Κυριακή, 21 Μαρτίου 2021 11:16

Απώλεια και πένθος στη ζωή μας

Written by
Rate this item
(0 votes)

Ελένη Κωφονικολού  Δασκάλα

     Όλοι οι άνθρωποι σε κάποια στιγμή της ζωής τους έρχονται αντιμέτωποι με σημαντικές απώλειες. Αυτές μπορεί να αφορούν το θάνατο κάποιου δικού τους προσώπου και όχι μόνο. Μπορεί να είναι καταστάσεις υγείας , απώλεια εργασίας, οικονομικά προβλήματα, αλλαγή περιβάλλοντος, απομάκρυνση από φίλους ή ακόμη και ο χωρισμός από κάποιον για τον οποίο τρέφουμε ακόμη αισθήματα. Ανάλογα με τις εμπειρίες  που έχει ο κάθε άνθρωπος μπορεί να κατανοεί τις αντιδράσεις τόσο τις δικές του όσο και των άλλων που βιώνουν την απώλεια.

         Είθισται την απώλεια  συχνά να τη συσχετίζουμε με το πένθος και το θάνατο. Αυτό όμως δεν είναι σωστό . Η απώλεια και το πένθος δε συσχετίζονται μόνο με το θάνατο. Ίσως τα συναισθήματα από το θάνατο ενός αγαπημένου μας προσώπου να είναι πολύ πιο έντονα κι επώδυνα όμως η απώλεια και το πένθος είναι δυνατόν να συσχετιστούν και με άλλα ερεθίσματα όπως αναφέραμε και πιο πάνω.

       Το πένθος είναι μια συναισθηματική αντίδραση . Είναι ο τρόπος που αντιδρούμε στην απώλεια που εμφανίζεται στη ζωή μας. Το πένθος είναι μια επίπονη διαδικασία γιατί καλούμαστε να διαχειριστούμε τόσο την απώλεια που μας συμβαίνει όσο και τον εαυτό μας, να προσαρμοστούμε  δηλαδή στις νέες συνθήκες ζωής . Το πένθος λοιπόν δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια διαδικασία φυσιολογική , που ακολουθεί  ο ψυχισμός μας,  όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με μια απώλεια προκειμένου να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα , δηλαδή στη νέα κατάσταση.

       Ο κάθε άνθρωπος,  που βιώνει πένθος περνάει μέσα από μια σειρά συναισθηματικών διαδικασιών τα λεγόμενα στάδια του πένθους . Τα στάδια αυτά όσο δύσκολα και δυσάρεστα κι αν είναι , εξυπηρετούν συγκεκριμένη σκοπιμότητα  , μια πορεία για την ενδυνάμωση του ανθρώπου που πενθεί  με τελικό προορισμό την αποδοχή της απώλειας  και τη συνέχιση της ζωής.

                  Το πρώτο στάδιο του πένθους είναι η άρνηση.  Φυσιολογικότατη  αντίδραση . Αποτελεί άμυνα προκειμένου να ανταπεξέλθει κάποιος μπροστά στο «κακό που ήρθε». Είναι μια αίσθηση σοκ μπροστά στην απώλεια είτε ενός ανθρώπου είτε μιας κατάστασης. Μπορεί να περιγραφεί σα ζάλη, παραλυσία ή απώλεια συνείδησης. Τα άτομα που βρίσκονται σ’ αυτό το στάδιο αδυνατούν να δεχτούν ότι συμβαίνει αυτό το γεγονός στους ίδιους. Δεν το πιστεύουν. Το σοκ λειτουργεί ως μια προστατευτική ασπίδα , που δίνει στον άνθρωπο που το βιώνει τον απαραίτητο χρόνο για να προετοιμαστεί εσωτερικά , να συνειδητοποιήσει τα δυσάρεστα νέα, χωρίς να διαλυθεί.

