπου μετανάστες "χωρίς τα απαιτούμενα έγγραφα" εξυπηρετούνται από τις δομές του Εθνικού Συστήματος Υγείας, καθώς οι λειτουργοί υγείας αγνοώντας το "γράμμα του νόμου" διευκολύνουν την πρόσβαση των άτυπων μεταναστών στη δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Έτσι μια μάλλον κοινή στρατηγική μεταξύ των μεταναστών "χωρίς χαρτιά" που έχουν ανάγκη πρόσβασης σε νοσοκομείο είναι να χρησιμοποιούν τα επείγοντα. Τα στοιχεία αδημοσίευτης έρευνας σε μεγάλο νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης καταμετρούν το ποσοστό των αλλοδαπών ασθενών που καταφεύγουν στα επείγοντα σε 88% μεταξύ των ανασφάλιστων, αλλά και σε 58,8% μεταξύ των ασφαλισμένων μεταναστών.

     Σημαντικός είναι ο ρόλος υποστηρικτικών κοινωνικών δικτύων αλλά και μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) που παρέχουν δωρεάν πρωτοβάθμια υπηρεσίες υγείας και φαρμακευτική περίθαλψη σε μετανάστες που δεν έχουν πρόσβαση στο ΕΣΥ. Διευκολύνουν επίσης την πρόσβαση των εξυπηρετούμενων μεταναστών στα Νοσοκομεία για εξειδικευμένες εξετάσεις ή νοσηλεία μέσω της χρήσης ενός άτυπου δικτύου παραπομπών.

       Παρά τα πολλά παραδείγματα ανεπίσημης βοήθειας από δίκτυα υποστήριξης, ΜΚΟ, γιατρούς και διοικητικούς υπαλλήλους σε δημόσια νοσοκομεία, καθώς ακόμα και στον ιδιωτικό τομέα, η κατά περίπτωση χρήση άτυπων πρακτικών δεν εγγυάται την προσβασιμότητα των μεταναστών στις υπηρεσίες υγείας. Πολλά είναι και τα παραδείγματα αδυναμίας των μεταναστών «χωρίς τα απαιτούμενα έγγραφα» να εξασφαλίσουν το απαιτούμενο επίπεδο ιατρικής φροντίδας ιδιαίτερα στις περιπτώσεις χρόνιων νοσημάτων.

      Επιπλέον, η χρήση των επειγόντων περιστατικών δεν προσφέρει τη δυνατότητα παρακολούθησης των περιστατικών και δεν επιλύει το ζήτημα της φαρμακευτικής κάλυψης ασθενών που αδυνατούν οικονομικά να ανταπεξέλθουν στο κόστος. Οι συνέπειες για τη δημόσια υγεία στην περίπτωση λοιμωδών νοσημάτων θα πρέπει σε αυτή την περίπτωση να συνεκτιμηθούν.

       Είναι επίσης πιθανό οι άτυποι μετανάστες λόγω φόβου, επιφυλακτικότητας και ανασφάλειας να μην αναζητούν φροντίδα στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας παρά μόνο όταν η κατάσταση της υγείας τους χειροτερεύσει, οπότε και το κόστος περίθαλψης είναι τελικά υψηλότερο.

      Οι συνέπειες της περιορισμένης πρόσβασης μίας μεγάλης μερίδας των κατοίκων της χώρας στο σύστημα υγείας μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα δυσμενείς για την υγεία των ίδιων των μεταναστών αλλά και για τη δημόσια υγεία γενικότερα. Το κόστος αυτό θα πρέπει να αξιολογηθεί όπως θα πρέπει να αποτιμηθεί και η επιπλέον πραγματική επιβάρυνση για το σύστημα υγείας στην περίπτωση διεύρυνσης του δικαιώματος πρόσβασης των άτυπων μεταναστών στις υπηρεσίες υγείας.

Εδώ θα πρέπει να τονισθεί η έλλειψη στατιστικών για τη χρήση του συστήματος υγείας και πρόνοιας από τους αλλοδαπούς καθώς ούτε τα ασφαλιστικά ταμεία ούτε τα νοσοκομεία καταγράφουν συστηματικά και με τρόπο αξιόπιστο τέτοια δεδομένα.

Βιβλιογραφικές Αναφορές   Ελληνική Βιβλιογραφία

Γιατροί του Κόσμου – Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο(2007). Χωρίς Χαρτιά, Χωρίς Υγεία;. Έκδοση των Γιατρών του Κόσμου. 

Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (2007), Δικαίωμα στην Υγεία των Μεταναστών χωρίς Νόμιμα Έγγραφα Παραμονής. Απόφαση ΕΕΔΑ, Αθήνα 

Ευρωπαϊκό Δίκτυο για Συνεργασία και Ανταλλαγές σε θέματα Κοινωνικού Αποκλεισμού και Υγείας Μεταναστών (2003). Εθνική έκθεση για την Ελλάδα, συγγραφή Α. Καψάλης, Αθήνα.

Ζαφειράκη Τ., Πλοτνικωφ Κ. και Χρυσού Ε., 2004, «Διακρίσεις, ρατσισμός, ξενοφοβία στην τοπική κοινωνία του Νομού Ηρακλείου», Ηράκλειο, σελ. 3-4.

Ζωγραφάκης Σ. και Κασίμης Χ. (2014): «Ελληνική οικονομία και μετανάστες: Χτες... σήμερα... αύριο», Αθήνα, σελ. 383-384.

Καρύδης, Β. Χ. (1996) : «Η εγκληματικότητα των Μεταναστών στην Ελλάδα» Εκδ. Παπαζήση Αθήνα , σελ 17.

Κασιμάτη Κ. (2003): «Πολιτικές Μετανάστευσης και Στρατηγικής Ένταξης. Η περίπτωση των Αλβανών και Πολωνών μεταναστών», Gutenberg, ΚΕΚ-ΜΟΚΟΠ, Αθήνα.

Κολοβός Παναγιώτης, 2014, «Το φαινόμενο της μετανάστευσης στις χώρες της Νότιας Ευρώπης και η Ελλάδα, ως χώρα διόδου και υποδοχής», Πειραιάς, σελ.1

Λαμπριανίδης Λ. και Λυμπεράκη Α., 2001, «Αλβανοί Μετανάστες στη Θεσσαλονίκη, Διαδρομές ευημερίας και παραδρομές δημόσιας εικόνας», Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη.

Μαράτου-Αλιπράντη, Λ., Γκαζόν, Ε. (2005β). Μετανάστευση και υγεία πρόνοια. Αποτίμηση της υπάρχουσας κατάστασης – προκλήσεις και προοπτικές βελτίωσης, ΕΚΚΕ, Αθήνα. 

Μπάγκαβος Χ. και Παπαδοπούλου Δ. (2006): «Μετανάστευση και ένταξη των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία», Gutenberg, Αθήνα.

Μπινιέρη Αναστασία (2012): «Πολιτική υγείας για τους μετανάστες. Το παράδειγμα του νομού Αχαΐας», Πειραιάς, σελ.6

Παπαγαρουφάλη, Ε. «Η συνέντευξη ως σωματική επικοινωνία των συνομιλητών και πολλών άλλων», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών. Ειδικό τεύχος: Όψεις της προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, τ. 107 Α΄, 2002

Τσαούση, Δ.Γ. (1996) : «Η Κοινωνία του Ανθρώπου» εκδ. GUTEBERG Αθήνα , σελ. 238, 241

Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας Α`Πε.ΣΥ Κεντρικής Μακεδονίας, 2002

ΞενόγλωσσηΒιβλιογραφία

Brucker H., Epstein G., McCormick B., Saint-Paul G., Venturini A., Zimmermann K., 2001, Managing Migration in the European Welfare State, Report, IMF.

Burton D, Research training for social scientists, Sage Publications, UK, 2000, σελ.197, 199.