        Αμέσως μετά το επόμενο στάδιο είναι ο θυμός. Όταν το άτομο που πενθεί αποκτήσει κάποια επαφή με την πραγματικότητα εμφανίζεται ο θυμός. Θυμός γι’ αυτό που έχει συμβεί , για αυτό που έχασε. Στην αρχή ο θυμός δεν έχει συγκεκριμένο αντικείμενο, και δημιουργείται από τη δυσκολία που έχει κάποιος ν’ αντιμετωπίσει την απώλεια και να την εντάξει σαν πραγματικότητα μέσα στη ζωή του. Συχνά οι άνθρωποι έχουν την αίσθηση ότι  είναι μόνοι  κι αβοήθητοι στα προβλήματά τους. Ο θυμός αργά ή γρήγορα βρίσκει ένα στόχο προς τον οποίο θα απευθυνθεί. Ψάχνουν λοιπόν κάπου να ρίξουν τις ευθύνες και δεν είναι λίγες οι φορές που τα βάζουν με όλους όσους είναι δυνατόν να εμπλέκονται στην κατάσταση αυτή με οποιοδήποτε τρόπο. Αρκετές φορές ο θυμός εκφράζεται με μια αμυντική κι επιθετική συμπεριφορά. Ωστόσο είναι φυσιολογική αυτή η αντίδραση και βοηθάει το άτομο που έχει περιέλθει σ’ αυτή την κατάσταση να συνειδητοποιήσει την πραγματική αιτία του θυμού , που είναι η ύπαρξη της συγκεκριμένης απώλειας.  Ο άνθρωπος στην παρούσα φάση θέλει να φανεί δυνατός , να προσπαθήσει να πάρει τον έλεγχο της νέας κατάστασης που βιώνει και για το λόγο αυτό επιχειρεί να δώσει απαντήσεις στα χιλιάδες γιατί που τον βασανίζουν.  «Γιατί;» «Γιατί σε μένα;». Όμως δεν είναι σε θέση ν’ απαντήσει επιστρατεύοντας τη λογική και να βρει λογικά επιχειρήματα στις  ερωτήσεις αυτές που τον βασανίζουν.

          Μετά από το στάδιο του θυμού περνάμε στο στάδιο της διαπραγμάτευσης.

 Οι άνθρωποι σ’ αυτό το στάδιο νιώθουν έντονη την ανάγκη να βρουν  την «πραγματική αιτία» που τους προκάλεσε αυτή την απώλεια για να την ερμηνεύσουν με τα δικά τους υποκειμενικά κριτήρια . Γεμίζουν ενοχές και αυτοκατηγορούνται για λάθος χειρισμούς και τυχόν παραλείψεις που αν δε γινόταν ίσως να μην έφερναν στη ζωή τους αυτό το τόσο δυσβάσταχτο γεγονός, που τους αναστάτωσε και τους αποπρασανατόλισε. Ο θυμός που ένιωθαν στο προηγούμενο στάδιο τείνει να εσωτερικεύεται και να τους γεμίζει τύψεις κι ενοχές. Απεγνωσμένα προσπαθούν να βρουν μια λύση υποφερτή γι’ αυτούς,  που να μπορούν δηλαδή να τη δεχτούν για να τους απαλύνει τον πόνο και τη θλίψη που νιώθουν . Δυστυχώς η αυτοκατηγορία  και οι ενοχές δεν τους ωφελούν , το αντίθετο τους εμποδίζουν να περάσουν στο επόμενο στάδιο . Δεν μπορούν να σκεφτούν καθαρά. Χρειάζεται να δεχτούν ότι όλα αυτά που νιώθουν είναι φυσιολογικά  και απαραίτητα για να προχωρήσουν στα επόμενα στάδια, φτάνει να τους δοθεί ο χρόνος.