Cohen, L. &Manion, L., Μεθοδολογία εκπαιδευτικής έρευνας, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα, 1994, σελ.63, 374, 381.

European Commission (2006b). Equality in Health: Greek National Report. Edition of Directorate-General for Employment, Social Affairs and Equal Opportunities

Green , Nancy L . (2004) : «Οι δρόμοι της μετανάστευσης» Σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις, εκδόσεις ΣΑΒΒΑΛΑΣ σελ. 114,115

Hatziprokopiou P. (2004). «Balkan immigrants in the Greek city of Thessaloniki: local processes of incorporation in international perspective». European Urban and Regional Studies, 11 (4): 321–338.

Kotsioni, I. and Hatziprokopiou, P. (2008). «Coping with the gaps in health provision for migrants in Greece», paper presented at the IMISCOE Cluster B5 Workshop Migration, Integration and the Internationalisation of Health Care, Lisbon, 17-18 April 2008.

MishlerE.G., Συνέντευξη έρευνας, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 1996. σελ.11.

Norredam, M., Mygind A., Krasnik A. (2005).

Patton, Q., M. Qualitative Evaluation and research method. Sage Publications: Newbury Park, CA, 1990, σελ.295.

RubinH. J. , RubinS., Qualitative interviewing, The art of hearing data, Sage Publications, USA, 1995, σελ.1.

Silverman D., Qualitative research – Theory, Method and Practice, Sage Publications, UK, 1997

Papademetriou D., 2006, (ed.), Europe and Its Immigrants in the 21st Century:A New Deal or a Continuing Dialogue of the Deaf?, Washington: Migration Policy Institute and Luso-American Foundation.

Ηλεκτρονική Βιβλιογραφία

http://www.ghkilkis.gr

https://el.wikipedia.org/wiki

http://www2.keelpno.gr

Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2020 11:29

Μεταναστευτική Κρίση

Γράφει η Ποζίδου-Στολτίδου Χρυσούλα

Κοινωνική Λειτουργός

Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων ΕΟΠΠΕΠ

φωτό από KRIGERIX VIA GETTY IMAGES

Εισαγωγή

Το φαινόμενο της μετανάστευσης απασχολεί πάρα πολλές δεκαετίες την ανθρωπότητα. Χιλιάδες είναι τα άτομα εκείνα που αναγκάζονται να μεταναστεύσουν, να φύγουν από τη χώρα τους και να αναζητήσουν ένα νέο τόπο κατοικίας και εργασίας. Το φαινόμενο της μετανάστευσης στην Ελλάδα και ιδιαίτερα η μετατροπή της Ελλάδας σε χώρα υποδοχής μεταναστών, το νομικό καθεστώς, οι συνθήκες διαβίωσης των μεταναστών αλλά και η στάση των Ελλήνων έχουν απασχολήσει και συνεχίζουν να απασχολούν πληθώρα μελετητών. Ελάχιστες είναι οι μελέτες αναφορικά με το θέμα της παροχής υπηρεσιών στους οργανισμούς υγείας.

Ημετανάστευση αποτελεί ένα παγκόσμιο φαινόμενο που σχετίζεται με την ανθρώπινη φύση το οποίο εκτυλίσσεται από την αρχαιότητα έως σήμερα. Χιλιάδες είναι αυτοί που καθημερινά αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους λόγω οικονομικών, πολιτικών ή φυσικών παραγόντων. Οι μετακινήσεις πληθυσμών, στη διάρκεια της ιστορίας, λάμβαναν χώρα, κυρίως γιατί στις χώρες υποδοχής η οικονομική κατάσταση ήταν αρκετά καλύτερη από αυτή που επικρατούσε στις χώρες προέλευσης. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να αναζητήσουν και να εξασφαλίσουν ένα καλύτερο βιοτικό επίπεδο και μια καλύτερη ποιότητα ζωής. Ένας ακόμη λόγος είναι η πολιτική κατάσταση που επικρατεί στις χώρες προέλευσης των μεταναστών όπως αυταρχικά καθεστώτα, πόλεμοι, κλπ, η οποία τους οδηγεί στο να φύγουν από τις χώρες τους προκειμένου να μετακινηθούν προς πιο δημοκρατικές χώρες με πιο σταθερά πολιτικά καθεστώτα. Λόγω της σημερινής οικονομικής κρίσης και της πολιτικής αστάθειας στις γειτονικές χώρες της ΕΕ, το θέμα της υγείας των μεταναστών έρχεται όλο και περισσότερο στο προσκήνιο.

     Η δημόσια συζήτηση γύρω από το θέμα αυτό τείνει να επικεντρώνεται σε προβλήματα, όπως ο φόβος για κατάχρηση των συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης, ο φόβος ότι οι πληθυσμιακές αυτές ομάδες επιβαρύνουν τα συστήματα υγείας και, τέλος, ο φόβος για εξάπλωση μεταδοτικών ασθενειών. Σε γενικές γραμμές, πολλές ομάδες μεταναστών είναι στην πραγματικότητα υγιέστερες από τον γενικό πληθυσμό, παρότι σε πολλές χώρες οι μετανάστες τείνουν να μην χρησιμοποιούν όσο θα έπρεπε τις διαθέσιμες υπηρεσίες υγείας.     

     Ωστόσο, είναι προφανές ότι ορισμένες από τις ομάδες αυτές είναι ενδεχομένως περισσότερο ευάλωτες σε ασθένειες, κυρίως λόγω της μειονεκτικής κοινωνικο-οικονομικής τους κατάστασης, της περιορισμένης πρόσβασής τους στην υγειονομική περίθαλψη, της έλλειψης γνώσεων γύρω από την πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες και του κοινωνικού στίγματος και των διακρίσεων που υφίστανται.

Τα τελευταία χρόνια, οι εξελίξεις αναφορικά με το φαινόμενο της μετανάστευσης βρίσκονται σε ιδιαίτερα περίοπτη θέση στην πολιτική ατζέντα των χωρών της Ε.Ε. Η αύξηση των μεταναστευτικών εισροών, η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει τις οικονομικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο καθώς και τα σχετικά υψηλά επίπεδα ανεργίας στις περισσότερες από τις χώρες υποδοχής, αποτελούν ορισμένους μόνο από τους παράγοντες οι οποίοι συνηγορούν στη διατήρηση του ενδιαφέροντος των επιστημόνων, των πολιτικών και της κοινής γνώμης για το φαινόμενο της μετανάστευσης. Ταυτόχρονα, η προοπτική μιας περαιτέρω διεύρυνσης της δημογραφικής γήρανσης για τους πληθυσμούς των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσδίδει στη μετανάστευση έναν πιο διαρθρωτικό χαρακτήρα, στο βαθμό που, η παρουσία των μεταναστών θεωρείται από πολλούς ως μια λύση για την κάλυψη των μελλοντικών ανισορροπιών στην κατά ηλικία δομή του πληθυσμού της Ευρώπης.

 

Ορισμός μετανάστευσης

      Ως μετανάστευση ορίζεται η μόνιμη ή προσωρινή μεταβολή του τόπου εγκατάστασης ενός ατόμου ή ενός κοινωνικού συνόλου . Ως συνεχής ροή προσώπων από και προς μία περιοχή η μετανάστευση είναι μία από τις τρεις βασικές δημογραφικές διαδικασίες. Είναι η διαδικασία εκείνη που συνεπάγεται τη μηχανική (ή τεχνητή) ανανέωση και φθορά ενός πληθυσμού, σε αντίθεση με τις άλλες δύο διαδικασίες (γεννητικότητα θνησιμότητα), που έχουν σχέση με τη φυσική ανανέωση και τη φθορά ενός πληθυσμού.

 

Διακρίσεις μετανάστευσης

        Η μετανάστευση, με βάσει το καθεστώς εισόδου και παραμονής στη χώρα υποδοχής, διακρίνεται σε Νόμιμη και Παράνομη Μετανάστευση.