              Μετά τη διαπραγμάτευση το άτομο που πενθεί , αρχίζει να συνειδητοποιεί σοβαρά την απώλεια. Tα συναισθήματά του είναι συναισθήματα θλίψης, πόνου και φόβου κι ολοένα και περισσότερο καταλαβαίνει πόσο σοβαρή είναι η απώλεια. Παραδέχεται την αδυναμία του μπροστά στη φρικτή κι αμετάκλητη  πραγματικότητα,  που βρέθηκε κι αποσύρεται για να επιτρέψει στον εαυτό του να πονέσει γι’ αυτό. Περνάει δηλαδή στο στάδιο της κατάθλιψης όπου μπορεί συνήθως να απέχει από τις καθημερινές του ευθύνες και δραστηριότητες, να νιώθει φόβο και απογοήτευση σκεπτόμενος το μέλλον. Είναι ένα εξαιρετικά επίπονο στάδιο , γιατί το άτομο που πενθεί έχει συνειδητοποιήσει πια την απώλεια , τη σοβαρότητά της  καθώς και τη μονιμότητα της κατάστασης , μα νιώθει αδύναμο να αντισταθεί και να προχωρήσει στη ζωή καθώς δίνει την αίσθηση της ματαιότητας κι έχει χάσει το νόημά της.   Ίσως μερικοί να πιστεύουν ότι οι οδυνηρές εμπειρίες, εάν δε συζητιούνται , θα ξεχαστούν. Όμως οι άνθρωποι που προσπαθούν να ξεφύγουν από τα συναισθήματά τους , υποφέρουν για περισσότερο καιρό από εκείνους που τα εκφράζουν. Και συχνά, ποτέ δε συνέρχονται τελείως από τον πόνο τους.(Leshan.E ,1998).

         Η ζωή βέβαια συνεχίζει το ταξίδι της και πηγαίνει πάντα μπροστά με δύναμη κι ορμή. Κι αυτή η δύναμη και η ορμή έρχεται να ξυπνήσει το άτομο που βρίσκεται σε κατάσταση πένθους , να το παρασύρει και να το προσαρμόσει στην καινούρια κατάσταση. Αυτός είναι και ο τελικός στόχος , η αποδοχή  της απώλειας , γι’ αυτό είναι απαραίτητο για την κατάκτησή του να περάσει το άτομο από τα παραπάνω στάδια ή συναισθηματικές καταστάσεις. Γνωρίζει πια ότι η απώλεια υπάρχει κι αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί ν’ αλλάξει τίποτα ώστε να αποτρέψει την κατάσταση. Ωστόσο όμως το μόνο  που του μένει είναι να διατηρήσει τις αναμνήσεις του παρελθόντος ζωντανές με τέτοιο τρόπο όμως που να μην επηρεάζουν την τωρινή του ζωή.  Το κομμάτι των αναμνήσεων είναι δικό του , είναι η επαφή με το άτομο που έχασε ή με ό,τι έχει χάσει.  Όμως όλα αυτά αφορούν το παρελθόν. Κι ένας άνθρωπος δεν μπορεί ν’ ανήκει ταυτόχρονα στο παρελθόν και στο παρόν. Έτσι  αποδεσμεύεται από κάθε προσδοκία για επανένωση με ό,τι έχασε,  ο πόνος σταματάει , η πληγή της απώλειας σιγά σιγά επουλώνεται  και το άτομο  αρχίζει να ξαναδημιουργεί στη ζωή. Εξάλλου κανένα αγαπημένο μας πρόσωπο, που δεν υπάρχει πια στη ζωή μας , δε θα ήθελε να μη συνεχίσουμε το ταξίδι της ζωής  , ένα ταξίδι γεμάτο εκπλήξεις και περιπέτειες, και να βρισκόμαστε αγκυλωμένοι στο παρελθόν.