  • Νόμιμη Μετανάστευση

      Νόμιμοι μετανάστες είναι τα πρόσωπα τα οποία έχουν εισέλθει και παραμένουν νόμιμα στη χώρα, η παρουσία τους έχει καταγραφεί από τις αρμόδιες αρχές και είναι εφοδιασμένα με την απαιτούμενη άδεια παραμονής και εργασίας. Οι μετανάστες ξένης εθνικότητας διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες, σε αυτούς που προέρχονται από κράτος – μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι έχουν δικαίωμα ελεύθερης εγκατάστασης και στους υπηκόους τρίτων χωρών, για την είσοδο και παραμονή των οποίων στη χώρα απαιτείται διαδικασία προέγκρισης.

  • Παράνομη Μετανάστευση

       Πρόκειται για τους αλλοδαπούς οι οποίοι, είτε εισήλθαν στη χώρα εξαρχής, χωρίς νόμιμα ταξιδιωτικά έγγραφα, οπότε χαρακτηρίζονται «λαθρομετανάστες» είτε εισήλθαν νόμιμα μεν, υπό κάποια ιδιότητα (τουρισμός, σπουδές, νόμιμη εργασία κ.λ.π.) αλλά στη συνέχεια παραμένουν παράνομα στη χώρα, ως αντικανονικοί μετανάστες. Στην σύγχρονη εποχή μετανάστευση και λαθρομετανάστευση αποτελούν ένα ενιαίο φαινόμενο.    Ειδικότερα η λαθρομετανάστευση θα μπορούσε να θεωρηθεί το «νόθο» παιδί της μετανάστευσης αφού στην ουσία εμφανίζεται όπου οι χώρες “υποδοχής” μεταναστών εξαντλούν κατά ένα τρόπο τις δυνατότητες τους να δεχθούν νομίμους μετανάστες.

        Ιστορικά η «λαθρομετανάστευση», σαν κοινωνικό φαινόμενο, συμπίπτει με την εμφάνιση της νομικής υπόστασης του «κράτους» και των συναφών εννοιών της κυριαρχίας των συνόρων των πολιτών, που περιόρισαν και έθεσαν υπό τον έλεγχο της κρατικής εξουσίας, την ελεύθερη είσοδο και παραμονή εντός των ορίων της κρατικής κυριαρχίας, ξένων προς το κράτος ατόμων ή των ομάδων.

        Κοινωνιολογικά η λαθρομετανάστευση αποτελεί μια μη νόμιμη μορφή της λεγόμενης “εξωτερικής” μετανάστευσης δηλαδή της μετακίνησης ατόμων ή ομάδων από τη χώρα προέλευσης τους προς μια άλλη χώρα-κράτος με εθνολογική οντότητα, κοινωνική δομή και ίδιο πολιτισμό.

      Τα μεταναστευτικά φαινόμενα μπορούν να καταταγούν σε διάφορες κατηγορίες, ανάλογα με τα κριτήρια διάκρισης που χρησιμοποιούμε κάθε φορά. Οι σημαντικότερες διακρίσεις είναι οι ακόλουθες:

α) Με κριτήριο το κράτος ως γεωγραφική περιοχή παρατήρησης και μελέτης, διακρίνουμε τη διεθνή και την εσωτερική μετανάστευση.

  • Διεθνής μετανάστευση είναι η κίνηση από το ένα κράτος προς το άλλο.
  • Εσωτερική μετανάστευση είναι η κίνηση από έναν οικισμό σ' έναν άλλο μέσα στα όρια του ίδιου κράτους.

       Το ρεύμα των εκροών στην περίπτωση της διεθνούς μετανάστευσης ονομάζεται αποδημία, ενώ στην εσωτερική μετανάστευση εκδημία.  Το ρεύμα εισροών (άφιξη για εγκατάσταση) ονομάζεται στην περίπτωση της διεθνούς μετανάστευσης μετοικία και ειδικότερα εισδημία όταν πρόκειται για εσωτερική μετανάστευση. Η παλιννόστηση και ο επαναπατρισμός αποτελούν δύο ειδικότερες μορφές μετοικίας (επιστροφή στη γενέτειρα ή τον τόπο καταγωγής), ενώ ο εξαστισμός μία ειδικότερη μορφή εσωτερικής μεταναστευτικής κίνησης.

β) Με κριτήριο την προβλεπόμενη διάρκεια παραμονής. η μετανάστευση διακρίνεται σε μόνιμη ή προσωρινή. Ιδιαίτερη μορφή προσωρινής μετανάστευσης είναι η παρεπιδημία, η προσωρινή δηλαδή παραμονή σε έναν τόπο για βιοτικούς ή επαγγελματικούς λόγους.

γ) Με κριτήριο την μεταβολή ή μη του τρόπου ζωής σε σχέση με πριν την αναχώρηση ή μετανάστευση, διακρίνεται σε καινοτόμο, όταν μεταβάλλεται ο τρόπος ζωής του μετανάστη (π.χ. αγρότης που γίνεται βιομηχανικός εργάτης) και συντηρητική, όταν αυτός δε μεταβάλλεται (π.χ. μετανάστευση νομάδων).

δ) Με κριτήριο το βαθμό εξάρτησης από τη φύση ως παράγοντα προσδιοριστικό της απόφασης φυγής, η μετανάστευση διακρίνεται σε αρχαϊκή, λόγω εξάντλησης (εποχιακής ή μόνιμης) των φυσικών πόρων και σύγχρονη, αυτή που προκαλείται από οικονομικούς λόγους.

ε) Με κριτήριο το βαθμό και το είδος εξάρτησης από τη χώρα προέλευση, η μετανάστευση διακρίνεται σε παροικία και αποικία.

στ) Με κριτήριο το μέγεθος του μετακινούμενου πληθυσμού, η μετανάστευση διακρίνεται σε ανεξάρτητη (ατομική ή ομαδική), όταν είναι αποτέλεσμα απόφασης μεμονωμένων ατόμων ή ομάδων και σε μαζική όταν πρόκειται για μορφή μετακίνησης κατά μάζες (π.χ. ανταλλαγή πληθυσμών, μετακινήσεις φυλών κ.λπ.).

ζ) Με κριτήριο την πρόθεση μετανάστευσης διακρίνονται τρεις (3) επιμέρους μορφές αυτής, η εκούσια, η αναγκαστική και η βίαιη.

  • Εκούσια είναι η μετανάστευση που είναι προϊόν ελεύθερης απόφασης του μετακινούμενου ατόμου ή συνόλου.
  • Αναγκαστική είναι η μετανάστευση που προκαλείται από την ηθελημένη δημιουργία δυσμενών συνθηκών διαβίωσης σε βάρος ορισμένων κατηγοριών ατόμων ή μερίδας πληθυσμού.
Τρίτη, 23 Αυγούστου 2016 09:47

Μαμά και μπαμπά πρόσεχε!

Μ’ αυτά που έχεις (ξεχώρισέ τα) και τα άλλα που θάρθουν (κράτησέ τα) Φοβέρισε την αδυ- ναμία σου.