        Όλοι οι άνθρωποι δεν περνούν οπωσδήποτε από τις ίδιες φάσεις ή καταστάσεις μέχρι να φτάσουν στην αποδοχή, ούτε τις βιώνουν με τον ίδιο τρόπο. Όπως καταθέτουν πολλοί η αποδοχή δεν είναι μια κατάσταση ευτυχίας όπου όλα τα προβλήματα έχουν βρει τη λύση τους . Αποδοχή είναι η συνειδητοποίηση ότι η απώλεια υπάρχει. Υπάρχει όμως και η συνειδητή προσπάθεια να ενσωματωθεί η ύπαρξη αυτής της πραγματικότητας μέσα στη ζωή του ατόμου. Όσοι έχουν περάσει με επιτυχία τα στάδια του  πένθους έχουν μάθει πολλά , έχουν ελάχιστες ή καθόλου ενοχές , έχουν αποκτήσει ρεαλιστική στάση απέναντι στις ανασφάλειές τους  κι είναι προετοιμασμένοι για όσες τυχόν δυσκολίες θα αντιμετωπίσουν στη ζωή τους. Υπάρχουν όμως και άνθρωποι που είτε δεν είχαν την κατάλληλη υποστήριξη  είτε την εσωτερική δύναμη να περάσουν  με επιτυχία από τη διαδικασία του πένθους. Αυτοί εγκλωβίζονται σε κάποιο από τα στάδια,  που αναφέρθηκαν και δεν είναι σε θέση  να πάρουν μέτρα για να βοηθηθούν οι ίδιοι. Σ’ αυτή την περίπτωση χρειάζεται ειδική συστηματική βοήθεια από κάποιον ειδικό της ψυχικής υγείας . Βέβαια η αποδοχή δε σημαίνει ότι ο άνθρωπος δε θα ξανάρθει αντιμέτωπος με τα συναισθήματα του πένθους. Συχνά μέσα στην πορεία της ζωής και ιδιαίτερα σε κρίσιμες φάσεις κάποιο ή κάποια από τα στάδια του  πένθους μπορεί να κάνουν ξανά την εμφάνισή τους. Όμως η ένταση και η διάρκειά τους είναι μικρότερες και τα συναισθήματα αντιμετωπίζονται καλύτερα γιατί υπάρχει η προηγούμενη εμπειρία.  

         Η ζωή δεν είναι δεδομένη. Μπορεί να βρεθείς ανά πάσα στιγμή χωρίς το σύντροφό σου , χωρίς το παιδί σου, χωρίς τη δουλειά σου… και το κυριότερο χωρίς την υγεία σου. Κι ένα είναι σίγουρο,  ότι εάν δεν έχεις ένα δίκτυο ανθρώπων στήριξης,  δεν μπορείς να τα βγάλεις πέρα. Οπωσδήποτε χρειάζεται κι εσωτερική πάλη για να φτάσει κάποιος στην αποδοχή μιας τόσο δύσκολης κατάστασης , όπως είναι η απώλεια. Όμως επιβάλλεται να την αποδεχτούμε. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να καταδικάσει τον εαυτό του και να τον φυλακίσει για πάντα στο θαμπό  παρελθόν. Το να αποδέχεσαι  είναι στάση ζωής κι όχι αδυναμία. Κι αν πραγματικά παλέψει κάποιος και κάνει τον αγώνα του τότε οπωσδήποτε θα βρει γαλήνη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Μπακέ,  Μαρί-Φρεντερίκ.(2001). Πένθος και υγεία. Αθήνα: Θυμάρι.

Bucay, J.(2001).Ο δρόμος των δακρύων. Αθήνα:opera.

Freud, S. (2017). Πένθος και Μελαγχολία. Αθήνα: Νίκας.

Leshan, E.( 1998).Μαθαίνοντας να λέμε αντίο…στο γονιό που χάνεται. Αθήνα: Θυμάρι.

 Neimeyer, Robert,. (2006). N’ αγαπάς και να χάνεις.  Αντιμετώπιση της απώλειας. Αθήνα: Κριτική.

Νίλσεν , Μ.-Παπαδάτου, Δ.(1998). Το πένθος στη ζωή μας. Αθήνα: Μέριμνα.

Read 255 times

Newsletter Subscribe

Όλα τα νέα και οι ενημερώσεις απευθείας στο email σας.

kyklos aspros 116x100

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΛΟΦΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 81100

ppy@aegean.gr

22510 36520 - 36580

Ακολουθήστε μας

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ

Γενικά στοιχεία

Υπηρεσίες

Η ομάδα μας

Συνεργασίες

Γιατί να μας προτιμήσετε

Διαφημιστείτε σε εμάς

Νομικά ζητήματα

© 2021 psichologia.gr. All Rights Reserved. Designed by Kosnet.gr