Τον θλιβερό της ψυχής σου μαρασμό. χαιρέτησε, παντοτινό χαιρετισμό. Το Άπειρο αγκάλιασε. Μάθε να τραγουδάς και με τη ζωή σου μάθε να αγαπιέσαι. (Νατάσα Καράπαππα)
Πού γίνονται αγαπητοί γονείς τα μεγαλύτερα Ρίχτερ; Με αλλεπάλληλες μετασεισμικές δονήσεις; Ίσως καταλάβατε ότι πρόκειται για το χώρο στον οποίο κινούνται το δίκαιο, η τιμή, η ευθύ- νη το φιλότιμο, η αλήθεια, η συνέπεια και το καθήκον. Στην ψυχή του παιδιού συνεχώς και ασταμάτητα θα επαναλαμβάνω την αξία που έχει το προσωπικό μας παράδειγμα στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των παιδιών μας. Κι όμως δεν θα είναι ποτέ αρκετό το παράδειγμα αν πρώτα δεν ανεβούμε τα σκαλιά της αυτογνωσίας. Γνωρίζοντας τον εαυτό μας θα βοηθήσουμε το παιδί μας. Ας αφαιρέσουμε από πάνω μας τα φκιασίδια τις υποκρισίες και ότι άλλο μας φόρτωσε η ζωή, απαλλαγμένοι από τους φόβους τα άγχη μας και τις φιλοδοξίες και ας στοχαστούμε! Ποιες είναι οι αγαπημένες ενέργειες που διαμορφώνουν το ασυνείδητο κομμάτι του εαυτού μας; Παίρνω, ζητάω, διεκδικώ, απαιτώ, αποκτώ, κατακτώ! Το συνειδητό όμως κομμάτι του εαυτού μας είναι πιο ισχυρό. Αυτό δεν είναι παρά η πνευματικότητά μας, ο ηθικός μας κώδικας, το άγρυπνο μάτι που παρακολουθεί τις πράξεις μας, τις σκέψεις μας, ώστε να μην ξεπερνάει τα όρια που χάραξε μέσα μας αυτός ο πολύτιμος ηθικός κώδικας. Τέτοιον που μας δίδαξαν οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι ρίζες μας, ολόκληρη η σοφία του ανθρώπινου γένους. Όταν εξετάζουμε τον εαυτό μας θα ήταν καλό να αναρωτηθούμε: «Αν ζούσα με τον εαυτό μου, θα τον άντεχα συνέχεια δίπλα μου;» Και θέλω τώρα εδώ να σταθώ.

Στο σημείο από το οποίο ξεκινάει η ανθρώπινη ευτυχία! Στην ικανότητα να συμβιώνουμε, να συνεργαζόμαστε, να επικοινω- νούμε, να γινόμαστε φίλοι με άλλους ανθρώπους. Μέσα στη μικρή κοινωνία που ζω παρατηρώ τους ανθρώπους που σαν μωσαϊκό προσωπικοτήτων κινούνται στο χώρο και συνθέτουν τον μικρόκοσμό μας. Αν τους παρατηρήσεις από ψηλά, τους βλέπεις να ζουν για ορισμένα ιδανικά, σκοπούς και στόχους, Επίσης ενδιαφέρονται για τον διπλανό τους ενώ ταυτόχρονα καλλιεργείται ένας τυπικός αλληλοσεβασμός. Η επιρροή του ενός με τον άλλο είναι τεράστια σε ότι έχει να κάνει με πράξεις, ενέργειες, αισθήματα. Αποκτούν ίδιες συνήθειες τρό- πους, σκέψεις. Πότε η αλληλεπίδραση αυτή είναι δημιουργική όταν κινείται ανάμεσα σε καλλιεργημένους χαρακτήρες που ξέρουν τι θέλουν, τι ζητούν και πότε καταστροφική όταν αναπτύσσεται ανάμεσα σε δόλιους, ύπουλους χαρακτήρες, που κοιτάνε το συμφέρον τους, χωρίς ανώτερα ιδανικά και στόχους. Αν πλησιάσεις λίγο πιο κοντά παρατηρείς μια εσωτερική ερήμωση. Τυπικές σχέσεις, με μικρές δόσεις καχυποψίας και δυστυχώς αρκετή κατάκριση. Τέτοια που μοιάζει με μαστίγωμα. Η κρίση δεν είναι δικαίωμα του ανθρώπου, είναι μία αντικοινωνική πράξη. Κανείς δεν γνωρίζει το κίνητρο με το οποίο κάποιος κάνει διάφορες πράξεις. Αυτοί όμως που τις βλέπουν τις κρίνουν λάθος ανάλογα με τα δικά τους προσωπικά δεδομένα. Ας πούμε ένα παράδειγμα: Ένας άντρας αργά το βράδυ στέκεται έξω από ένα σπίτι. Τρεις άνθρωποι τον κοιτούν.

Ο ένας πιστεύει ότι θέλει να κλέψει, ο άλλος λέει πως είναι ύποπτος για πονηρή πράξη, ενώ ο τρίτος κρίνει με αγαθή πρόθεση λέγοντας ότι είναι επισκέπτης και περιμένει κάποιον. Δεν πρέπει λοιπόν να είμαστε περίεργοι ερευνώντας αμέτρητες ώρες τη ζωή των άλλων. Μας αφαιρεί χρόνο από τη διαπίστωση των δικών μας πράξεων. Γι’ αυτό και η κρίση αυτή δεν είναι ποτέ ασφαλής. Ο κρίνων ζημιώνεται και προδίδει το χαρακτήρα του. Όταν κρίνεις τον συνάνθρωπό σου δεν συνειδητοποιείς τη δική σου επάρκεια αλλά και στερείσαι τη δυνατότητα να κερδίζεις από τα θετικά του άλλου αν ξέρεις να τα διακρίνεις. Όταν συνεχώς ασχολείσαι με τις αρνητικές πλευρές του άλλου εμποδίζεις τη δική σου αυτοσυνειδησία. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα είσαι ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων με μετριοπάθεια, που αποφεύγει τις συγκρούσεις και προσπαθεί να τα πάει καλά με όλους. Που μέσα του βράζει και δεν εξωτερικεύει την αρνητική άποψη για τους άλλους. Και σας ρωτώ: Μπορούμε να ζήσουμε μόνοι; Πόσες φορές μετά από τέτοιες καταστάσεις είτε σαν κρίνοντες είτε σαν κρινόμενοι δεν θελήσατε να κρυφτείτε σε μια σπηλιά! Μακριά από την κοσμικότητα! Κι ύστερα πάλι συνειδητοποιήσατε πως η ατομικότητα δεν συνάδει με την πορεία της ανθρωπότητας. Ο ένας ο άλλος όλοι μαζί κάνουμε το εμείς. Το εμείς εκπέμπει χαρά! Τo εμείς έχει συγνώμες, τρυφερότητα, άγγιγμα. Το εμείς είναι η βροχή που ποτίζει τη γη. Το εμείς δεν έχει λόγια που πληγώνουν. Έχει κατανόηση της προσωπικότητας του άλλου, του χαρακτήρα του, όπως αυτός διαμορφώθηκε στην πορεία της ζωής ανάλογα με τις αντιξοότητές του. Πάντα πρέπει άλλωστε να τρέφουμε βαθύ σεβασμό για τα δικαιώματα, τις απόψεις και τα αισθήματα του άλλου. Αλήθεια πόση χαρά σε πλημυρίζει όταν δίνεις φιλία, αφοσίωση, χρόνο! Αξίζει τον κόπο να ασχολιόμαστε εκτός από την οικογένειά μας και τον εαυτό μας, με τη γειτονιά μας και τον τόπο μας. Αυτή είναι η ιδανική ισορροπία του εαυτού μας καθήκον. Άρα δεν είναι το μήλο κάτω από τη μηλιά που θα πέσει… αλλά η παγωνιά που θα συναντήσει στο διάβα του. Ο καθένας μας χωριστά έχει το δικό του μερίδιο ευθύνης για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ζεστασιάς και ενδιαφέροντος γι’αυτούς που αγαπάμε.

Δημοσιεύθηκε Τεύχος 32 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Tatiana Karagiannidou

Σελίδα 2 από 2

Newsletter Subscribe

Όλα τα νέα και οι ενημερώσεις απευθείας στο email σας.

kyklos aspros 116x100

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΛΟΦΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 81100

ppy@aegean.gr

22510 36520 - 36580

Ακολουθήστε μας

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Γενικά στοιχεία

Υπηρεσίες

Η ομάδα μας

Συνεργασίες

Γιατί να μας προτιμήσετε

Διαφημιστείτε σε εμάς

Νομικά ζητήματα

© 2021 psichologia.gr. All Rights Reserved. Designed by Kosnet.gr